روحیه پژوهشگری

باز هفته پژوهش و ما دست به قلم شدیم تا دوباره در مورد اهمیت و ضرورت آن حرف بزنیم(!) سراغ اسلایدها، سخنرانی​ها، پوسترها، مقاله​ها، پایان​نامه​ها، دست​نوشته​ها، سایت​ها، وبلاگ​ها، سخنان​کوتاه و احادیث می​رویم تا دوباره بگوییم پژوهش بسیار با اهمیت است و ضرورت دارد! پژوهش موتور پیشرفت و توسعه است!پژوهش چون نباشد تن من مباد و یا دوباره بگوییم ما به​دست آوردیم که خوردن صبحانه در یادگیری دانش​آموزان تأثیر دارد. تا بگوییم اگر ورزش کنیم سلامت هستیم و راندمان اعضای بدن ارتقاء کیفی پیدا می​کند. تا بگوییم که دوره​های اثربخش ضمن خدمت کارکنان بر اثربخشی کار آنها تأثیر دارد ... تا بگوییم اگر خورشید در وسط آسمان باشد روز است(!!) شاید برخی بگوییم پژوهش یعنی اثبات دوباره مثوبت، کشف دوباره مکشوف و البته با کمی تغییر در زمان و مکان، و علم تکرار دوباره آنچه از سرزمین مجهول به وادی معلوم ها آمده است اما در این مجال کوتاه می خواهم نگاه دیگری به موضوع پژوهش آنهم در عرصه آموزش و پرورش داشته باشم، امروز بازار نقد، رونق دارد! و چه بهتر که ما هم در هفته پژوهش از پژوهش بگوییم!

در این هفته ما در آموزش و پرورش گزارش می​دهیم (به​طور مثال) ٧٠ درصد معلمان در اقدام پژوهی شرکت کردند و آثار خود را به دبیرخانه دادند، از پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکترا حمایت کردیم و با همه سختی ها در جذب اعتبارات پژوهشی اما ما توانستیم باز حمایت کنیم و موجودی پایان نامه ها و کتاب های تألیفی از پایان نامه ها را در کتابخانه افزایش دهیم،  ... خوب بعد، آیا میزان اضطراب دانش​آموزان در ایام امتحانات کاهش پیدا کرد؟ آیا توانستیم تعداد دانش​آموزانی که بدون خوردن صبحانه به مدرسه می​روند را کاهش بدهیم؟

زنگ​های ورزش، زنگ تربیت بدنی و سلامت شدند؟ آیا یک برنامه درسی را فدای سایر برنامه​های درسی نکردیم؟ تا چه میزان همان اهمیتی که به برخی دروس می​دهیم، درس تربیت بدنی هم اهمیت پیدا کرد و به آن توجه شد؟ ...

اهمیت دادن به پژوهش در آموزش و پرورش می​بایست سبب توسعه، پیشرفت و حل مشکلات آموزش و پرورش بشود، اگر آموزش و پرورش ما دچار کاهش بودجه، نیروی انسانی و بعضا فرسودگی شده است، اولین اقدام بررسی دقیق وضعیت موجود و مشکل و مسئله است سپس مراحل بعدی و شاید از همه مهمتر این است که درک صحیح از توانمندی، امکانات و پی​بردن به نقاط قوت و ضعف پژوهش در حوزه آموزش و پرورش داشته باشیم. بنابراین هر مقدار که پژوهش در حوزه آموزش و پرورش با دقت، با کیفیت و اثربخش انجام شود توسعه آموزش و پرورش و نهایتاً توسعه کشور شتاب بیشتری خواهد داشت.

اما پژوهش در آموزش و پرورش یک مقوله الحاقی یا الصاقی و حتی موضوعی که بگوییم جدیداً ابلاغ شده نیست. آموزش و پرورش اساساً همان پژوهش است. پژوهش اگر به معنای یک فرایند هوشمندانه برای یافتن، بازگویی و بازنگری پدیده​ها، رخدادها و رفتارهاست آموزش و پرورش هم به معنای اصلاح و تغییر در پدیده​ها، رخدادها و رفتارهاست. آموزش و پرورش و اساساً معلم چگونه می​تواند در کلاس درس حاضر شود ولو اینکه بخواهد حتی یک شب از دانش​آموز جلوتر باشد (گرچه امروز اگر ما معطل بمانیم دانش​آموزان چندین روز و ماه و سال از ما جلوتر خواهند بود.) آیا نمی بایست یک طرح حتی در ذهن داشته باشد که فردا در کلاس درس چه می​خواهد، چه انجام بدهد، به کجا خواهد رفت و یا مدیر مدرسه و سایر عناصر زنده در آموزش و پرورش که اگر پژوهشگر و یا روحیه پژوهشگری نداشته باشند نمی​توانند مؤثر باشند. حال پرسش اساسی این است که این رویکرد و جهت گیری کلی ازمعلم (به معنای عام آن در نظام آموزش و پرورش) چیست؟

