یادگیری مرکب چیست؟

یادگیری مرکب چیست؟ همه‌ی آنچه که باید درباره‌ی یادگیری مرکب بدانید

با ظهور تکنولوژی‌های آموزشی، مدارس شیوه‌های تدریس جدیدی را اختیار کرده‌اند که بسیار متفاوت از محیط کلاسی معمول است. یادگیری از راه دور اکنون در سطح جهانی مورد استفاده قرار می‌گیرد و بسیاری از نهادها و سازمان‌های آموزشی شروع به پیاده‌سازی مدل‌ها و شیوه‌های یادگیری مرکب کرده‌اند. با این حال یادگیری مرکب آن‌طور که شما فکر می‌کنید به معنی اجرای بخشی از فرآیند برگزاری کلاس در بستر شیوه‌های مجازی و دیجیتال نیست. بر خلاف تصور شما و در واقع، شیوه‌ها و مدل‌های یادگیری مرکب، یک راهبرد جامع برای ترکیب بهترین بخش کلاس‌های حضوری و رو در رو  با یادگیری آنلاین به منظور خلق و ایجاد یک تجربه یادگیری ایده‌آل و منحصر به فرد است.

 در این مقاله به نکات زیر خواهیم پرداخت:

  • یادگیری مرکب چیست؟
  •  محاسن و مزایای این شیوه یادگیری
  • مدل یادگیری مرکب
  •  چگونگی ایجاد یک محیط یادگیری مرکب مناسب و موفق
  • چند نکته کلیدی و راهگشا برای شما جهت کسب موفقیت در تدریس به شیوه یادگیری مرکب

یادگیری مرکب چیست؟

 یادگیری مرکب، یک مدل آموزشی است که در طی آن در حالی که بعضی از دانش‌آموزان در سر کلاس حضور دارند و جریان کلاس به شیوه معمول برگزار می‌شود، عده دیگری از شاگردان همان کلاس در خانه و از طریق مجازی در آن کلاس شرکت می‌کنند. معلم همزمان در این کلاس هم به صورت از راه دور و هم به صورت حضوری تدریس می‌کند و برای ارتباط از راه دور با دانش آموزانی که در خانه هستند از ابزارهای دیجیتالی، نظیر نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای ویدیو کنفرانسی استفاده می‌کند. در برخی موارد در کلاس‌های مرکب از شیوه‌های یادگیری همزمان و غیرهمزمان نظیر تمرین‌های آنلاین و آموزش‌های ویدیویی که قبلاً ضبط شده، برای برگزاری هرچه بهتر جلسه کلاسی استفاده می‌شود. اگر تمهیدات لازم به خوبی اندیشیده و آماده شود، کلاس‌های مرکب فرایندی خواهد بود از بهترین بخش‌های آموزش حضوری و آنلاین و در عین حال روند آموزش را نیز برای بسیاری از دانش‌آموزان دلچسب‌تر و مفیدتر خواهد کرد. برای اینکه یک فرایند یادگیری مرکب موفقیت آمیز باشد، شما به عنوان معلم باید بخش‌های مختلف تدریس خود را به خوبی در بسترهای مختلف آنلاین و حضوری آماده کرده و پیاده سازی کنید.

تفاوت یادگیری مرکب و ترکیبی

یادگیری مرکب Hybrid learning)) و یادگیری ترکیبی (Blended learning) در بسیاری از موارد با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند. البته ذکر این نکته مهم است که هر دوی این مدل‌ها و استراتژی‌های آموزشی، از ابزارهای آموزشی مشترک و شبیه به هم برای پیاده‌سازی استفاده می‌کنند. با این حال باید توجه داشت که هر دوی این مدل‌ها شیوه‌های یادگیری متفاوت و مجزا از هم هستند. در فرایند یادگیری ترکیبی، روند آموزش مجموعه‌ای است از تدریس حضوری و استفاده از شیوه‌های یادگیری دیجیتال (از نوع همزمان) که در پی آن دانش‌آموزان در سر کلاس درس تمرین‌های آنلاین را حل می‌کنند و ویدئوهای آموزشی را نیز در طی کلاس تماشا می‌کند.

 اما در فرایند یادگیری مرکب، معلم هم به صورت حضوری و هم به صورت از راه دور و در آن واحد به دانش آموزان خود تدریس می‌کند، در حالی که برخی سر کلاس حضور دارند و برخی دیگر از دانش‌آموزان در خانه کلاس درس را دنبال می‌کنند. در مدل یادگیری مرکب شیوه‌های همزمان دیجیتال می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد تا فرایند یادگیری عمق بیشتری پیدا کند.

