نظام آموزشی در هند

نوشته:احمد صافی

معرفی مقاله

امروزه، مطالعه سیر تحول سازمان های تربیتی، مبانی،اصول، اهداف،ساختار اداری، آموزشی،برنامه ‏های درسی، نوآوری های‏ آموزشی، میزان تخصیص بودجه، روند رشد کمّی و کیفی آموزش و پرورش و بالاخره تدابیری که برای حلّ مشکلات تربیتی در کشورهای‏ مختلف جهان اتخاذ شده است برای مدیران رده ‏های عالی، میانی و اجرایی، کارشناسان و مربیان فواید متعددی را دربر دارد. به ویژه اگر این‏ مطالعه در مورد کشورهایی صورت گیرد که از لحاظ فرهنگی، جغرافیایی،موقعیت اجتماعی،اقتصادی و نوع مسائل آموزش و پرورش وجوه مشترک زیادی نیز با کشور ما داشته باشند.

بدین ‏منظور، مقاله‏ ای تحت عنوان آموزش و پرورش در هندوستان و وجوه ممیزه آن با آموزش و پرورش ایران توسط آقای‏ احمد صافی،عضو هیأت تحریریه فصلنامه تعلیم و تربیت و از مدرّسان‏ دانشگاه تربیت‏ معلم، نوشته شده و در اختیار فصلنامه قرار گرفته است.

نویسنده، پس از سفر به کشور هند و ملاقات با مقامات آموزش‏ و پرورش و بازدید از مدارس و دانشگاه ها و مراکز برنامه ‏ریزی‏ آموزشی این کشور و با توجه به منابع مربوط به نگارش این مقاله اقدام‏ نموده است.

در این مقاله ابتدا اوضاع جغرافیایی، اجتماعی و فرهنگی‏ هندوستان و روند رشد جمعیت،جایگاه آموزش و پرورش در قانون

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 80)


اساسی،اهداف و خط مشی کلی آموزش و پرورش،تشکیلات اداری‏ آموزش و پرورش در مرکز و ایالات متعدد،ساختار آموزشی و دوره‏های تحصیلی،برنامه‏ ها و کتاب های درسی و...موردبحث و بررسی قرار گرفته است.آنگاه به وجوه تمایز آموزش و پرورش ایران‏ و هند در موارد مختلف از جمله: شکل اداره کشور، شیوه اداره آموزش و پرورش، تشکیلات اداری، ساختار آموزشی، تربیت‏ معلم، آموزش ضمن خدمت، مراکز برنامه ‏ریزی درسی و آموزش مدیران، اشاره دارد.مقاله با ارائه پیشنهادهای متعددی که می‏ تواند برای‏ دست‏ اندرکاران تعلیم و تربیت کشورمان مؤثر واقع گردد، پایان‏ می ‏یابد.

 

آدرس مقاله در پایگاه مجلات تخصصی نور: مجله تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » پاییز 1371 - شماره 31 (از صفحه 79 تا 108)
عنوان مقاله: آموزش و پرورش در هندوستان و وجوه تمایز آن با آموزش و پرورش ایران (30 صفحه)
نویسنده : صافی، احمد
چکیده :
کلمات کلیدی :

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 79)


آموزش و پرورش در هندوستان و وجوه تمایز آن با آموزش و پرورش ایران

نوشته:احمد صافی

معرفی مقاله

امروزه، مطالعه سیر تحول سازمان های تربیتی، مبانی،اصول، اهداف، ساختار اداری،آموزشی، برنامه‏ های درسی، نوآوری های‏ آموزشی، میزان تخصیص بودجه، روند رشد کمّی و کیفی آموزش و پرورش و بالاخره تدابیری که برای حلّ مشکلات تربیتی در کشورهای‏ مختلف جهان اتخاذ شده است برای مدیران رده‏ های عالی، میانی و اجرایی، کارشناسان و مربیان فواید متعددی را دربر دارد. به ویژه اگر این‏ مطالعه در مورد کشورهایی صورت گیرد که از لحاظ فرهنگی، جغرافیایی، موقعیت اجتماعی، اقتصادی و نوع مسائل آموزش و پرورش وجوه مشترک زیادی نیز با کشور ما داشته باشند.

