تفاوت‌‌های میان یادگیری آنلاین و یادگیری از راه دور چیست؟

مقاله‌ای با عنوان "تفاوت‌‌های میان یادگیری آنلاین و یادگیری از راه دور چیست؟ " نوشته "بری استافر" به این چالش مهم دنیای امروز پرداخته که در این بخش قصد داریم به آن بپردازیم.

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، به‌عنوان یک طراح دوره‌‌های درسی دیجیتال، معلمان دوره‌‌های متوسطه اول و دوم اغلب از من این سؤال را می‌پرسند که بهترین شیوه برای پیاده‌سازی دوره‌‌های درسی دیجیتال در کلاس‌های درس‌شان چیست؟ دو مفهوم اصلی که این بحث حول آن‌ها قرار دارد، یکی یادگیری آنلاین و دیگری یادگیری از راه دور است. در حالی‌که هر دوی این مفاهیم و استراتژی‌های تدریس شامل فعالیت و کار آموزشی دانش‌‌آموزان و معلمان با کامپیوتر و ابزارهای هوشمند است، با این حال تفاوت‌‌های نیز میان این دو مفهوم و استراتژی تدریس و آموزش وجود دارد.

 در این مقاله من تلاش می‌‌کنم تا به‌صورت موجز و مختصر به مهم‌ترین سؤالات موجود در مورد تفاوت یادگیری آنلاین و از راه دور پاسخ دهم که شامل موارد زیر است:

1.چه تفاوت‌‌هایی میان این دو مفهوم وجود دارد؟

2. هر کدام از این دو، چه مزایا و نقاط قوتی دارند؟

3. هر کدام از آن‌ها چه نقاط ضعف و مشکلاتی دارند؟

 4. کدامیک از این دو شیوه و استراتژی تدریس برای شما و دانش‌آموزان‌تان مناسب است؟

 شما در عین حال می‌‌توانید با مطالعه این مقاله بفهمید که آیا شیوه‌‌های تدریس دیجیتال چه به‌صورت یادگیری آنلاین و چه به‌صورت یادگیری از راه دور، برای شما و دانش‌آموزان‌تان مناسب و قابل پیاده‌سازی هست یا خیر؟

 

1. چه تفاوتهایی میان یادگیری آنلاین و یادگیری از راه دور وجود دارد؟

شیوه‌ی یادگیری آنلاین و هم شیوه یادگیری از راه دور نیازمند استفاده از ابزارهای یادگیری هوشمند و مشابه یکسانی هستند و این امر تنها شباهت این دو روش است که هر دو از کامپیوتر و ابزارهای هوشمند برای انجام فرآیند آموزش استفاده می‌کنند. در عین حال سه تفاوت عمده و اصلی میان این دو استراتژی آموزشی یعنی شیوه‌ی یادگیری آنلاین و یادگیری از راه دور وجود دارد:

  • تفاوت در مکان
  • تفاوت در میزان تعامل
  • تفاوت در هدف و نیت

تفاوت در مکان

تفاوت کلیدی میان یادگیری آنلاین و از راه دور در مکان برگزاری آن است. در فرآیند یادگیری آنلاین که گاهی اوقات یادگیری الکترونیک (eLearning) نیز گفته می‌شود؛ دانش‌آموزان می‌توانند در کنار هم و به همراه معلم خود در کلاس درس حاضر باشند و از طریق ابزارهای دیجیتال، فرایند یادگیری را دنبال کنند و ارزیابی‌های لازم نیز صورت پذیرد.

 اما زمانی‌که در فرایند یادگیری از راه دور هستید، دانش‌آموزان از طریق ابزارهای دیجیتال و در خانه فرآیند یادگیری را دنبال می‌کنند و معلم نیز از طریق سامانه‌‌ها و ابزارهای دیجیتال تدریس کرده و بر دانش‌آموزان نظارت می‌کند.