کنسرسیوم بین المللی یادگیری مرکب

کنسرسیوم یادگیری مرکب یا ( The Hybrid Learning Consortium ) یک انجمن بین المللی مستقل است که با حضور مدارس و نهادهای آموزشی مختلف در سرتاسر جهان که این شیوه را اجرا می‌کنند، تشکیل شده و از برگزاری فرآیندهای یادگیری مرکب برای دوره‌های تحصیلی متوسطه اول و دوم در سطح جهان حمایت می‌کند. این انجمن معتقد است که با توجه به رشد فناوری‌های دیجیتال، آموزش‌های آنلاین در آینده نقش کلیدی را در فرایند آموزش دانش‌آموزان ایفا خواهند کرد. اگرچه کلاس‌های حضوری و رو در رو نیز مانند گذشته به حیات خود ادامه خواهند داد و در نتیجه ترکیب این دو سبک با یکدیگر اجتناب ناپذیر خواهد بود. این انجمن با ایجاد تجارب آموزشی قابل دسترس، پتانسیل‌ها و مزایای یادگیری مرکب را به معلمان و دست‌اندرکاران فرایند آموزش معرفی می‌کند. شایان ذکر است که این انجمن با استفاده از شبکه مدارس عضو خود در سرتاسر جهان، دانش آموزان و معلمانی که فرایند یادگیری مرکب را انتخاب کرده‌اند را به یکدیگر معرفی و مرتبط می‌کند.

محاسن و مزایای یادگیری مرکب

 آموزش‌های حضوری و آموزش‌های آنلاین هر دو نقاط ضعف و قدرت خاص خود را دارند. هدف از آموزش به شیوه یادگیری مرکب تجمیع دو سبک حضوری و آنلاین آموزش و خلق یک تجربه یادگیری منحصر به فرد است که نقاط ضعف هیچ یک از دو روش قبلی را نداشته باشد.

 مزایا و پتانسیل‌های یادگیری مرکب به شرح زیر است:

  • یک تجربه یادگیری منعطف

به دلیل انعطاف‌پذیر بودن شیوه یادگیری مرکب، بسیاری از مدارس و معلمان این استراتژی آموزشی را انتخاب می‌کنند. در واقع در این روش ما شاهد ایجاد انعطاف در جدول زمانی یادگیری، انعطاف در شیوه‌های تدریس، انعطاف در ارتباط میان همشاگردی‌ها با یکدیگر و دانش‌آموزان با معلمانشان هستیم. برای دانش‌آموزانی که به هر دلیلی نمی‌توانند در کلاس درس حاضر شوند، شیوه آموزش مرکب اجازه می‌دهد که آن‌ها فرایند یادگیری را دنبال و پیگیری کنند.

  • فرصت ها و پتانسیل های ارتباط همزمان

تعداد کمی از شیوه‌ها و استراتژی‌های یادگیری آنلاین، نزدیکی و عمق شیوه‌های تدریس حضوری را در خود جای می‌دهد. بر این اساس مانند آموزش‌های رو در رو و حضوری، شیوه یادگیری مرکب از مزایایی نظیر عمق و دقت و احساس نزدیکی که در شیوه‌های حضوری وجود دارد، در ایجاد یک تعامل پایدار میان همشاگردی‌ها با یکدیگر و دانش‌آموزان با معلمان بهره می‌برد. در این شرایط بهترین بستر و زمینه برای کارهای گروهی در بستر تکنولوژی‌های دیجیتال همزمان به وجود می‌آید و گفتگوهای عمیق و ارائه‌های درسی و پرسش و پاسخ در سر کلاس با استفاده از این تکنولوژی‌ها بسیار متنوع‌تر می‌شود. در این چارچوب می‌توان از زمان حضور در کلاس برای ایجاد روابط پایدار میان دانش‌آموزان با یکدیگر و یا با معلمان استفاده کرد و بعداً این روابط و تعاملات را از طریق آنلاین گسترش داده و عمیق‌تر کرد.