بدین‏ منظور، مقاله ه‏ای تحت عنوان آموزش و پرورش در هندوستان و وجوه ممیزه آن با آموزش و پرورش ایران توسط آقای‏ احمد صافی،عضو هیأت تحریریه فصلنامه تعلیم و تربیت و از مدرّسان‏ دانشگاه تربیت ‏معلم، نوشته شده و در اختیار فصلنامه قرار گرفته است.

نویسنده، پس از سفر به کشور هند و ملاقات با مقامات آموزش‏ و پرورش و بازدید از مدارس و دانشگاه ها و مراکز برنامه‏ ریزی‏ آموزشی این کشور و با توجه به منابع مربوط به نگارش این مقاله اقدام‏ نموده است.

در این مقاله ابتدا اوضاع جغرافیایی،اجتماعی و فرهنگی‏ هندوستان و روند رشد جمعیت، جایگاه آموزش و پرورش در قانون

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 80)


اساسی، اهداف و خط مشی کلی آموزش و پرورش، تشکیلات اداری‏ آموزش و پرورش در مرکز و ایالات متعدد، ساختار آموزشی و دوره‏ های تحصیلی، برنامه ‏ها و کتاب های درسی و...موردبحث و بررسی قرار گرفته است.آنگاه به وجوه تمایز آموزش و پرورش ایران‏ و هند در موارد مختلف از جمله: شکل اداره کشور،شیوه اداره آموزش و پرورش، تشکیلات اداری، ساختار آموزشی، تربیت‏ معلم، آموزش ضمن خدمت، مراکز برنامه‏ ریزی درسی و آموزش مدیران، اشاره دارد. مقاله با ارائه پیشنهادهای متعددی که می‏ تواند برای‏ دست‏ اندرکاران تعلیم و تربیت کشورمان مؤثر واقع گردد، پایان‏ می‏ یابد.

این شیوه مطالعه قبلا نیز در مورد آموزش و پرورش پاکستان‏ انجام گرفته که در فصلنامه تعلیم و تربیت شماره 3 و 4 سال 1370 منتشر شده است.

در پایان ضمن تشکر از نویسندهء محترم، توفیق ایشان را در ادامه همکاری با فصلنامه تعلیم و تربیت از درگاه خداوند متعال مسئلت‏ داریم.

«فصلنامه»

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 81)


کلیاتی درباره اوضاع جغرافیایی، تاریخی،فرهنگی و سیاسی هند

کشور پهناور هند در جنوب آسیا، در کنار اقیانوس هند، خلیج بنگال،دریای عرب و در دامنه کوه های هیمالیا و در همسایگی کشورهای چین و نپال در شمال، بوتان، بنگلادش و برمه در شمال شرقی، پاکستان در شمال و شمال غربی واقع شده است.

بلندترین کوه آن 80598 متر و طویل ‏ترین رود آن 2495 کیلومتر است‏1.

مساحت هند

هندوستان با 090/287/3 کیلومتر مساحت،از نظر وسعت هفتمین کشور جهان‏ محسوب می ‏شود.

آب‏ وهوا

هند به‏ علت وسعت زیاد، دارای آب‏ وهوای مختلف و متنوعی است. بمبئی در اکثر ایام سال گرم و دهلی نو مرکز هند، تابستان گرم و زمستان خنکی دارد.

جمعیت هند

در سال 1961،جمعیت هند بالغ بر 440 میلیون نفر بوده است.این رقم در سال‏ 1981 به حدود 684 میلیون نفر رسیده است‏2. و این رقم را تا سال 1991،حدود 850 میلیون نفر ذکر می‏ کنند3.پیش ‏بینی می‏ شود که چنانچه روند رشد جمعیت هند بنابر آنچه‏ هست ادامه یابد، در سال 2030 کشور هند اولین کشور جهان از نظر میزان جمعیت خواهد بود.

