سناریوهای بازگشایی مدارس در ایران بر اساس تجارب دیگر کشورها

سلسله گزارش های مرکز امور بین الملل در ارتباط با شرایط آموزشی روز جهان

سناریوهای بازگشایی مدارس در ایران بر اساس تجارب دیگر کشورها

گزارش شماره 12

 

 

باسمه تعالی

  •  

بر اساس آمار یونسکو تا تاریخ 1 آوریل برابر با سیزده فروردین ماه، تعداد یادگیرندگانی که تحت تأثیر بحران همه گیری کووید 19 قرارگرفته اند برابر با 1.543.446.152 نفر در 188 کشوریست که به صورت سراسری مدارس و دانشگاههای خود را تعطیل کرده اند. این رقم 89.5 درصد از کل یادگیرندگان ثبت نام شده در مدارس و دانشگاه های جهان را تشکیل می دهد.

گزارش دوازدهم در دو بخش به صورت زیر ارائه شده است:

 

بخش اول: مروری بر تجارب کشورهای جهان برای بررسی سناریوهای باز گشایی مدارس

 

روندآموزشی اغلب کشورهای جهان در بحران کووید 19 کم و بیش مشترک است- بررسی تجارب آموزشی کشورهای مختلف در دوره شیوع کووید 19 نشان می دهد روندهای آموزشی اکثر کشورها اغلب ویژگی هایی یکسان داشته اند. مانند فرآیند آموزش از راه دور که در اغلب کشورها کم و بیش مسیری مشترک را طی می کند. تفاوت ها بیشتر در وضعیت اقتصادی و فرهنگی و بافت اجتماعی کشورها نهفته است. برای مثال: در کشورمان قبل از جدی شدن شیوع این ویروس و تصمیم گیری های اولیه برای تعطیلی مدارس اکثر خانواده ها قبل از تعطیلی سراسری مدارس توسط مراجع ذیصلاح، در اقدامی پیشدستانه از فرستادن فرزندانشان به مدارس خودداری کردند، در حالیکه در کشور ژاپن پس از سختگیری های شینزو آبه برای اعلام زودهنگام پایان ترم تحصیلی مدارس و شروع زودتر تعطیلات بهاری بسیاری از خانواده ها و مقامات این تصمیم را غیر منتظره خواندند و اعلام کردند برای نگهداری فرزندانشان در صورت بسته بودن مدارس و مهد کودک ها با مشکلاتی مواجه هستند. 

تصمیم گیری نهایی برای بازگشایی مدارس در تمام دنیا بر عهده وزارت بهداشت و دولت است- در مورد احتمال باز گشایی مدارس نیز تحقیقات نشان می دهد این سناریو در برخی کشورها در حال بررسی است و روال انجام آن در چند کشوری که مدارس دایر هستند بهم شباهت دارد. ضمن اینکه تصمیم گیری در این باره در تمام کشورها بر عهده وزارت بهداشت و دولت است و وزارت آموزش و پرورش عملاً  به تنهایی تصمیم گیرنده نهایی نیست. در برخی کشورها ملاحظات سیاسی با ملاحظات بهداشتی در هم آمیخته اند؛ ولی در اکثر کشورها برفراهم آوردن محیطی امن برای دانش آموزان تأکید زیادی شده است. بطور کلی، تصمیم گیری در همه کشور ها منوط به مشخص شدن و تثبیت وضعیت روند شیوع ویروس است؛  به همین دلیل است که بسیاری از کشورها تعطیلی مدارس را تا اطلاع ثانوی اعلام کرده اند. علاوه بر آن هر کشوری خود می داند برای باز گشایی مدارس چه امکاناتی دارد. برای مثال در کشورمان برای باز گشایی مدارس روزانه حداقل 15 میلیون ماسک برای دانش آموزان و حداقل یک میلیون ماسک برای معلمان و کادر مدارس نیاز است. در بهترین حالت اگر بخش تأمین مالی آن را (کما فی السابق) بر عهده والدین در نظر بگیریم آیا در دسترس بودن این یک قلم کالای حیاتی و ضروری برای سناریو باز گشایی محقق می شود؟ بر این اساس به نظر می رسد بازگشایی مدارس به صورت سراسری در آینده ای نزدیک به سادگی امکان پذیر نیست.