 

 

  • آزادی عمل  و انعطاف بیشتر در کسب تجارب علمی _ آموزشی

در بستر یادگیری آنلاین‌، دانش‌آموزان و معلمان هر دو آزادی عمل و انعطاف بیشتری را تجربه خواهند کرد. مخصوصاً دانش آموزانی که در فرآیند یادگیری و مدیریت آن توانایی بیشتری دارند از این انعطاف و آزادی عمل بیشتر استفاده می‌کنند. آزادی عمل و انعطافی نظیر، ادامه فرآیند یادگیری در هر مکان دلخواه، آزادی عمل در بررسی چند باره منابع آموزشی در هر زمان و مکان که می‌خواهند و آزادی عمل در بررسی و تبادل نظر به صورت آنلاین و همزمان با دیگر همشاگردی‌ها و دانش‌آموزان و حتی معلمان در مورد مسائل درسی، که از جمله مزایای یادگیری آنلاین و مرکب به شمار می‌آید.

  • استفاده بهتر و موثرتر از منابع آموزشی

به عنوان معلم باید در نظر داشته باشید که چه منابع درسی را برای کلاس‌های آنلاین و چه منابع درسی را برای کلاس‌های حضوری در نظر می‌گیرید. در حالت آموزش‌های مرکب و آنلاین شما به عنوان معلم طیف وسیعی از منابع درسی دیجیتال را در اختیار دارید که می‌توانید به دانش آموزان خود پیشنهاد کرده و کلاس درس را بر مبنای آن‌ها برنامه‌ریزی کنید و همزمان در کلاس‌های حضوری هم مورد استفاده قرار دهید.

مدل یادگیری مرکب

  • ساختار یک کلاس درسی با مدل یادگیری مرکب

وقتی می‌خواهید ساختار کلاس خود را براساس شیوه و مدل یادگیری مرکب طراحی و برنامه‌ریزی کنید، باید مطمئن شوید که زمان کافی را برای جستجوی منابع درسی جهت ارائه در کلاس اختصاص داده‌اید و براساس آن‌ها فعالیت‌های کلاسی را تنظیم کرده‌اید. در طراحی و ساختار بندی کلاس درسی با شیوه یادگیری مرکب شما باید مطمئن شوید که چه منابع درسی چه فعالیت کلاسی و چه فرمتی را انتخاب می‌کنید و در بستر آن با انعطاف هرچه بیشتر و با تعامل با دانش آموزان روند کلاس را مدیریت کنید. از لحاظ عملی، نحوه آماده سازی، طراحی و اجرا در شیوه یادگیری مرکب با نحوه برگزاری کلاس‌های حضوری و آنلاین که در آن این انعطاف‌پذیری کمتر و کمتر است؛ کاملاً متفاوت است و مزیت شیوه یادگیری مرکب هم در همین امر نهفته است.

 

چگونگی ایجاد و خلق یک محیط یادگیری مرکب مناسب و موفق

1. اهداف آموزشی را که باید در طول این نیمسال به آن دست پیدا کنید مشخص کنید

مشخص کنید که در طی این نیم‌سال و با پیاده‌سازی شیوه یادگیری مرکب می‌خواهید به چه اهدافی دست پیدا کنید. با جدا کردن اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت شما می‌توانید هم برای خودتان و هم دانش‌آموزان کلاس‌تان محورها و اهداف اساسی و کلیدی که باید بدان‌ها دست بیابید را مشخص کنید. این اهداف را مشخص کنید و براساس آن‌ها شیوه‌های ارزیابی مرتبط با آن‌ها را طراحی کنید و سپس بخش میانی و اصلی کلاس را ساختار بندی و طراحی کنید. پس ابتدا اهداف را مشخص کنید. نحوه ارزیابی آن‌ها را در پایان ترم تعیین کنید و بخش میانی را که به نحوه برگزاری کلاس می‌پردازد را به گونه‌ای چارچوب بندی کنید که همه منابع و فعالیت‌های شما را در جهت رسیدن به آن اهداف به کار گیرد.