ایالات متعدد هند از نظر جمعیت متفاوت می‏ باشد.ایالت آندراپرادش که مرکز آن‏ حیدرآباد است بیش از جمعیت ایران،جمعیت دارد.هم ‏اکنون طرح هایی برای آموزش افراد به‏منظور تنظیم خانواده و کنترل موالید اجرا می‏ گردد

زبان و خط مردم هند

در هند چهارده زبان رسمی و بیش از هزار لهجه در ایالات مختلف وجود دارد که‏ مردم بدانها تکلم می‏ کنند.زبان های رایج در هند عبارتند از4:

1-اردو 2-گجراتی 3-بنگالی 4-اروپا 5-آسامی 6-هندی 7-پنجابی 8-تامیل 9- کشمیری 10-تلگو 11-کاماری 12-مالایائیم 13-مراتی 14-زبان هندی.

به ‏موجب قانون اساسی هند، زبان هندی زبان رسمی هند و خط"دوانگاری‏"خط رسمی می‏باشد5زبان انگلیسی نیز زبان دیوانی کشور هند است و معمولا مکاتبات اداری و آموزش دانشگاهی با این زبان انجام می‏ گیرد.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 82)


مذاهب هند

از عناصر مهم زندگی مردم هند، مذهب است. هندوئیسم نزدیک به 84 درصد، مسلمان حدود 11 درصد و مسیحیت 5/2 درصد و سیک ها حدود 2 درصد از جمعیت هند را تشکیل می‏دهند6.جماعت اندکی نیز زردتشتی، بودایی، یهودی و...هستند.

در هند عبادتگاه های متعددی وجود دارد و لذا هندوستان را می ‏توان مهمترین کشور جهان از نظر تعداد و نوع مساجد و معابد به‏ حساب آورد و مذهب را می ‏توان از مهمترین‏ عناصر زندگی هندیها دانست.

واحدپول

واحد پول هند، روپیه است و هر دلار در بانک حدود 26 روپیه می ‏باشد7.

نژاد مردم هند

نژاد مردم هند مخلوطی از نژادهای سفید، زرد و سیاه می‏ باشند و تیره عمده هند و آریایی 72%دراویدی 25%و مغولی 3%از جمعیت این کشور را تشکیل می‏ دهند.

هند از اقوام گوناگون تشکیل شده و از نظر غذا، لباس،پوشاک و سایر آداب و رسوم،بین هندی ها تفاوت زیادی وجود دارد.

شهرها و بنادر مهم هند

کشور هند از 22 ایالت و 9 سرزمین تشکیل شده است‏8.و پرجمعیت ‏ترین شهرها و بنادر آن عبارت است از:کلکته،بمبئی، مدرس، بنگلور، حیدرآباد،بهمن آباد، کانپور و پونامه.

جمعیت بمبئی حدود 13 میلیون نفر می‏باشد9.

آموزش و پرورش در قانون اساسی هند

در مادهء 45 قانون اساسی هند آمده است که:"دولت موظف است که آموزش و پرورش اجباری و مجانی را برای همه کودکان تا رسید به سن 14 سالگی فراهم کند".در این مورد،دولت مرکزی به ‏ویژه دولت های منطقه‏ ای، مسئولیت تعلیمات اجباری و مجانی را بر عهده دارند.

ایجاد هماهنگی در آموزش و پرورش ایالات سرزمین های مختلف، برنامه ‏ریزی در امور تحقیقات امور آموزشی فنی و حرفه ‏ای و آموزش عالی، ازجمله فعالیت های اساسی‏ سازمان مرکزی آموزش و پرورش می‏ باشد.