تفاوت در میزان تعامل

به‌خاطر تفاوت موجود در محل استقرار دانش‌آموزان و معلم، تعامل میان شما و دانش‌آموزان‌تان نیز متفاوت خواهد بود. در یادگیری آنلاین تعامل فردی میان شما و دانش‌آموزان‌تان براساس ساختارهای مشخص و منظمی برقرار است. به همین خاطر است که یادگیری آنلاین به‌عنوان یکی از تکنیک‌‌های یادگیری ترکیبی Blended learning technique که البته متفاوت از شیوه‌‌های یادگیری مرکب یا Hybrid learning technique است و خود یکی از استراتژی‌های تدریس است، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در فرآیند یادگیری از راه دور، تعامل فردی میان معلم و دانش‌آموزان وجود ندارد. با این حال شما به‌عنوان معلم می‌توانید از یکی از اشکال برقراری ارتباط به‌صورت دیجیتال، نظیر اپلیکیشن‌های پیام‌رسان، چت ویدیویی و یا سیستم مدیریت یادگیری (LMS) مدرسه‌ی خود برای ایجاد حداقلی از تعامل فرد به فرد آن هم از راه دور و به‌صورت دیجیتال استفاده کنید.

تفاوت در هدف و نیت

 آخرین تفاوت میان یادگیری آنلاین و از راه دور در بحث هدف و نیت شما از این استراتژی‌‌های تدریس متفاوت نهفته است. یادگیری آنلاین به‌نحوی طراحی شده است که در ترکیب با طیف وسیعی از شیوه‌‌های تدریس فردی و حضوری پیاده‌سازی می‌شود. این استراتژی تدریس راهی برای ترکیب بسیاری از شیوه‌‌های ابداعی در کلاس درس برای فراهم کردن انبوهی از فرصت‌‌های یادگیری برای دانش‌آموزان است.

یادگیری از راه دور شیوه‌‌ای است برای ارائه‌ی فرایند تدریس به‌صورت آنلاین، آن هم به گونه‌ای انحصاری و نه در ترکیب با سایر شیوه‌‌ها و استراتژی‌‌های تدریس.

 حالا که شما تفاوت‌‌های میان یادگیری آنلاین و از راه دور را متوجه شدید؛ اجازه دهید که به بحث در مورد نقاط قوت و پتانسیل‌های هر یک از این دو استراتژی بپردازیم.

2. مزایا و نقاط قوت یادگیری آنلاین و از راه دور

یادگیری آنلاین و یادگیری از راه دور، هر دو به‌عنوان استراتژی‌‌های تدریس مؤثر و کارا در نظر گرفته می‌شوند. با این حال هر کدام از آن‌ها مزایای خاص خودشان را، هم برای معلمان و هم برای دانش‌آموزان دارند.

مزایای یادگیری آنلاین

یادگیری آنلاین به‌طور کلی از سه جهت در کلاس درس مفید است. برای شروع باید گفت که یادگیری آنلاین یک راه عالی و مؤثر برای درگیر کردن دانش‌آموزان در فرآیند کلاس و تدریس به‌شمار می‌آید، مخصوصاً اگر به‌عنوان بخشی از فرآیند یادگیری ترکیبی مورد استفاده قرار گیرد. ذکر این نکته بسیار مهم است که در فرایند یادگیری ترکیبی طیف وسیعی از شیوه‌‌های تدریس و منابع آموزشی به‌منظور ارائه‌ی محتوای درسی، از طرق مختلف به دانش‌آموزان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دوم اینکه استفاده از ابزارهای یادگیری آنلاین توسط شما کمک می‌کند تا شیوه‌‌های تدریس خود را منعطف کنید. وقتی از شیوه‌‌هایی نظیر برنامه‌‌ریزی درسی دیجیتال استفاده می‌‌کنید، شما برای ارائه‌ی متنوع محتوای درسی خود بسیار منعطف‌‌تر خواهید بود و کنترل بیشتری را هم بر روی فرایند تدریس اعمال می‌‌کنید.

سرانجام اینکه وقتی شما از فرآیندهای یادگیری آنلاین استفاده می‌کنید، وقت بیشتری را صرفه‌‌جویی کرده و می‌توانید بر روی طراحی مدل‌‌های درسی و ارزیابی دانش‌‌آموزان تمرکز کنید. این امر بدین خاطر است که بیشتر برنامه‌‌ریزی‌‌های درسی دیجیتال در درون خود ابزارها و راهکارهای مناسبی را برای ارزیابی، طراحی درس و ایجاد محتوای درسی فراهم می‌‌کنند. از سوی دیگر یک بانک جامع از منابع درسی و محتواهای آموزشی را در اختیار شما قرار می‌دهد. در عین حال بسیاری از ابزارهای یادگیری آنلاین به‌طور اتوماتیک نتایج ارزیابی‌‌های کلاسی را در اختیار شما قرار می‌دهند و با رسم نمودارهای مختلف ضمن صرفه‌جویی در وقت و انرژی، آن‌ها را در اختیار شما قرار می‌دهند.

