مدخلی بر مبانی فرهنگ سازی جهت تعادل کمی و کیفی جمعیت مبتنی بر سیاستهای جمعیتی ابلاغی مقام معظم رهبری

مدخلی بر مبانی فرهنگ سازی جهت تعادل کمی و کیفی جمعیت
مبتنی  بر سیاستهای جمعیتی ابلاغی مقام معظم رهبری

محمود مشفق

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

یکصد و یکمین جلسه شورای هماهنگی سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی19 خردادماه 1395

  • مروری بر رویکرد سیاستهای جمعیتی قبلی
  • دسته بندی مفهومی سیاستهای ابلاغی
  • فرهنگ و جمعیت
  • اثر فرهنگ مدرنیته بر خانواده و جمعیت
  • لزوم توسعه سواد جمعیتی با رویکرد بومی

معایب رویکردهای قبلی:

  • نداشتن چشم انداز در خصوص جمعیت
  • تک بعدی بودن و فقط به بعد کمی جمعیت پرداختن(تنظیم خانواده)
  • غفلت از مسئله مهم پایش و ارزیابی تحولات و اثر سیاست گذاری های جمعیتی

 

سیاستهای جمعیتی ابلاغی مقام معظم رهبری مبانی راهبردی و استراتژیک جهت تعادل بخشی کمی و کیفی جمعیت

محاسن رویکرد جدید به رویکردهای قبلی

  1. داشتن چشم انداز : حرکت به سوی الگوی جمعیت مطلوب(تعادل جمعیتی)
  2. همه جانبه نگری( توجه به همه ابعاد جمعیت بعنوان یک کل در هم تنیده)
  3. توجه به الگوی بومی تعادل بخشی جمعیتی با توجه به فرهنگ، ارزشها و اعتقادات
  4. رصد و پایش تحولات و مداخلات برنامه ریزی شده

بعد نخست: توازن کمی و ساختاری جمعیت

 

اهمیت بند اول سیاستها:

 

بعد دوم: تقویت و تحکیم بنیان خانواده بعنوان سلول بنیادی ساختار جامعه و جمعیت 

بعد سوم: تقویت سلامت جمعیت با رویکرد توسعه پایدار

بعد چهارم: نیروی انسانی کارآمد، مولد و منسجم

 

بعد پنجم: پایش و ارزیابی تحولات جمعیتی 

فرهنگ سازی جهت رسیدن به تعادل و تعالی جمعیتی

  • آیا جمعیت یک پدیده فرهنگی است؟
  • از آنجا که مولفه های تعیین کننده تغییرات جمعیتی، باروری، مرگ و میر ، ازدواج و طلاق و مهاجرت تحت تاثیر فرهنگ است، بنایراین می توان نتیجه گفت جمعیت در عین اینکه یک پدیده اقتصادی، اجتماعی و... است یک پدیده فرهنگی هم هست.
  • تغییرات جمعیتی انعکاس کمی تغییرات فرهنگی یا بعبارتی تغییر در اعتقادات و ارزشهای اجتماعی مرتبط  امور با جمعیتی است.
  • رژیم های فرهنگی گوناگون، رژیم های جمعیتی متفاوتی را رقم می زنند.

مهمترین چالش فرهنگی جهان معاصر:

تقابل فرهنگ مدرنیته با فرهنگهای بومی و مستقل بویژه فرهنگ اسلامی

  • آیا آنچه که مدرنتیه در قالب فرهنگ غربی به جوامع بومی و مستقل می دهد بعنوان مظاهر توسعه و پیشرفت، واقعاً عامل توسعه و پیشرفت هستند؟
  • آیا اشاعه مظاهر فرهنگ  مدرنیته مثل فردگرائی، سکولاریزم،  مصرف گرائی به نفع نهاد خانواده است؟

فرهنگ مدرنیته:

  • در این رویکرد، هرگونه نیروی معنوی خارج از خرد آدمی، بی اعتبار و انکار می شود. ویژگی های برجسته ای که برای اندیشه مدرن می توان مورد اشاره قرارداد عبارتند از: 
    1. غلبه اندیشه های انسان محور (اومانیسم)؛
    2. از میان رفتن تدریجی و مقابله با نظام ها و نگرش های سنتی؛
    3. جدایی نهادهای اجتماعی از مذهب (سکولاریسم)؛
    4. فردگرایی
    5. پوزیتیویسم به عنوان متدلوژی و روش شناسی بنیادین علم مدرن

فرهنگ مدرنیته، ضد خانواده است.

مدرنیته و سازه های فرهنگی آن اساساً ضد خانواده و به تبع آن ضد جمعیت است. فرهنگ مدرنیته به دلیل مبتنی بودن بر نظام سرمایه داری، منافع شرکت ها را به منافع خانواده ها ترجیح می دهد و لذا ساختار خانواده در جهت منافع سیستم سرمایه داری و تولید سمت و سو پیدا می کند. فرهنگ مدرنیته از دو بعد ساختار خانواده تحت شعاع قرار می دهد.

الف) تاکید بر کارآیی و تخصص:

تاکید افراطی به کارآیی و تخصص منجر به هزینه بر شدن آموزش، طولانی شدن آموزش و .... می شود.

جنون کیفی گرایی  و آموزش های تخصصی

ب) تاکید بر مصرف گرایی( ترویج مصرف تظاهری، مد، برند و...)

جایگزینی مصرف کالاهای فرح بخش و لذت بخش بجای انجام وظیفه پدری و مادری و تحمل هزینه های تربیتو پرورش فرزند.

مواجه با جهانی شدن فرهنگ جوامع مدرن:

با توجه به اینکه جوامع مدرن از توانمندی های تکنولوژیک برتری برخوردار هستند ویژگی های فرهنگی مدرنیته با استفاده از فرآیندهای

  • اشاعه فرهنگی
  • نفوذ فرهنگی
  • همگرایی فرهنگی

به جوامع بومی انتقال می دهند. جوامع بومی سه راه را می توانند در مقابل نفوذ و گسترش جهانی شدن فرهنگ مدرنیته در پیش بگیرند:

الف) تسلیم و فرآیند ادغام در این فرهنگ

ب) درهای بسته و مخالف با آن

ج) تحکیم و تقویت مبانی فرهنگی بومی و پذیرش عناصر مثبت فرهنگ جهانی از طریق سیستم پایش و به گزینی

 

فرهنگ سازی در زمینه رسیدن به تعالی و تعادل جمعیت از طریق بسط و توسعه سواد جمعیتی امکان پذیر است.

  • سواد جمعیتی شامل مجموعه ای از نگرشها دانشها، و مهارتهای مرتبط با امور جمعیتی است، که به فرد کمک می کند، فهم علمی و درستی از تغییرات جمعیتی داشته باشد، نگرشی جمعیتی مناسبی با توجه به مقتضیات جامعه خود نسبت به امور جمعیتی  اتخاذ کند و مهارتهای لازم در خصوص رفتارهای جمعیتی اتخاذ نماید.

 

 

 

 

پژوهشگر/ان: 
مرجع پژوهش: 
سازمان