اهداف کلی آموزش و پرورش هند10

1- تعمیم آموزش ابتدایی

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 83)


2- مبارزه با بیسوادی

3- گسترش علوم و فنون

4- گسترش تربیت ‏معلم و بازآموزی معلمان

5- تشویق نوآوری های آموزشی

6- تأمین دموکراسی و وحدت ملی

7- پاس داشتن میراث فرهنگی

سیاست های اساسی

1-برنامه‏ های درسی،باید با نیازها و فعالیت های اجتماعی،هماهنگی کامل داشته باشد.

2-از تکنولوژی در آموزش و پرورش بهره بیشتری گرفته شود.

3-آموزش غیررسمی برای دانش‏ آموزان شاغل در بازار کار و یا محصلین مردود تأمین گردد.

4-آموزشگاه های آزاد(به‏ صورت باز و مکاتبه‏ ای)جهت تنظیم و تکمیل اوقات‏ شخصی افراد برای مطالعه و یادگیری موردتوجه قرار گیرد.

5- به کارهای گروهی در مدارس اهمیت زیادی داده شود.

6- کار عملی جزء لا ینفک برنامه‏ های درسی قرار گیرد.

7-مواد کمک‏ آموزشی تولید شده در داخل کشور به خدمت گرفته شود.

8- برنامه‏ های علوم طبیعی و ریاضیات، در کنار علوم اجتماعی و کارهای عملی و تولیدی،جزء برنامه‏ های درسی دوره متوسطه به شمار آید.

9- مباحث محیط زیست،ارزش های اخلاقی،کنترل جمعیت،آموزش کامپیوتر در مدارس مورد توجه قرار گیرد.

ساختار اداری و تشکیلات آموزش و پرورش هند11

در هندوستان وزیر"توسعه منابع انسانی‏"عضو کابینه دولت فدرال است و مسئولیت‏ رهبری امور دستگاه های زیر را بر عهده دارد:

1-امور آموزش و پرورش پیش‏ دانشگاهی و دانشگاهی

2-امور مربوط به فرهنگ(نظیر موزه‏ ها،کتابخانه‏ ها و امور هنری)

3-امور مربوط به جوانان و تربیت‏ بدنی

4-امور مربوط به کودکان و حمایت از خانواده ‏های بی‏ سرپرست

علاوه بر وزارت‏"توسعه منابع انسانی‏"وزارت تکنولوژی و تحقیقات نیز وجود دارد که نقش عمده‏ای را در توسعه تکنولوژی و انجام تحقیقات متنوع بر عهده دارد.

سازمان مرکزی آموزش و پرورش دولت فدرال وظایف متعددی دارد ازجمله:

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 84)


- برقراری هماهنگی در امور آموزش و پرورش کشور

- نظارت بر انستیتوها و سازمان های وابسته نظیر مؤسسه تعلیم و تربیت و تحقیقات‏ تربیتی

- مؤسسه ملی مدیریت و برنامه‏ ریزی آموزشی هند

- انجام امور مربوط به یونسکو

- برنامه‏ ریزی در جهت آموزش سوادآموزان و بزرگسالان

- نظارت بر امور دانشگاه های کشور

هریک از ایالات یا حکومت های محلی دارای یک وزیر آموزش و پرورش می‏ باشند که عضو هیأت دولت محلی بوده و مسئولیت رهبری آموزش و پرورش ایالت را بر عهده‏ دارد.

سازمان اداری آموزش و پرورش هر ایالت به شرح زیر است‏12:

- وزیر آموزش و پرورش

- قائم ‏مقام وزیر

- معاون آموزش عمومی

-معاون آموزش فنی و آموزش عالی

زیرنظر معاون آموزشی،واحدهای متعددی نظیر آموزش پیش‏ دبستانی،دبستانی، متوسطه،تربیت‏معلم و...فعالیت دارند.

از مهمترین خصایص نظام اداری آموزش و پرورش هند، تفویض اختیار بیشتر به هر ایالت است و لذا قوانین آموزش و پرورش را هم مجلس فدرال و هم مجلس ایالت وضع‏ می‏ کنند و ادارات آموزش و پرورش موظف به اجرای آنها هستند.