مزایای یادگیری از راه دور

یادگیری از راه دور نیز مزایای خاص خود را، مخصوصاً در مقایسه با یادگیری آنلاین دارد. اول از همه اینکه یادگیری از راه دور می‌تواند بدون هیچ اختلالی حتی در زمان بروز بحران‌های غیرمترقبه و یا شیوع بیماری‌های همه‌‌گیر به کار خود ادامه دهد. وقتی شما در حال تدریس از راه دور هستید، دیگر وقوع شرایط بحرانی و یا غیرمترقبه، برگزاری کلاس‌های شما را آن‌طور که کلاس‌های حضوری و سنتی تحت تأثیر قرار می‌گیرند، تحت تأثیر قرار نمی‌دهد.

به‌علاوه یادگیری از راه دور موجب ایجاد انعطاف‌پذیری بیشتر برای دانش‌آموزان می‌شود، تا بتوانند کارهای خود را انجام دهند و مسیر خود را بررسی کرده و در ادامه در صورت نیاز، مسیر خود را مورد بازبینی قرار دهند. از سوی دیگر دانش‌آموزان این امکان را خواهند داشت که به محتوای درسی و منابع شما هر زمانی که برای آن‌ها مناسب باشد مراجعه و دسترسی داشته باشند. این امر مخصوصاً برای دانش‌آموزانی که برای امرار معاش خود و یا خانواده، کارهای نیمه وقت انجام می‌دهند بسیار مفید است.

 حالا که شما با نقاط قوت و مزایای یادگیری آنلاین و از راه دور آشنا شدید لازم است کمی هم در مورد معایب و مشکلات آن صحبت کنیم.

3. نقاط ضعف و مشکلات مرتبط با یادگیری آنلاین و از راه دور

 مانند همه استراتژی‌‌های آموزشی، فرآیند یادگیری آنلاین و از راه دور نیز نقاط ضعف‌‌هایی دارند. در واقع بسیاری از نقاط ضعف و مشکلات این دو شیوه به هم شباهت دارند و یکسان‌اند. چرا که هر دوی آن‌ها برای پیاده‌سازی متکی بر ابزارها و منابع دیجیتال هستند.

مشکلات مرتبط با  یادگیری آنلاین

سه مشکل اساسی ممکن است در هنگام پیاده‌سازی یادگیری آنلاین روی دهد. اول اینکه پیاده‌سازی یادگیری آنلاین برای دانش‌آموزان، به دسترسی کامل و بدون مشکل آن‌ها به ابزارهای تکنولوژیک و هوشمند در مدرسه بستگی دارد. اگر دانش‌‌آموزان شما در مدرسه دسترسی کامل و منظم به کامپیوتر و سایر ابزارهای هوشمند نداشته باشند، پیاده‌سازی فرایند یادگیری آنلاین عملاً امکان پذیر نخواهد بود.

 دوم اینکه برگزاری کلاس‌های آنلاین با توجه به اینکه دانش‌آموزان به‌طور مداوم به صفحه کامپیوتر نگاه می‌کنند، ممکن است از نظر سلامت بینایی آن‌ها ملاحظاتی را ایجاد کند. اگر شما بخواهید از ابتدا تا انتهای کلاس‌تان این شیوه را پیاده‌سازی کنید و دانش‌آموزان هم به‌طور مداوم به صفحه مانیتورهای خود نگاه کنند، از نظر بهداشت روان و بینایی دانش‌‌آموزان به مشکلاتی بر خواهید خورد. البته اگر شما نقطه‌ی تعادلی در این زمینه ایجاد کنید، می‌توانید بر این مشکل فائق آیید و فرآیند یادگیری آنلاین را بدون مشکل و به‌طور منظم در کلاس خود پیاده‌سازی کنید.

 سومین مشکل که ممکن است در برگزاری کلاس‌های آنلاین با آن‌ها مواجه شوید، این نکته است که ممکن است دانش‌آموزان در این حالت بیشتر تقلب کنند. به هر حال مشکل تقلب کردن در سر کلاس‌ها و امتحانات یکی از مهم‌ترین مشکلات مدارس در سرتاسر جهان است. گاهی اوقات هم دانش‌آموزان با استفاده از تکنولوژی تلاش می‌کنند تا راحت‌تر تقلب کنند. اگرچه الزاماً شما نمی‌توانید به‌طور کامل این مسئله را متوقف کنید، اما با این حال راه‌هایی هم برای مقابله با آن وجود دارد که می‌توانید در مورد آن‌ها تحقیق کرده و با استفاده از همان تکنولوژی انجام تقلب توسط دانش‌آموزان را محدودتر و سخت‌تر کنید.