تجربیات کشورهایی که در حال بازگشایی مدارس هستند-بازگشایی مدارس در چین در برخی استان ها آغاز شده است یعنی بازگشایی به شیوه ی تدریجی منطقه محور است. اما همانطور که در گزارش یازدهم به آن اشاره کردیم بخشی از اخبارمربوط به بازگشایی مدارس تبلیغاتیست و حقیقت نشان می دهد که چین از عهده فراهم کردن تمام امکانات لازم برای اطمینان از ایجاد محیطی امن برای جمعیتی حدود سیصد میلیون دانش آموز  و کادر آموزشی عاجز است.

مورد موفق سنگاپور ما را به احتمال برگزاری کلاس با روزهای محدود در مناطق با شیوع کمتر و جمعیت کمتر رهنمون می کند اما باید این نکته را مورد توجه قرار داد که جمعیت دانش آموزی سنگاپور بسیار کمتر ازماست و وضعیت اقتصادی و مدل کنترل شیوع کرونا در دو کشور قابل مقایسه با یکدیگر نیستند. شایان ذکر است که سنگاپور تاکنون به دلیل شیوع کرونا تعطیل نبوده است بلکه تعطیلات روتین خود را گذارانده است. سنگاپور قصد دارد مدل ترکیبی تدریجی را ارائه کند که توضیح آن در جدول سناریوهای بازگشایی آمده است.

کشور تایوان مدارس را بازگشایی کرده و مقرر کرده اگر در مدرسه ای دو مورد یا بیشتر مورد مثبت اعلام شد مدرسه بسته خواهد شد. 

بررسی مورد کانادا نشان می دهد در برخی ایالات مدارس باز هستند و به خانواده ها امکان تصمیم گیری داده شده و آنها با سنجیدن شرایط خود و خانواده تعیین می کنند که فرزتندانشان به مدرسه برود یا نه.

اعلام پایان سال تحصیلی و ارزیابی تحصیلی - تا تاریخ 31 مارس برابر با 12 فروردین 8 ایالت در آمریکا (ویرجینیا، اوکلاهاما، آلباما، آریزونا، ماریاناس شمالی، نیومکزیکو، ورمونت و کانزاس) تا پایان سال تحصیلی(27 خرداد) مدارس را تعطیل اعلام کردند. این تعطیلی به معنای لغو کلیه کلاس های حضوری تا پایان سال و ارائه آموزش ها از راه دور است. ایالات کالیفرنیا، داکارتای شمالی، امریکن ساموآ، پنسیلوانیا و نیوجرسی تا اطلاع ثانوی مدارس را تعطیل کرده اند. واشنگتن تا 20 آوریل برابر با یک اردیبهشت مدارس را تعطیل اعلام کرده است. ایالت های دیگر در حال تمدید این مدت هستند و عملاً پایان سال تحصیلی را اعلام نکرده اند. طولانی ترین مدت تعطیل در ایالات دیگر 26 اردیبهشت است.

  • دلیل اعلام تعطیلی تا پایان سال در کانزاس – کانزاس اولین ایالتی بود که تعطیلی مدارس را تا پایان سال تعطیلی اعلام کرد و دلیل اینکار رو شفاف سازی اعلام کرده است. به این صورت که مسؤلان آموزشی باید برنامه ریزی دقیقی در همه موارد داشته باشند و همه چیز دوباره بازبینی شود. مثلا بدانند که بودجه بندی باقیمانده چطور باید تعدیل شود و بر اساس تعدیل صورت گرفته دانش آموزان ارزیابی شده و برای ورود به سال تحصیلی بعد آماده شوند. حتی سناریو حذف برگزاری آزمون های پایانی نیز باید بررسی شود و استانداردهای گواهینامه های پایان تحصیلی  هم عوض شود. معلمان باید بدانند دیگر امکان برگزاری کلاس حضوری نیست و بر این اساس تصمیم بگیرند چگونه مطالب باقیمانده را به دانش آموزان خود منتقل کنند و سپس آنها را ارزیابی کنند.  مخالفان تعطیلی طولانی مدت نیز معتقد هستند این اعلام تعطیلی تا پایان سال تحصیلی عجولانه گرفته شده است و باید  به مردم و مسؤلین فرصت داد تا شرایط را به خوبی بررسی کنند و سپس تصمیم بگیرند چون این امر احساس ناقص بودن تحصیلات را در دانش آموزان ایجاد می کند و می تواند پیامدهای بدی داشته باشد. وزیر آموزش و پرورش آمریکا نیز اعلام نموده  ما باید سعی کنیم «حس پایان خوب» را در بچه ها ایجاد کنیم و به تمام ایالت ها اجازه لغو آزمون های پایانی را داده و این ارزیابی را به خود معلمان واگذار کرده تا بر مبنای عملکرد دانش آموزان آنها ارزیابی شوند.
  • دولت امارات بر اساس قوانین ومقررات ابلاغی در روز دوشنبه 1/11/1399 به  سرپرستی جمهوری اسلامی  اعلام نمودند کلیه مدارس امارات  ملزم هستند تا پایان سال تحصیلی  یعنی 14 تیرماه (پایان کلاس های درس تا  15 خرداد و  برگزاری امتحانات تا اوایل تیرماه  طبق تقویم اموزشی ابلاغی تعلیمیه امارات) آموزش از راه دور را داشته باشند و سال تحصیلی رابه پایان برسانند. در خصوص آزمون هم  اعلام نمودند  اگر شرایط عادی شد با رعایت تدابیر بهداشتی اجازه آزمون حضوری را خواهند داشت.
  • کشور قطر هم همانند کانادا و انگلیس  تصمیم گیری در امتحانات داخلی را به معلمان محول نمودند. فقط امتحانات نهایی را با رعایت موارد مد نظر تعلیمیه و اخذ مجوز قابل انجام است.
  • در استرالیا و مالزی امکان برگزاری امتحانات بصورت آنلاین وجود دارد.

 

بخش دوم: سناریوهای محتمل

با توجه به بررسی های به عمل آمده در روندهای حاکم بر وضعیت آموزش و پرورش کشورها در شرایط جاری سه سناریو یا مدل تصمیم گیری احصا شده است که در این بخش به تفکیک تشریح می شوند.

 

سناریو اول – پایان یافتن سال تحصیلی به لحاظ تشکیل کلاس‎های حضوری

در سناریو اول ادامه تعطیلات سراسری و پایان کلاس های حضوری مد نظر است و از آموزش های مجازی تا پایان سال تحصیلی استفاده خواهد شد. مصداق این سناریو 8 ایالت در آمریکا (ویرجینیا، اوکلاهاما، آلباما، آریزونا، ماریاناس شمالی، نیومکزیکو، ورمونت و کانزاس) و  امارات متحده عربی هستند.

 

سناریو دوم – بازگشایی مدارس به صورت تدریجی در حالت های مختلف

در این سناریو حفظ سلامتی و تندرستی دانش آموزان و همکاران در اولویت برنامه ها قرار گرفته است. با توجه به این که سناریوی بازگشایی مدارس به صورت سراسری و به هر شکلی (تدریجی یا کامل)  تنها پس از مشخص شدن وضعیت روند شیوع ویروس در کشور  قابل بررسی است (مثل بقیه کشورهای جهان) این موضوع را وزارت بهداشت مشخص می کند. در اکثر کشورهای جهان وضع به همین صورت است به عنوان مثال: وزیر آموزش و پرورش ایتالیا سناریو بازگشایی مدارس را به شرط فراهم آمدن شرایط مطلقاً امن قابل بررسی دانسته است. همانطور که چین هم اعلام کرده پس از صفر شدن شیوع در این کشور، تصمیم به بازگشایی مدارس اتخاذ شده است.

بازگشایی تدریجی به سه شکل در کشورها صورت گرفته است:

  1. تدریجی بر حسب پایه ها و دوره های تحصیلی: در این نوع از بازگشایی پایه ها و دوره های تحصیلی بر حسب اولویت بازگشایی شده اند. مصداق های آن عبارتند از: ویتنام که اولویت بازگشایی با پایه دوازدهم و لائوس که به غیر از مهد کودک ها و پیش دبستانی ها همه باز هستند.
  2. تدریجی بر حسب مناطق کشوری: در این نوع بازگشایی مناطق کشوری بر حسب عاری شدن از آلودگی در اولویت بازگشایی قرار گرفته اند. مصداق آن چین و ژاپن است.

 نکته: تایوان بعد از دو هفته تعطیلات روتین در 25 فوریه برابر با شش اسفند به صورت سراسری بازگشایی شده اند. بررسی ها نشان می دهد که این کشور قصد دارد این مدل را پیاده کند.

  1. تدریجی ترکیبی: مانند سنگاپور که بعد از تعطیلات روتین ترمیک یک روز در هفته آموزش در خانه را شروع می کنند و  بقیه روزها را با تمهیدات ویژه و رعایت فاصله گذاری اجتماعی شروع کرده است. همچنین  مقرر شده تا تعداد روزهای در خانه ماندن را بیشتر کنند. سنگاپور نمونه ای از اجرای این سناریو است.

سناریو سوم: تمدید تعطیلات بر حسب روند کنترل ویروس

در این سناریو که اکثر کشورهای جهان آن را به اجرا گذاشته اند وضعیت شیوع و همه گیری ویروس کووید 19 نقش تعیین کننده ای دارد. به این معنی که چنانچه ویروس مهار شده و وضعیت سفید اعلام شود، دولت ها تعطیلات را لغو می کنند در غیر این صورت هر چند یکبار طی بازه های زمانی مشخصی تعطیلات را تمدید می کنند. در این صورت آموزش ها مجازی است و برای امتحانات بر حسب حساسیت و تمرکز آن ها برنامه ریزی انجام می شود. پیش بینی شده است طی این سناریو بعد از پایان وضعیت قرمز کلاس های جبرانی برگزار شود.

با توجه به روندهای اخیر حاکم بر کشور ایران و به استناد تصمیماتی که تاکنون اتخاذ شده است پیش بینی مــی شود کشور ایران این سناریو را دنبال کند.

اتخاذ این سناریو مزایا و معایب خاص خود را دارد. از جمله معایب آن سردرگمی، ابهام و نداشتن برنامه ریزی منسجم است. اما بزرگترین مزیت آن حفظ سلامت دانش آموزان و جامعه است.

جدول زیر سناریوهای احصا شده را در یک نمای کلی به نمایش می گذارد:

 

جدول خلاصه ای از سناریوهای بازگشایی بر اساس تجارب جهانی

سناریوها

شرح سناریو

کشورهای عامل سناریو

دلایل انتخاب سناریو

ملاحظات سناریو برای ایران

سناریو اول) پایان یافتن سال تحصیلی به لحاظ تشکیل کلاس های حضوری

در سناریو اول ادامه تعطیلات سراسری و تا پایان سال تحصیلی مد نظر  بوده و این تعطیلی به معنای لغو تمامی کلاس های حضوری تا پایان سال تحصیلی و ارائه آموزش ها از راه دور است.

 

8 ایالت در آمریکا (ویرجینیا، اوکلاهاما، آلباما، آریزونا، ماریاناس شمالی، نیومکزیکو، ورمونت و کانزاس)؛ امارات متحده عربی؛

 

شفاف سازی امور به این صورت که مسؤلان آموزشی باید برنامه ریزی دقیقی در همه موارد داشته باشند و همه چیز دوباره بازبینی شود.

حفظ سلامت دانش آموزان و خانواده ها و در نتیجه جامعه؛

پرهیز از ابهام و پیروی از برنامه های منسجم و از قبل تعیین شده.

بررسی روندهای اخیر تصمیم گیری حاکی از آن است که این سناریو در ایران محقق نمی شود.

سناریو دوم) بازگشایی مدارس به صورت تدریجی در حالت های مختلف

الف) تدریجی بر حسب پایه ها و دوره های تحصیلی در این نوع از بازگشایی پایه ها و دوره های تحصیلی بر حسب اولویت بازگشایی شده اند.

ب) تدریجی بر حسب مناطق کشوری: در این نوع بازگشایی مناطق کشوری بر حسب عاری شدن از آلودگی در اولویت بازگشایی قرار گرفته اند.

ج) تدریجی ترکیبی: مانند سنگاپور که بعد از تعطیلات روتین ترمیک یک روز در هفته آموزش در خانه را شروع می کنند و  بقیه روزها را با تمهیدات ویژه و رعایت فاصله گذاری اجتماعی شروع کرده است. همچنین  مقرر شده تا تعداد روزهای در خانه ماندن را بیشتر کنند.

 

مصداق الف) ویتنام که اولویت با پایه دوازدهم و لائوس که به غیر از مهد کودک ها و پیش دبستانی ها همه باز هستند.

مصداق ب) چین؛ ژاپن؛

نکته: تایوان بعد از دو هفته تعطیلات روتین در 25 فوریه برابر با شش اسفند به صورت سراسری بازگشایی شده اند.

مصداق ج) در سنگاپور خبر از شروع ترم دوم تحصیلی مدارس کشور را اعلام کرده اند (تعطیلات بین ترم های  اول و دوم در سنگاپور برابر با 24 اسفند تا سوم فروردین است و ترم دوم تا 11 خرداد است) اما در راستای مقررات ستاد مقابله با کرونا شیوه آموزش ترکیبی را تا پایان ترم شروع کرده است. یعنی یک روز در هفته آموزش در خانه را شروع کرده. بقیه روزها را با تمهیدات ویژه و رعایت فاصله‎گذاری اجتماعی شروع کرده است و مقرر شده تا تعداد روزهای در خانه ماندن را بیشتر کنند.

 

 

سناریو سوم: تمدید تعطیلات بر حسب روند کنترل ویروس

در این سناریو که اکثر کشورهای جهان آن را به اجرا گذاشته اند وضعیت شیوع و همه گیری ویروس کووید 19 نقش تعیین کننده ای دارد. به این معنی که چنانچه ویروس مهار شده و وضعیت سفید اعلام شود، دولت ها تعطیلات را لغو می کنند در غیر این صورت هر چند یکبار طی بازه های زمانی مشخصی تعطیلات را تمدید می کنند.

 اسپانیا، ایتالیا، افغانستان، سایر ایالت های آمریکا

ایالات کالیفرنیا، داکارتای شمالی، امریکن ساموآ، پنسیلوانیا و نیوجرسی (و بسیاری دیگر از کشورها)

تصمیم گیری در همه کشور ها منوط به مشخص شدن و تثبیت وضعیت روند شیوع ویروس است

با توجه به روندهای اخیر حاکم بر کشور ایران و به استناد تصمیماتی که تاکنون اتخاذ شده است پیش بینی می شود کشور ایران این سناریو را دنبال کند.

اتخاذ این سناریو مزایا و معایب خاص خود را دارد. از جمله معایب آن سردرگمی، ابهام و نداشتن برنامه ریزی منسجم است. اما بزرگترین مزیت آن حفظ سلامت دانش آموزان و جامعه است.

 

پیشنهادها:

در صورت بازگشایی تدریجی یا کامل مدارس در ایران پیشنهاد می شود اقدامات ذیل صورت پذیرد:

  • غربالگری کلی قبل از اعلام بازگشایی و مشخص شدن لیست افراد بیمار با حفظ محرمانگی؛
  • تأمین اقلام بهداشتی (توجه به مضایق و محدودیت های منابع و امکانات)؛
  • برگزاری جلسه برای اولیا و مربیان جهت ارائه پروتکل های بهداشتی و توانمندسازی آنها؛
  • ایجاد شبکه نظارتی در ادارات مناطق برای بررسی و نظارت بر رعایت پروتکل های بهداشتی توسط اولیا مدرس؛ .
  • غیر متمرکز کردن تصمیم گیری ها و تفویض اختیار کافی به استان ها بر اساس شرایط خاص همان استان با نظارت کلی و متمرکز حوزه ستاد؛
  • استفاده از وجود مشاوران برای مشاوره با دانش آموزانی که دچار آسیب روحی شده اند؛
  • بهره مندی تجربیات موفق برخی مدارس در زمینه آموزش از راه دور؛
  • تعطیلی کامل کودکان دارای شرایط خاص جسمی و استثنایی تا پایان وضعیت کامل قرمز کرونایی؛
  • برگزاری کلاس های مناطق روستایی و مناطق با شیوع کمتر بر اساس تجربه ژاپن به شرط برنامه ریزی خوب؛
  •  تقسیم دانش آموزان هر کلاس به گروههای کوچک و تقسم ساعات مدرسه برای هر گروه و  ارائه آموزش به آنها یا تعیین روزهای متفاوت برای گروهها؛
  • در نظر گرفتن روزهای متفاوتی برای پایه های مختلف؛
  • به حداقل رساندن ساعات آموزشی حضوری؛
  •  به تعلیق درآمدن تمامی فعالیتهای ورزشی، مراسم صبحگاه و هر گونه فعالیتی که امکان تماس را افزایش می دهد؛
  • تعطیلی بوفه ها و غذاخوری ها و اطلاع رسانی قبلی به اولیا، جمع آوری کلیه لوازم اضافی در مدارس، بستن نمازخانه ها، کتابخانه ها، سالن های ورزشی، لغو سرویس ها، راه اندازی سیستم رایانه ای و دوربین های مدار بسته در مدارس شلوغ برای جلوگیری از ورود افراد بیمار و عدم ورود دانش آموزان و مربیان که افراد دارای بیماری زمینه ای در منزل دارند؛
  • داوطلبانه کردن فراخوان دانش آموزان در روزهای اول و با رضایت والدین در صورت دایر شدن کلاس ها؛
  • تلفیقی کردن آموزش ها به صورت حضوری و مجازی؛
  • کم کردن استرس دانش آموزان کنکوری-یکی از موارد مورد توجه خانواده ها تعیین تکلیف برای پایه دوازدهم و مسأله برگزاری کنکور سراسری است. اکثر مدارس 80 تا 90 درصد بودجه بندی پایه دوازدهم را تا اوایل اسفند به اتمام رسانیده اند، حتی در مورد دروس عمومی اکثر دروس بطور کامل ارائه شده است. برای پایه دوازدهم می توان در تمام مدارس تنها دروسی که نیاز به اتمام دارند را با تعداد محدودی از دانش آموزان در هر کلاس ( مثل مورد قبل: گروهبندی کلاس) ارائه داد.
  • حذف امتحانات پایان سال پایه ها و دروس غیر نهایی و تفویض اختیار به مدارس و معلمان در درج نمره مستمر و تشحیص معلمان در نمره نوبت دوم (یادآور می شود بعضی کشورها از جمله کانادا و انگلستان چنین تصمیمی را دارند.)
  • برنامه ریزی و آمادگی جهت برگزاری امتحانات مجازی و آنلاین؛
  • صرفا امتحانات نهایی پایان سال تحصیلی به صورت حضوری  و با حضور حداقلی دانش آموزان و رعایت فاصله لازم انجام شود.
  • ضرورت هماهنگی مرکز سنجش و پایش تحصیلی با سازمان سنجش در خصوص حداقل رساندن بودجه بندی منابع آزمون کنکوراز رئوس و سرفصل های کتب درسی در نیمسال دوم سال تحصیلی؛
  • زوج و فرد کردن دانش آموزان مدارس بر حسب متراژ مدرسه و کلاس؛
  • شیفت بندی کردن کادر مدرسه؛
  • لغو آزمون های کاغذی و فعالیت های اجتماعی حتی المقدور؛
  • اختصاص بخشی از روز در مدرسه به آموزش فراگیری از طریق فضای مجازی و ارتقاء سواد مجازی آنها؛
  • برنامه ریزی برای استفاده از زمان تعطیلات تابستان برای جبران دروس؛
  • تب سنجی و بررسی بهداشت دانش آموزان قبل و بعد از ورود.

تهیه و تنظیم:

 مرکز امور بین الملل و مدارس خارج از کشور

چهار شنبه 14  فروردین 1399