هر وزیر، چه در دولت فدرال و یا در هر ایالت، دارای یک قائم‏مقام است که از تجربه زیادی برخوردار است و ثبات بیشتری دارد.

گرچه برای برقراری هماهنگی و بالاتر بردن سطح آموزش در کشور، دولت فدرال نقش‏ مؤثری دارد، ولی نظام اداری آموزش و پرورش هند به لحاظ ماهیت نظام سیاسی و مفاد قانون اساسی، متمرکز نمی ‏باشد.

ساختار آموزشی در هند13

دوره‏ های تحصیلی در هند شامل کودکستان، دبستان، بالاتر از دبستان،دبیرستان، بالاتر از دبیرستان و دانشگاه است.

شورای آموزش و پرورش هند در سال 1968 ساختار آموزشی هند را به شرح زیر تصویب کرد:

دوره ابتدایی 5 سال،دوره  بالاتر از ابتدایی 3 سال،دوره متوسطه 2 سال، دوره پیش‏ دانشگاهی 2 سال و دوره دانشگاه 3 سال(3+2+10).

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 85)


در برخی از ایالات،نظام 3+3+8 و 3+1+10 هنوز مطرح است ولی تأکید دولت‏ مرکزی بر اجرای ساختار 3+2+10 می‏باشد14.

علاوه بر آموزش ابتدایی به‏ صورت رسمی از 6 سالگی تا 14 سالگی،آموزش‏ غیررسمی نیز وجود دارد و به موازات مدارس متوسطه، مدارس باز یا مکاتبه‏ ای و به‏ موازات دوره پیش ‏دانشگاهی یا بعد از متوسطه دوره‏ های فنی و حرفه‏ ای و تربیت‏ معلم به‏ مدت 2 سال تشکیل می‏ گردد.

دوره پلی‏ تکنیک به‏ مدت 3 سال است که بعد از دوره متوسطه آغاز می‏ شود.همچنین‏ دوره‏ های دانشگاهی در سطوح لیسانس،فوق لیسانس و دکتری نیز وجود دارد.ساختار پیوست،موقعیت دوره‏ های مختلف تحصیلی را از نظر سنّ ورود به هر دوره،نوع دوره و مدت تحصیل در هر دوره را نشان می‏ دهد.

دوره پیش‏ دبستانی

ضرورت توجه به دورهء پیش‏ دبستانی،در سال 1944 مورد تأیید قرار گرفته و به‏ منظور آماده کردن کودکان برای تحصیل در دورهء ابتدایی،به توسعه این دوره به تدریج‏ توجه شده است.

در سال 1920، در بمبئی چند کودکستان تأسیس گردید و در سال 1939، دکتر ماریا- منتسوری به هند مسافرت نمود و در تأسیس کودکستان ها، تفکرات او مؤثر بوده است. هم‏ اکنون کودکستان ها توسط دولت محلی، مراکز مذهبی،سازمان ها و یا افراد خصوصی‏ تأسیس و گسترش یافته‏ اند.کودکستان های تجربی نیز با استفاده از دیدگاه های فروبل و منتسوری موردتوجه قرار گرفته است.

طبق گزارش رسمی آموزش و پرورش هند،در سال 90-1289،12 درصد گروه سنّی‏ کودکستان(پوشش واقعی)در کودکستان هستند.شهریه کودکستان ها ماهانه 50 تا 250 روپیه‏ است.

دوره آموزش عمومی(ابتدایی و بالاتر از ابتدایی)

این دوره در دو مرحله ابتدایی(5 سال)و بالاتر از ابتدایی(3 سال)انجام می‏شود و گروه 14-6 ساله را دربرمی‏ گیرد.سن ورود به دبستان در بعضی از مناطق 5 سال است.