مشکلات مرتبط با یادگیری از راه دور

وقتی یک فرایند یادگیری از راه دور را پیاده‌سازی می‌کنید، باید نسبت به چهار مشکل اساسی در این حوزه آگاه باشید. اول اینکه پیاده‌سازی این شیوه وقتی دانش‌‌آموزان شما در خانه دسترسی کامل و دائم به کامپیوتر و ابزارهای هوشمند نداشته باشند، امکان‌پذیر نیست. یادگیری از راه دور به‌طور کامل وابسته به این نکته است که دانش‌آموزان شما در خانه به کامپیوتر، اینترنت، تبلت و یا سایر دستگاه‌های هوشمند دسترسی داشته باشند و اگر شما دانش‌آموزانی دارید که به این ابزارها دسترسی ندارند، فکر استفاده از این شیوه را از ذهن خود پاک کنید.

 دوم اینکه در فرایند یادگیری از راه دور نمی‌توانید از مشارکت کامل و جامع همه دانش‌آموزان خود اطمینان کسب کنید. به هر حال شما نمی‌توانید طی‌الارض کنید و همه‌ی دانش‌آموزان کلاس‌تان را چک کنید و ببینید که آیا در ساعت درسی با کامپیوترشان کلاس را دنبال می‌کنند و یا مشغول بازی یا کار دیگری هستند.

 مشکل سوم هم بی‌ارتباط با مشکل دوم نیست، چرا که در فرایند یادگیری از راه دور تقلب کردن بسیار آسان‌تر از شیوه‌های دیگر و حتی یادگیری آنلاین است.

 در نهایت اینکه درست مثل یادگیری آنلاین در فرایند یادگیری از راه دور نیز بحث سلامت بینایی دانش‌‌آموزان وقتی که به‌طور مداوم و برای ساعت‌های طولانی به صفحه‌ی مانیتور نگاه می‌کنند وجود دارد. از سوی دیگر به مانند فرآیند یادگیری آنلاین شما گزینه‌‌های زیادی برای مدیریت این مسئله در اختیار ندارید، چرا که بستر همه‌ی ارتباطات و تعاملات شما با دانش‌آموزان‌تان فقط کامپیوتر و ابزارهای دیجیتال است.

 حال که به همه‌ی این مسائل پرداختیم و نقاط قوت و ضعف هر دوی این استراتژی‌های آموزش و یادگیری را شناختیم، وقت آن است که به این سؤال پاسخ دهیم که کدامیک از این دو شیوه برای شما و دانش‌آموزان‌تان مناسب‌تر است.

4. کدام بهتر است؟

به هر حال هر کدام از این دو شیوه‌ی یادگیری آنلاین و از راه دور جایگاه خود را در سیستم‌های آموزشی مختلف کشورهای جهان دارا است. اینکه کدامیک از دیگری بهتر است بسته به نیاز شما و دانش‌آموزان‌تان دارد. براساس تجارب موجود، یادگیری آنلاین مخصوصاً برای معلمان دوره‌‌های متوسطه اول و دوم که قصد دارند راه‌های متفاوتی را برای آموزش دانش‌آموزان خود امتحان کرده و در پیش بگیرند، بسیار بهتر است.

از سوی دیگر یادگیری از راه دور در فرایند آموزش رده‌های سنی بالاتر که هم با استفاده از تکنولوژی‌های روز آشنا هستند و هم دسترسی کامل به آن دارند و از سوی دیگر انگیزه‌ی آن‌ها برای درس خواندن در این سن و سال، موجب مسئولیت‌پذیری بیشتر آن‌ها در پیگیری وظایف کلاس است بهتر جواب می‌دهد. اگرچه این نکته را هم باید اضافه کرد که در شرایط وقوع حوادث غیرمترقبه‌ی طبیعی و غیرطبیعی و یا در دوران تعطیلی مدارس به هر علتی، فرایند یادگیری از راه دور مزایای بیشتر و آشکارتری دارد.

 با این حال ذکر این نکته هم ضروری است که هر استراتژی تدریسی که شما انتخاب می‌کنید، نیازمند اختصاص منابع لازم و حمایت‌های مؤثر برای انتخاب خود هستید.