ضرورت توسعه فرهنگ پژوهش

پژوهش موتورِ محرکِ توسعة همه جانبه، متوازن و پایدار در هر کشوری است که بدون آن یا توسعه رخ نخواهد داد و یا همه جانبه، متوازن و پایدار نخواهد بود.

با نگاهی به حجم پژوهش های صورت گرفته در کشورهای توسعه یافته و مقایسه آن با کشورهای پیرامونی یا در حال توسعه، می‌توان به وضوح به رابطة مستقیم بینِ میزانِ پژوهش ها و تحقیقاتِ علمی، و رشدِ متوازن و پایدار در کشورهای توسعه یافته و حلقة مفقودة پژوهش در کشورهای در حال توسعه پی برد.

آموزش و پرورش به عنوان مهمترین نهادِ آموزشِ رسمی نقشِ مهمی در تربیت و آموزشِ سرمایه‌های انسانیِ خلاق و پژوهشگر، و معاونت پژوهش و برنامه‌ریزی - سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی- در برنامه ریزی درسی و تولید محتوای کتب درسی با رویکرد پژوهشی را بر عهده دارند که به عنوان نمونه می توان به افزوده شدن درسی با نام تفکر و پژوهش در پایة ششم ابتدایی و به صورت نیمه تجویزی در فعالیتهای سایر کتابهای درسی از سوی این معاونت اشاره کرد.

بر همین مبنا بود که سیاست‌گذاران امر آموزش در وزارت مذکور، با تأسیس پژوهشکدة آموزش و پرورش (که بعدها به پژوهشگاه تبدیل و در راستای بهبود و ارتقایِ محتوای کتب درسی، با هدف پژوهش های بنیادیِ مسئله یابی، چالش‌ها و راهبردهای آموزشی، به ساختارِ سازمانِ پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، ملحق شد)، طرح معلم پژوهنده، تاسیس پژوهش سراهای دانش آموزی و اضافه شدن معاونت پژوهش به ساختارِ استانی وزارت آموزش و پرورش- به منظور هدایت و رهگیریِ سیاست های برنامه ریزی و پژوهشی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در کفِ مدارس در استانها - گام برداشتند؛ اما متاسفانه در طول سالیان متمادی با وجود تبلیغات و شعارهای فراوان نسبت به امر پژوهش و ضرورتِ آموزش و انجام آن به عنوان زیربنای توسعه و حل بسیاری از مسائل و علی رغم برخورداری آموزش و پرورش از اسناد بالادستیِ راهبردی، از جمله سند تحول بنیادین و برنامة درسی ملی، این نهاد نتوانسته است در آموزش و توسعه فرهنگِ پژوهش به عنوان ضرورتی انکارناپذیر در پیشبرد اهداف عالیِ نظام آموزش و پرورش و کشور به گونه ای موفق عمل کند که در این خصوص باید با تکیه بر روش ها و پژوهش های علمی به آسیب شناسی این مهم بالاخص از سوی پژوهشگاه آموزش و پرورش به عنوان متولی  از منظری درون ساختاری و دانشگاه ها از منظری بیرونی پرداخته شود.

در این خصوص آنچه در وحله اول بدیهی می نماید این که فرهنگ پژوهش زمانی گسترش یافته و نهادینه خواهد شد که

اولا: زمینه و بستر مناسب برای آن تدارک دیده شود؛

ثانیا:معلمان و متولیان امر آموزش توانایی و ارادة ایجاد انگیزه و نهادینه کردن تحقیق و پژوهش را در میان دانش آموزان داشته باشند.

ثالثا: سیاستگذاران امر حکومت و دولت بر این باور و اعتقاد باشند که پژوهش می تواند راهگشای حل بسیاری از مسائل کشور باشد.

حال سوالی که باید به آن پاسخ داده شود این است که مانع یا موانع آموزشِ تحقیق و گسترشِ فرهنگ پژوهش و پژوهش محوری در سیاست‌گذاری‌های کشور کدامند؟ چرا تاکنون نهادِ موثرِ آموزش و پرورش نتوانسته است در این راستا موفق عمل کند؟

 به نظر می رسد گزاره هایی چون تغییرات سریع و پی‌درپی در سیستم آموزشی، مدیریتی، کتب درسی و ساختار از یک سو و از سوی دیگر و مهمتر از همه، عدم باور به مقوله پژوهش و نبود برنامۀ عملیاتی با فهم مشترک از همۀ مقوله ها به سند تحول بنیادین به عنوان یکی از مهمترین اسناد بالادستی از جملۀ موانع باشد.

چرا که با اندک تامل در «راهکار 1-23- استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود برای گسترش فرهنگ تفکر و پژوهش در بین مدیران، مربیان و تامین پژوهشگرِ مورد نیاز نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی و حمایت از پژوهشگران فعال و مجرب، راهکار 2-23- تدوین نظام جامع حمایت از پژوهشگران حوزه آموزش و پرورش و هدایت موضوعات و اهداف پژوهشی در راستای تحقق اهداف تعلیم و تربیت رسمی، راهکار 3-23-حمایت‌های مادی و معنوی از طرح‌های موفق و نوآوری های تربیتی بومی مستندسازی و انتشار یافته های پژوهشی در داخل و خارج از کشور و ایجاد بانک اطلاعاتی فعال و کارآمد، راهکار 4-23- حمایت‌های مادی و معنوی از کرسی های نظریه پردازی در علوم تربیتی و روش های تعلیم و تربیت و فراهم آوردن زمینه کاربست یافته های جدید و نوآوری در مدارس و نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی با همکاری حوزه های علمیه، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی» به عنوان راهکارهای توسعه ظرفیت پژوهش و نوآوری و نظریه پردازی و مستند سازی تجربیات تربیتی بومی ملاحظه می شود که در تمام این راهکارها بر ضرورت امر پژوهش تاکید و در«راهکار 3-18- ایجاد شبکه پژوهشی فعال و فراگیر در درون ساختار نظام تعلیم و تربیت رسمیِ عمومی با استفاده از فناوری‌های نوین و در قالب شبکه ملی اطلاعات و ارتباطات» در گسترش امر پژوهش به صورت شفاف اشاره شده است

لذا با عنایت به آنچه که بر ضرورت پژوهش در سند تحول بنیادین اشاره شد، تقویت و گسترش معاونت پژوهش و برنامه ریزی وزارت آموزش و پرورش و حضور نمایندگان و پژوهشگران این معاونت تحت عنوان معاونین پژوهشی در استانها به عنوان متولیِ برخوردار از ابزارهای لازم از جمله پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و برنامه ریزی درسی و تولید محتوای کتب درسی امری ضروری و اجتناب ناپذیر می نماید تا امر مهم پژوهش در آموزش و پرورش به عنوان نهادِ آینده سازِ کشور، محور حل بسیاری از مسایل و چراغ راه توسعه همه جانبه، متوازن و پایدارقرارگرفته و به فرهنگ فرد فرد افراد جامعه تبدیل شود. 

ارسال نظر

Image CAPTCHA