به موجب مادهء 45 قانون اساسی هند در سال 1947،دولت این کشور موظف بوده‏ است اجرای آموزش و پرورش عمومی،اجباری و مجانی را تا 1960 انجام دهد که هنوز توفیق حاصل نشده است.

طبق قانون اساسی،مسئولیت برنامه ‏ریزی و اجرای آموزش عمومی در هند با حکومت مرکزی و حکومت های محلی است.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 86)


(به تصویر صفحه مراجعه شود) ساختار آموزشی در هند

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 87)


دوره آموزش متوسطه

آموزش متوسطه شامل 2 سال آخر از ده سال آموزش عمومی است.این مرحله برای‏ بسیاری از دانش‏ آموزان هندی،مرحله نهایی است.درحالی‏که برای بسیاری دیگر،مرحله مقدماتی برای آموزش عالی در رشته‏ های علمی و حرفه ‏ای می‏ باشد.

هدف از آموزش متوسطه از سالهای 1854 میلادی تا 1949"آماده کردن جوانان‏ برای دانشگاه بوده است."هم ‏اکنون اهداف اساسی دوره متوسطه در هند عبارت است از:15

1-آماده کردن دانش‏ آموزان دبیرستانی برای ورود به دانشگاه ها و ادامه‏ تحصیل در سطوح عالی

2-آماده کردن دانش ‏آموزان برای زندگی(اشتغال در بازار کار)

در خط مشی مصوب 1986،به دورهء متوسطه اهمیت زیادی داده شده و برای اصلاح‏ مؤثر برنامه ‏های درسی و سیستم امتحانی و صلاحیت های لازم برای دبیران این دوره‏ توصیه‏ هایی ارائه گردیده است،ازجمله تدریس مواد زیر،به‏ عنوان برنامه‏ های درسی دورهء متوسطه مورد تأکید قرار گرفته است.

الف:آموزش سه زبان هـ:کار عملی

ب:ریاضیات و:آموزش هنر

ج:علوم ز:بهداشت و تربیت‏ بدنی

د:علوم اجتماعی

در پایان دوره متوسطه،امتحان نهایی،انجام می‏ گیرد و گواهینامه پایان دورهء متوسطه‏ داده می ‏شود.تعداد ثبت ‏نام‏ کنندگان در این دوره از 1978 تا 1986(63%)افزایش یافته‏ است.

دوره پیش‏دانشگاهی

مدت این دوره 2 سال است و شامل رشته‏ های تحصیلی متعددی،نظیر علوم تجربی، ادبیات،ریاضیات،هنر و...می ‏باشد.کسانیکه دوره پیش‏دانشگاهی را بگذرانند می‏ توانند به‏ مراکز تربیت‏ معلم و دانشگاه های مختلف وارد شوند.تعداد ثبت ‏نام‏ کنندگان در این دوره از 1978 تا 1986(87%)رشد یافته است و لذا واحدهای آموزشی این دوره گسترش پیدا کرده است.علاوه بر دورهء پیش‏ دانشگاهی در رشته ‏های نظری،دوره پیش ‏دانشگاهی فنی و حرفه‏ ای نیز به مدت 2 سال دایر می ‏باشد که فارغ التحصیلان آن می ‏توانند به مراکز تربیت - معلم و یا مؤسسات عالی فنی و حرفه ‏ای راه یابند.

آموزش های فنی و حرفه‏ ای

توجه به فعالیت های علمی و توسعه آموزش های فنی و حرفه‏ای،در خط مشی های‏ آموزشی،به‏ ویژه در سال 1986،مورد تأکید قرار گرفته است.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 88)


گاندی پیشوای فقید هند واضع آموزش پایه(اساسی)همواره بر توأم بودن آموزش و پرورش با کارهای تولیدی تأکید کرده است.

آموزش فنی و حرفه ‏ای در هند،به صورت های مختلف انجام می‏ گیرد ازجمله:

1- وجود درسی تحت عنوان آموزش های مهارتی(کار عملی)در تمام دوره‏های‏ تحصیلی ابتدایی،بالاتر از ابتدایی و متوسطه.

2- وجود دورهء آموزشی حرفه‏ ای به مدت 2 سال،بعد از دیپلم متوسطه و دورهء پلی‏ تکنیک به مدت 3 سال و مدارس حرفه ‏ای با زمان مختلف و دوره ‏های مهندسی به‏ مدت 4 تا 5 سال بعد از تحصیلات متوسطه

3-تحصیل در مؤسسات آموزش فنی و حرفه ‏ای در جوار کارخانجات با تضمین کار

4-تحصیل در انستیتوهای تکنولوژی که با همکاری یونسکو دایر گردیده است.

آموزش غیررسمی در هند16

طرح آموزش غیررسمی برای کودکان گروه سنی 14-9 ساله، به موازات آموزش‏ رسمی موردتوجه قرار گرفته است.برنامه‏ های درسی،شرایط آموزشی، مقررات امتحانی‏ و...با نظام رسمی تفاوتهایی دارد و استفاده از نظام مکاتبه‏ ای موردتوجه می‏ باشد.

آموزش عالی در هند

هند از نظر تعداد دانشگاه و مدارس عالی،در ردیف کشورهای مهم جهان قرار دارد. در سال 1948،19 دانشگاه، در سال 1962،62 دانشگاه،در سال 1988،142 دانشگاه و هم‏اکنون نزدیک به 150 دانشگاه در هند فعالیت دارند.

تعداد کالج ها در فاصلهء سالهای 1973 تا 1988 از 5246 به 6597 کالج رسیده‏ است.تعداد دانشجویان از سال 69-1968 تا 88-1987 از 000/566/1 نفر به‏ 000/814/3 نفر رسیده است.

دانشگاه اسلامی علیگر،دهلی،اللّه‏ آباد،بنارس، بمبئی، کلکته،عثمانیه، حیدرآباد و... از مهمترین دانشگاههای هند می‏ باشند.در بمبئی برای زنان،دانشگاه ویژه‏ای تأسیس‏ گردیده است برای ورود به دانشگاه، کنکور سراسری وجود ندارد و هر دانشگاهی براساس‏ ضوابطی،به ‏ویژه معدل برای داوطلب،دانشجو انتخاب می‏ کند.دورهء تحصیل در سطح‏ لیسانس 3 سال،فوق لیسانس 2 سال پیش‏ دکتری و دکتری بعد از تحصیلات متوسطه به‏ ترتیب حد اکثر 6 و 7 سال است.زبان آموزش در دانشگاه های هند،زبان انگلیسی می‏ باشد. دانشگاه های هند از لحاظ امور قانونگذاری،تابع حکومت مرکزی و ایالات هستند ولی در اداره و برنامه‏ ریزی،از رهبری شورای عالی دانشگاه،هیأت آموزشی و شورای اجرایی، استفاده می‏ کنند.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 89)


مؤسسه تعلیم و تربیت و تحقیقات تربیتی

این مرکز که زیرنظر وزیر توسعه منابع انسانی هند قرار دارد،یکی از مهمترین و مجهزترین مراکز برنامه‏ ریزی آموزشی و پژوهشی دولت مرکزی است که در هر ایالت نیز سازمانی با همین نام و به‏ صورت محدودتر فعالیت دارد.سابقه تأسیس این مرکز به 30 سال‏ پیش می ‏رسد.

این مرکز مسئولیت برنامه‏ ریزی درسی،تألیف کتاب های درسی،انجام پژوهش های‏ آموزشی و پرورشی از دوره پیش ‏دبستانی تا دانشگاه را بر عهده دارد.برنامه ‏ریزی درسی‏ کلیه مراکز تربیت ‏معلم نیز در این مرکز انجام می‏ گیرد.

