برنامه درسی پست مدرن و کاربرد آن در نظام آموزشی

شواهدی در دست است که نشان می­دهد دنیا در حال شکستن پارادایم مدرنیسم است. فناوری ­های جدید در حال ظهورند؛ صنایع جدیدی در حال رونق گرفتن هستند؛ فرهنگ­های تازه­ای خلق می­شوند؛ قدرت­های سیاسی جدید پا می­گیرند و همة این تغییرات با سرعتی باور نکردنی پیش می­روند. کسی نمی­تواند پیش­بینی کند در دهه ­های آینده واقعاً چه اتفاقاتی رخ خواهد داد. در عصری که بارزترین ویژگی آن تغییر و انعطاف­ پذیری است، به نظر می­رسد نظام تعلیم ­وتربیت از قافلة تغییرات و سازگاری با شرایط جدید عقب مانده وآن چیزی که برنامة درسی مدرن ارائه می­کند، دیگر نمی­تواند به ­تنهایی دانش­ آموزان را برای بقا و توسعة بیشتر در عصر پست­ مدرن آماده سازد و به ­رغم دانش و تجربة گسترده­ ای که برنامه ­ریزان درسی دربارة اجرای تغییرات مؤثر در برنامه ­های درسی دارند، ساختار، منابع و سنت­های مدرنیستی موجود، اهداف و فرایندهای تغییر برنامة درسی را با محدودیت­های خاصی مواجهه ساخته است. به بیانی دیگر، در دهه ­های اخیر، جهان شاهد شکل­ گیری یک جریان فلسفی-اجتماعی جدید است. جریانی که باوجود گستردگی و پیچیدگی خاص خود، حوزه­ های مختلف را به چالش فرامی­ خواند. این جریان فلسفی- اجتماعی که از آن به پست ­مدرنیسم[1]یاد می­شود، درحقیقت انتقاد از مدرنیسم[2]و بررسی بن ­بست­های آن است. هرچند، امروزه برنامه ­ریزان برای پیش­برد پروژه­ های اصلاحی برنامه ­های درسی شیوه ­هایی در پیش گرفته ­اند، اما به بسیاری از مواردی که پست­ مدرنیست­ها بر آنها تأکید دارند، بی­ توجه بوده یا بازمانده­ا ند. برنامة درسی پست­ مدرن به دنبال نوعی تربیت تحولی است که باعث شود معلمان و دانش­ آموزان در یک سفر اکتشافی و امیدوارانه به کشف و بررسی مسائل بپردازند. به عبارت دیگر، پست­ مدرنیسم برخی ویژگی­های زیر را برای برنامة درسی قائل است:

 اول اینکه برنامة درسی باید راه­ های جدیدی از فهم جهان را ارائه دهد و برای گذر از چهارچوب مدرنیسم، برنامه ­ریزان درسی باید پیشرفت­های همزمان در رشته ­های مختلف مثل شیمی، فیزیک و ادبیات و ... را با الگوهای جدیدی در حال شکل­ گیری درون آنها مدنظر قرار دهند.

 دوم اینکه ازآنجاکه پیشرفت اجتماعی غیرثابت و نامنظم است، به جای اینکه درس­ها شامل یک ساختار بسته و شروع و پایانی مشخص داشته باشند و یا هدف ازقبل­ تعیین ­شده داشته باشند، باید اکتشافی بوده تعــادل در  ذهن یادگیرنده ایجاد کند و راه ­های جدید و جایگزین را ممکن سازند.

سوم اینکه برنامة درسی به جای هدف­ های رفتاری منظم باید شامل هدف­های عمومی توافقی و مذاکره­ای باشد که هم جامعه، هم والدین و معلمان و خصوصاً خود دانش­ آموزان در تعیین آن هدف­ ها سهیم باشند و نهایتاً اینکه روابط بین فردی و تقابل دیالکتیکی باید مورد توجه باشد.

به بیانی دیگر، برنامة درسی پست­ مدرن بر مباحثی تأکید دارد که موجب افزایش آگاهی فرهنگی، تاریخی، سیاسی، بوم­ شناختی، زیبایی ­شناختی و الهیاتی می­شود و به نوعی بافت و شرایط کلی، حیات انسان را دربرمی­گیرد. محتوای برنامة درسی به ­گونه­ ای است که افراد را در فرایند «شدن» قرار می­دهد. برنامة درسی پست­ مدرن با کلیت مخالف است، یادگیری را منحصراً به انتقال دانش نمی­ داند،
میان­ رشته ­ای است، هیچ هدفی را بهتر از از اهداف دیگری نمی­داند و تنها ملاک برتری را توجه به تفاوت، تنوع، ابهام و دیگری می­داند؛ افشاگر است، اما هیچ راه­ حل نهایی ارائه نمی­کند؛ زیرا نتیجة چنین تلاش­هایی را ایجاد نظامی سرکوبگر می­داند (فانی، 1383). براین ­اساس نویسنده می­کوشد کتابی با"عنوان برنامه درسی پست­مدرن و کاربرد آن در نظام آموزشی" را به رشته تحریر درآورد. این کتاب در سه فصل اساسی تألیف شده است.

فصل اول با عنوان: آشنایی با برنامة درسی، موضوعاتی ازقبیل: «تعریف و مفهوم برنامة درسی، برنامة درسی ازدیدگاه­ های مختلف، تاریخ تحول برنامة درسی، مبانی  برنامه­ ریزی درسی، انواع برنامة درسی، مدل­های برنامه ­ریزی درسی، دیدگاه­ ها و نظریه ­های برنامة درسی و عناصر برنامة درسی بررسی شده است.

در فصل دوم با عنوان: مروری بر مدرنیسم و پست­مدرنیسم، به مطالبی ازقبیل: «تعریف و مفهوم ‏مدرنیسم، اصول و مبانی مدرنیسم، ویژگی­های عصر مدرنیسم، تعریف و مفهوم پست‏ مدرنیسم، ویژگی­ها وشاخص­­های پست­ مدرنیسم، اصول پست­ مدرنیسم، ماهیت­های پست­ مدرنیسم، نظریة پست ­مدرنیسم، انواع پست ­مدرنیسم، مقایسة سنت­گرایی، مدرنیسم و پست مدرنیسم، نقد پست-مدرنیسم و جمع­بندی» ارائه شده است.

در فصل سوم با عنوان: «مفهوم و مراحل برنامة درسی پست ­مدرن»، به مطالبی ازقبیل: «تعریف و مفهوم برنامة درسی پست­ مدرن، جایگاه یادگیرنده در برنامة درسی پست­ مدرنیسم، اهداف برنامة درسی پست­ مدرنیسم، محتوای برنامة درسی پست­ مدرنیسم، روش­های یاددهی- یادگیری در برنامة درسی پست ­مدرنیسم، نقش محیط یادگیری در برنامة درسی پست­ مدرنیسم، ارزشیابی در برنامة درسی پست ­مدرنیسم» اشاره شده است.

 از خوانندگان محترم انتظار می­رود با بیان نظرات و پیشنهادهای سازنده و تکمیلی خود مؤلف را در تحقق اهداف و برنامه­ های نظام آموزش­ وپرورش یاری رساند.

امید است این وجیزه همچون «ران ملخ به پیشگاه سلیمان» تلقی شود و مورد قبول جامعه آموزشی قرار گیرد.

1398
مولف یا مترجم: