مروری بر شیوه‌های تحصیلی از یونان باستان تا عصر آموزش آنلاین

هدف از تحصیل در طول قرن ها، همواره به موقعیت اقتصادی و سیاسی زمانه بستگی داشته است. یکی از قدیمی­‌ترین و متداول ­ترین مدل­‌های تحصیلی از یونان باستان برای بشر به یادگار مانده که به شدت تحت تاثیر سقراط بوده است. شیوه سقراطی شکلی از مکالمه تعاملی بین اشخاص است و مبتنی بر پرسش و جواب دادن به سوال‌هایی است که هدف شان برانگیختن تفکر انتقادی و استخراج کردن ایده­ ها و فرضیات زیرین افراد بوده است.

به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، این شیوه تحصیلی به منظور توسعه سیستمی طراحی شده بود که هدف آن تعلیم دادن دولتمردان، سربازان و شهروندان آگاه بود. شهروندان یا تبدیل به شاگرد (کارگران یدی/کشاورزان) و یا تبدیل به شهروندان ممتاز (اشراف­ زاده­‌ها) می شدند. زنان و برده ­ها مورد توجه این سیستم نبودند.

در حالی که انسان‌های امروزی متمدن تر شده‌اند، اساس تحصیل زیاد تغییری نکرده است. باید گفت هنوز هم مردم برای بقا به خوردن نیاز دارند و برای خوردن، آن ها ابتدا باید شغل داشته باشند و یاد بگیرند که در آن مشاغل چگونه کار کنند.

تغییر عمده دیگر در فرآیند تحصیل در عصر ویکتوریا در انگلستان روی داد، یعنی دوره ای که مفهوم فلسفی عمل گرایی (Pragmatism) به جامعه معرفی شد. این مفهوم از بسیاری جهات در تضاد با فلسفه کمال گرایی یونان باستان بود. در کمال گرایی یا همان ایده آلیسم، هدف از تحصیل، کشف و توسعه تک تک توانایی‌های فرد و رسیدن او به کمال اخلاقی برای خدمت کردن بهتر به جامعه است. در این سیستم،  برنامه‌ریزی تحصیلی بیشتر بر مواد مورد نیاز ذهن یعنی ادبیات، تاریخ، فلسفه و دین تاکید داشت،  این در حالی بود که عمل گرایی بر انجام دادن بهترین کار اصرار داشت. این کلمه از واژه یونانی pragma مشتق شده که به معنی عمل است و از لحاظ تاریخی هم، فلاسفه و سیاستمدارهایی را توصیف می کرد که دغدغه آن ها بیشتر عملی کردن ایده ها بوده، نه مفاهیم انتزاعی.

اساس شیوه عملگرایی، یادگیری با استفاده از تجربه شخصی کودک است و در نظر یک عملگرا، تحصیل یعنی آماده شدن برای زندگی عملی. در نتیجه، کودک باید هنر برخورد موفق با مسائل عملی و موقعیت‌های واقعی در زندگی را یاد بگیرد. به عبارت دیگر، دانش آموز باید فقط به آن چه به او کمک می کند درباره دنیا بداند، اعتقاد داشته باشد و توجیه معقولی برای اعمال و کردارش داشته باشد.

طی یک قرن گذشته، میراث عملگرایی زیاد تغییری نکرده و امروزه ما همچنین تا حد زیادی به تحصیل به عنوان راهکاری جهت کسب دانش از موقعیت ­مان در دنیا و مهارت های مفید نگاه می کنیم. اساس این شیوه عمدتا مبتنی بر داشتن جامعه‌ای با اقتصاد شکوفا است. در اینجا، هدف از رفتن به مدرسه، صرفا داشتن شغل و بودن عضوی مفید در جامعه است. این روش به جامعه نفع می‌رساند چون مالیات شهروندان، همه دپارتمان‌های دولت ها را تغذیه می‌کنند. اساس این شیوه همچنین بر این فرض است که همه دسترسی یکسانی به تحصیل نداشته باشند.

با این حال، در نیمه نخست قرن بیستم، همچنان اندک تمایلی به سمت تلاش برای توسعه کامل شخصیت افراد وجود داشت و این که تحصیل صرفا خدمت کردن به یک هدف اقتصادی نیست بلکه خدمت به هدفی ذاتی و اخلاقی هم هست. این ایده بیشتر در کتاب اثرگذار دموکراسی و تحصیل توسعه اثر جان دووی توسعه یافت. او معتقد بود که حقیقت و یادگیری در محدوده کتاب های درسی اتفاق نمی‌افتد بلکه در تعامل با مردم رخ می‌دهد، چه این مردم، همسن و سال های فرد باشند، چه معلمین و چه والدین وی. در این ایده، با این که مردم همچنان باید شغل داشته باشند، نویسنده می‌خواهد که تحصیل در خدمت رشد اخلاقی تک تک افراد باشد.

امروزه، اکثر دپارتمان‌های دولت های اروپا اعلام می کنند که به محصلینی مطمئن نیاز دارند که خلاق و فردگرا باشند؛ با این حال، آن ها در وهله اول می خواهند که این افراد توانایی کار کردن در قالب گروه را داشته باشند، بتوانند فرمان ببرند و قدرت را به چالش نطلبند و در عین حال هم به کشورشان کمک کنند تا شکوفاتر شود.

در این جا یک تناقض وجود دارد: با این که از همه شهروندان خواسته می شود که تا به بهترین وجه در شکوفایی اقتصادی کشورشان مشارکت داشته باشند، همزمان از آن ها انتظار می رود که از انجام این کار خوشحال باشند و سلسله مراتب و نظم امور را به چالش نکشند. نویسنده این مقاله تردید دارد که کار کردن با حداقل دستمزد (که خیلی از مردم در سراسر دنیا با آن مواجه اند) رضایت شخصی و خوشحالی به دنبال داشته باشد، چون این افراد صرفا برای بقایشان می جنگند.

آن چه هم اکنون لازم است، تغییر دادن پارادایم‌های سیستم‌های تحصیلی است. جالب این که شاید با وجود تأثیر بسیار مخربی که ویروس کووید 19 در سراسر دنیا داشته و موجب خسارت­های جانی و مالی فراوان شده، وقت آن رسیده که در شیوه‌هایی که علناً بلااستفاده شده‌اند و برای اکثر مردم کره زمین کارآمد نیستند، تجدیدنظر شود. در حالی که بدست آوردن شغل در درازمدت مهم است، این قضیه نمی تواند تنها اساس و پایه شیوه‌های تحصیلی باشد.

بسیاری ازکارشناسان مسائل آموزش براین باورند که شاید راهکار ایده آل، رویکردی باشد که آموزش آنلاین به ارمغان می‌آورد. در حال حاضر، بسیاری از افراد، متقاضی آموزش آنلاین هستند و بحران کرونا این تقاضا را برجسته تر کرده است. آموزش آنلاین مزیت‌های زیادی نسبت به حضور فیزیکی در کلاس دارد و مقاله حاضر به ارائه این مزیت ‌‌‌‌‌‌ها پرداخته است.

1- استفاده از تحصیل آنلاین راحت است و این شیوه در مقایسه با حضور در مدرسه کارآمدتر است.

چنانچه والدین به اساس و پایه آموزش آنلاین مسلط شوند، متوجه خواهند شد که کودکان شان بهتر سازماندهی می‌شوند و تکالیف شان را بهتر انجام خواهند داد. به یمن تحصیل از راه دور، روزهایی که دانش آموز فراموش می کرد کتاب درسی یا کتاب تمرین خود را به مدرسه ببرد، تمام شد؛  همچنین دوره اتلاف وقت برای رفت و برگشت به مدرسه به پایان رسیده است.

2- تکالیفی که دانش آموزان انجام داده اند، گم نخواهد شد.

رایانه، تبلت و لپ تاپ به دانش آموزان در ارسال داده ها و همچنین ذخیره آن ها کمک می‌کند و این بدین معنی است که تکالیفی که آن ها انجام داده‌اند، دیگر گم نخواهد شد. هر آن چه محصلین برای معلم هایشان می‌فرستند، در خدمات ابر اینترنت ذخیره می‌شود. همچنین، بازخوردهایی که آن ها از معلم خود دریافت می کنند و هر شکل دیگری از ارتباط شاگرد-معلمی، در این ابر ذخیره خواهد شد و می‌توان بعدا در صورت نیاز به آن ها مراجعه کرد.

3- آموزش آنلاین امکان دسترسی نامحدود به منابع تحصیلی را فراهم می کند.

استفاده از اینترنت دنیایی وسیع از دانش را پیش روی دانش آموزان قرار می‌دهد و دسترسی به کلیه اشکال دانش عموما مجانی هستند. دانش آموزان هر روز می توانند از کتابخانه ها و دروس آنلاین و همچنین وب سایت های تحصیلی، وکی پدیا و حتی وب سایت های معمولی برای یادگرفتن مطالب جدید استفاده کنند.

4- آموزش آنلاین فرصت های بیشتری برای به شراکت گذاشتن و ارائه سمینارها در اختیار می گذارد.

به یمن یادگیری آنلاین، دانش آموزان به تمامی ابزارهای چندرسانه ای برای ارائه دیدگاه ها و افکارشان دسترسی دارند. آن‌ها می توانند برای ارائه سمینارهایشان، اسلاید، تصاویر و همچنین فیلم هایی ایجاد کنند و از آن ها برای حمایت از دیدگاه‌هایشان بهره ببرند. محصلین می توانند این محتواها را نه فقط با دانش آموزان دیگر یا معلمین و والدینشان بلکه با همه دنیا به اشتراک بگذارند، بنابراین قادر خواهند بود بازخوردی وسیع را جهت ارتقای مطالبشان دریافت کنند.

5- یادگیری آنلاین امکان یادگیری شخصی شده را فراهم می کند.

هر دانش آموزی سرعت خاصی در یادگیری دارد اما در کلاس های حضوری، دانش آموزان باید دروس شان را با سرعتی که برنامه درسی تعیین می کند، یاد بگیرند و از آن ها انتظار می رود که مطالب را در محدوده زمانی خاصی یاد بگیرند. در این جا دانش آموزانی که عقب می‌افتند، در نظر گرفته نمی‌شوند در حالی که آن ها به زمان بیشتری برای درک اطلاعات و مفاهیم کلیدی نیاز دارند که آموزش داده شده اند. در این بین، شاگردهای مستعد هم اغلب دچار کسالت می شوند و فاقد انگیزه لازم هستند چون مطالب را زود یاد می گیرند. این در حالی است که در آموزش آنلاین، هر دانش آموزی با سرعت خاص خود مطالب را یاد می گیرد و به آن ها فرصت داده می شود که مفاهیم جدید را یاد بگیرند.

6- یادگیری آنلاین مهارت های کار با رایانه را ارتقا می دهد.

چون دانش آموزان از رایانه به عنوان ابزار اصلی ارتباط و ارائه تکالیف شان استفاده می کنند، مهارت های کار با رایانه آن‌ها روز به روز تقویت می شود. رایانه همچنین امکان ارتقای مهارت های خلاقانه را به آن ها می دهد و این که تکالیف شان را به مخاطبین وسیع تری ارائه دهند و بازخورد سازنده تری دریافت کنند.

7-آموزش آنلاین انگیزه یادگیری را در دانش آموزان تقویت می کند.

هر دانش آموزی از طریق ویدیوهای سه بعدی و واقعیت افزوده می‌تواند به سیارات مختلف سفر کند تا ببیند که این اجرام آسمانی دقیقا چه شکلی هستند، آن ها همچنین می‌توانند سری به جنگ جهانی اول بزنند و وضعیت بودن در سنگرها را تجربه کنند. هر محصلی می تواند به هر شهر بزرگ در دنیا سفر کند و جاذبه‌های آن را ببیند؛ همچنین هر کدام از آن ها می‌توانند همه نوع آزمایش علمی را در منزل و در کمال امنیت انجام دهند.

8-میتوان از هر جای دنیا به تحصیل آنلاین دسترسی داشت.

به یمن ارتباطات اینترنتی، آموزش آنلاین می تواند در هر جای دنیا اتفاق بیافتد؛  بنابراین، والدین می توانند هر وقت خواستند کودکان شان را به تعطیلات ببرند چون آن ها هر جا که باشند، می‌توانند کماکان یاد بگیرند و همزمان از همراهی خانواده لذت ببرند.

9- یادگیری آنلاین برای محیط مفید است.

در این روش چون ایاب و ذهابی توسط والدین جهت بردن کودکان به مدرسه وجود ندارد، هوا کمتر آلوده خواهد شد و کتاب‌های الکترونیکی هم میزان جنگل زدایی را کاهش می دهند.

10-نزاع های دانش آموزی در تحصیل آنلاین حذف می شود.

در این روش، کشمکش‌های فیزیکی بین دانش آموزان حذف می شود و آن ها می توانند در محیطی ایمن به تحصیل بپردازند. در تحصیل فیزیکی، بسیاری از دانش آموزان اغلب به دلیل اعتماد به نفس پایین شان از معلم سوالی نمی پرسند اما در تحصیل آنلاین، آن ها از اعتماد به نفس بهتری برخوردار هستند. علاوه بر این، بسیاری از دانش آموزان دوست دارند از طریق اینترنت و نه به صورت فیزیکی با معلم شان ارتباط بگیرند. همچنین در آموزش آنلاین، از حواس پرتی دانش آموزان کاسته می شود.

مترجم: شه تاو ناصری