شورایی به‏ نام شورای ملی تحقیقات آموزشی و پرورشی در این مرکز پیش ‏بینی شده‏ است که 60 نفر عضو دارد و رئیس آن وزیر"توسعه منابع انسانی‏"هند می‏ باشد.وزرای‏ آموزش و پرورش هر ایالت،استادان و صاحب نظران تعلیم و تربیت نیز عضو این شورا می‏ باشند.این شورا سالی یکبار تشکیل می‏ گردد و سیاست و خط مشی کلی مرکز را تعیین و تصویب می‏ کند17.

این مرکز در 480 منطقه آموزشی شعبه دارد و در سال 91-1990،000/4 نفر در آن فعالیت داشته‏ اند که 900 نفر آنها استاد و صاحب نظر در زمینه‏ های تعلیم و تربیت، روانشناسی، تکنولوژی آموزشی،علوم تجربی،ریاضی،علوم انسانی،هنر،ورزش و... بوده‏ اند.

برای دروس مختلف تمام دوره‏ های تحصیلی، دپارتمانها و شوراهای خاصی نیز وجود دارد.

این موسسه دارای بخشهای متعددی نظیر بخش تکنولوژی آموزشی،بخش تحقیقات‏ آموزشی و بخش آموزش مدرسان(معلم معلمان)و...می ‏باشد.همچنین در این مؤسسه، مواد درسی،ساعات دروس هفتگی، حد اقل محتوای لازم برای تمام دروس دوره‏ های‏ مختلف تحصیلی تهیه و به ایالات متعدد هند فرستاده می ‏شود.

هر ایالت در آموزش دروس مختلف در مدارس،باید حد اقل را رعایت نماید. علاوه بر امور مربوط به برنامه ‏ریزی درسی، تألیف و چاپ کتاب های درسی و راهنمای‏ تدریس در سطح ملی نیز توسط این مؤسسه انجام می‏ گیرد.

تهیه آزمون های مختلف و سیاست‏گذاری درمورد امتحانات،به‏ ویژه امتحانات نهایی‏ در پایان دورهء متوسطه و دورهء پیش‏ دانشگاهی نیز از وظایف عمدهء این مؤسسه می‏باشد.

به‏ منظور اجرای طرح ها و برنامه‏ های آموزشی و درسی و ارائه نوآوری های آموزشی، مدارس دولتی نمونه(استاندارد)زیرنظر این مؤسسه دایر گردیده است،آنچه در این‏ مؤسسه حائز اهمیت است،انجام انواع فعالیت های مرتبط باهم، نظیر تحقیقات تربیتی، آموزش مدرسان،برنامه‏ ریزی درسی،تألیف کتابهای درسی،امتحان و ارزشیابی و طراحی‏ مربوط به مدارس استاندارد در یک سازمان و زیرنظر یک مدیریت است.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 31 (صفحه 90)


برنامه‏ های درسی در مدارس هند18

یکی از جنبه‏ های مهم آموزش و پرورش در هند،تلاش پی‏گیر در جهت استقرار یک نظام ملی آموزش و پرورش بوده است.و لذا در سال 1986 براساس خط مشی ملی‏ آموزش و پرورش و ساختار مشترک آموزشی(3+2+10)، برای برنامه‏ های درسی و حد اقل سطح یادگیری در هر دورهء تحصیلی،یک چارچوب ملی مورد تصویب قرار گرفته‏ است.

ویژگی های برنامه ‏ریزی درسی این نظام عبارت است از:

- تأمین فرصت های آموزشی یکسان برای دست‏یابی به هدف آموزش پایه همگانی و نیز فراهم کردن شرایط برای کسب موفقیت آموزشی.

-محقق کردن یک چارچوب ملی برنامه‏ های درسی،مرکب از یک هسته مشترک‏ همراه با سایر اجزای قابل انعطاف.

- ارتباط با دنیای کار

- بالا بردن سطح آگاهی ها و مهارت های دانش ‏آموزان از طریق دروس نظری و عملی

- ایجاد یک نظام پشتیبانی فنی برای پیشرفت مستمر کیفیت آموزش و پرورش