چه فرایندی برای توسعه و تقویت روحیه معلمی که همان پژوهشگری است وجود دارد؟ آیا مقوله پژوهش و پژوهشگری یک الحاقیه​ای​ست که می​بایست با بخشنامه​ها و اخبار و در یک نمایش درام به ابزاری برای چانه​زنی​های ارتقای شغلی و رتبه​بندی​های اداری تبدیل شود؟

چگونه می​توان در عصری که علم به یک کالا تبدیل شده روحیه پژوهشگری را حفظ کرد؟ چگونه می توان باور کرد که پژوهشگری یک منش، یک خصیصه و ویژگی درونی ست که صرفا با تحصیلات آکادمیک بدست نمی آید و با بخشنامه و  تشریفات اداری حیات حقیقی ندارد.

اساساً روحیه پژوهشگری با مهارت در پژوهشگری متفاوت است ممکن است فردی مهارت​های پژوهشی را به​خوبی بداند، سیطره و توانمندی او به گونه​ای باشد که با کنترل مولفه​ها و متغیرها، اعتبار درونی پژوهش را بالا نگه ​دارد، اما او روحیه پژوهشگری نداشته باشد و همانند یک بنگاه یا مؤسسه اقتصادی منتظر سفارش پژوهش باشد.

امّا روحیه پژوهشگری آن خصیصه روانی و درونی است که ممکن است یک فرد بی​سواد نسبت به متون پژوهشگری داشته و اساساً هر تصمیم و رفتارش با کنجکاوی، کنکاش، بررسی، تجزیه و تحلیل برای انتخاب بهترین راه​حل باشد، در واقع بدون هیچ​گونه چشم داشتی و فقط با انگیزه درونی برای تشخیص و علاج اقدام می​کند.

اگر معلمی نتواند مسائل و مشکلاتی که در مواجه با فرایند یادگیری بوجود می​آید را شناسایی و برای حل آنها اقدام کند نیاز دارد که شایستگی معلمی در او تقویت شود و البته شایستگی معلمی با شایستگی تدریس نیز متفاوت است.

شایستگی معلمی به توانایی معلم در برآوردن نیازها و مطالبات حرفه تدریس با استفاده از مجموعه یکپارچه ای از دانش، مهارت و نگرش است که در عملکرد یا بازتاب عمل معلم تجلی پیدا می​کند. لذا پژوهشگری یک خصیصه ذاتی برای معلمی است که بدون درنظرگرفتن تفاوت شایستگی​های معلم در هر کشور که مبتنی بر اسناد برنامه درسی، نظریه​های آموزش و یادگیری و یا کیفیت فرهنگی آن جامعه باشد، تعریف می​شود. بنابراین تعهد، اعتماد به نفس، پاسخگویی و شوق به یادگیری معلم را خود کارآمد و خودآگاه کرده و این خصیصه می​تواند زمینه​ساز و نقطه شروع هرگونه تحول، توسعه و پیشرفت در حوزه آموزش و پرورش و نهایتاً توسعه کشور باشد.

امروز معلمان ما می​بایست از محبوبیت، مقبولیت و اقتدار شخصیتی که ناشی از شایستگی​های معلمی است برخوردار باشند که زنده​نگه​داشتن روحیه پژوهشگری ناظر بر همین محبوبیت و مقبولیت است. بخشی از این ارتقاء و حیات روحیه پژوهشگری ریشه در برنامه​ریزی​های آموزشی و برنامه​ریزی​های درسی است که متولیان امر تعلیم و تربیت رسمی و عمومی می​بایست برای آن تلاش کنند.

ارسال نظر

Image CAPTCHA