کتاب «انقلاب علمی؛ حلقۀ گمشدۀ تمدن مسلمانان در سیر تحول علم تجربی» بررسی می‌شود

 یازدهمین نشست فرهنگ و دانشگاه، کتاب «انقلاب علمی؛ حلقۀ گمشدۀ تمدن مسلمانان در سیر تحول علم تجربی» نوشتۀ دکتر عبدالله فرّهی را به ارزیابی و گفت‌وگو می‌گذارد.

دکتر عبدالرسول عمادی و دکتر امیرمحمد گمینی این اثر را نقد خواهند کرد.

نویسنده دربارۀ این اثر خود می‌گوید:

دغدغه­‌ای که ما را به سوی این عنوان سوق داد ناشی از این مسئله بود که هرچند علوم تجربی در قلمرو مسلمانان تا سدۀ چهارم هجری تکوین و تحوّل یافتند، ولی به انقلاب علمی در تمدّن مسلمانان منجر نشدند؛ انقلابی که ناشی از یک دگرگونی عمیق در نگرش اندیشمند مسلمان نسبت به علمی بر پایۀ تجربه، مشاهده و آزمایش باشد به گونه­‌ای که منجر به گشتالت بصری اندیشمند مسلمان و علم‌­ورزی وی در جهانی متفاوت از جهان پیشین شود.

مدّعای بنده در این کتاب این است که تکوین و تحوّل علوم تجربی در تمدّن مسلمانان طیّ چهار سدۀ نخست هجری با بحران‌هایی همراه بوده که جهان‌بینی‌ها را نیز دگرگون کرده است ولی با وجود این، به انقلاب علمی منجر نشده است؛ سیطره‌یافتن الگوی جهان‌شناختی ارسطویی بر علم دورۀ اسلامی یکی از عوامل اساسی در عدم ظهور انقلاب علمی و پیدایش الگویی نوین برای علم‌ورزی در این تمدّن نوظهور بود. در ضمن، در صورت تبدیل شدن شکّاکان و صاحبان فنّ به دو جریان علمی صاحب مکتب، غلبۀ مکتب اصحاب تجربه بر مکتب اصحاب قیاس در پزشکی، ادامه یافتن کار اصحاب مذهب ممتحن در ستاره‌شناسی، غلبۀ نگرش ریاضی بر طبیعی و بالأخره غلبۀ فلاسفۀ محض قائل به جدایی فلسفه از شریعت بر فلاسفۀ طبیعی در جهان‌شناسی مسلّماً وقوع انقلاب علمی در تمدّن مسلمانان در همان سده‌های نخستین چندان دور از انتظار نبود. البتّه آنچه هم پس از آن در صورت وقوع لازم بود، مدرسی‌شدن علم تجربی تولیدی در نظامی مدرسی بود؛ حال آنکه متون علمی و فلسفی در نظام آموزشی مسلمانان عمدتاً به حاشیه رانده شدند و متون فقهی و حدیثی در متن جای گرفتند.

گفتنی است، نشست نقد کتاب انقلاب علمی، 11آذر1398، ساعت 16 تا 18، در سالن سرای کتاب برگزار می‌شود.