2. آنچه که در ذهن دارید را به صورت یک نقشه راه بر روی کاغذ پیاده کنید

حالا که اهداف را مشخص کردید و این که چگونه باید دانش‌آموزان خود را ارزیابی کنید، نیاز است که با طراحی یک نقشه راه و آوردن آن بر روی کاغذ، روند برگزاری کلاس را مشخص و شبیه سازی کنید. سعی کنید انواع جدول‌ها، شامل جدول‌های زمانی و جدول‌های مربوط به منابع درسی را با توجه به اهداف کلاس طراحی کنید و با پیاده کردن بر روی کاغذ آن‌ها را تصویر سازی کنید. مشخص کنید که در هر جدول زمانی چه فعالیت‌هایی را باید انجام دهید و به چه منابعی احتیاج دارید. همه را روی کاغذ بیاورید و تبدیل به یک نقشه راه جامع کنید. با طراحی نقشه راه و تصویرسازی و بصری سازی آن، شما راحت‌تر می‌توانید نقاط ضعف و مشکلات احتمالی پیش روی خودتان در فرآیند برگزاری کلاس را پیش بینی کنید و فعالیت‌ها و منابع لازم برای رفع آن‌ها را اختصاص دهید.

3. مشخص کنید که کدام یک از اهداف در نظر گرفته شده باید در طی کلاس حضوری تحقق یابد

حالا که شما مشخص کرده‌اید که نقشه راه چیست و کلاس شما چگونه خواهد بود، زمان آن رسیده است که اهداف و ساختار کلاس را در چارچوب یک یادگیری مرکب صورت بندی کنید. بخش حضوری کلاس شما باید شامل اهداف و فعالیت های زیر باشد:

  • گروه بندی دانش آموزان برای جلسات همزمان آنلاین
  • تعیین وظایف فردی دانش آموزان و نحوه ارتباط آن‌ها با یکدیگر در سر کلاس درس
  • ایجاد یک محیط یادگیری بر مبنای اعتماد دوجانبه و همکاری
  •   تعیین قواعدی برای ارائه تکالیف درسی، چه برای دانش آموزانی که آنلاین در کلاس حضور می‌یابند و چه برای دانش آموزانی که در کلاس حضور دارند
  •  ارائه بازخورد دائم، فوری و به موقع برای فعالیت‌های دانش‌آموزان

 

  • نکته: به یاد داشته باشید که تعاملات همزمان و رو در رو هم می‌تواند به صورت مجازی و هم به صورت حضوری انجام شود. اگر بعضی از دانش آموزان در کلاس حضور دارند و بعضی دیگر از طریق دیجیتال و آنلاین در خانه، شما می توانید با استفاده از نرم افزارهای ویدئو کنفرانسی تعامل آن‌ها با یکدیگر و با خودتان را برقرار و مدیریت کنید.

4. مشخص کنید که بخش آنلاین کلاس شما باید چه فعالیت ها و اهدافی را شامل شود

 شما متوجه خواهید شد که یک شاخص اساسی در کلاس مرکب شما از قلم افتاده است و آن نحوه ارائه داده‌های آموزشی به دانش آموزان است که در بخش قبلی به آن پرداخته نشد. در حالی که زمان کلاس حضوری شما صرف تعاملات همزمان و بحث حضوری و مجازی در مورد مباحث درسی می‌شود، بخش اصلی کلاس شما و ارائه مطالب درسی باید به صورت مجازی صورت گیرد. در عین حال فعالیت‌های دیگری نظیر موارد زیر هم می‌تواند در بخش آنلاین کلاس شما پیاده سازی شود:

  •  فعالیت‌های تکمیلی و مبتنی بر علائق دانش آموزان در حوزه مطالب مطرح شده در کلاس درس
  • برنامه‌های اتوماتیک ارزیابی، نظیر سوالات " چند گزینه‌ای " یا " بله یا خیر " برای ارزیابی میزان پیشرفت دانش آموزان
  • مباحث غیر همزمان آنلاین و گفتگو در اتاق‌های فضای مجازی در مورد موارد مطرح شده در کلاس
  • نوشتن آنالیز و ارزیابی‌های انتقادی در مورد نحوه برگزاری کلاس و مطالب مطرح شده در آن توسط دانش‌آموزان
  • ارائه محتوای درسی بصورت فایل‌های ضبط شده ویدیویی یا درس گفتارهای صوتی ضبط شده

 

5. محتوای درسی را خلق یا تهیه کنید

وقتی شما نقشه راه برگزاری کلاس خود را تهیه کردید، باید منابع درسی مرتبط و لازم برای ارائه در سر کلاس را ایجاد و یا تهیه کرده و در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید. حالا زمانی است که شما باید محتوای درسی را برای کلاس خود فراهم کنید که شامل انواع منابع درسی، نظیر انواع محتوا های درسی ضبط شده ویدیویی و صوتی، درس گفتارها و انواع کتاب‌ها و مقالات الکترونیکی می‌شود. سپس براساس این منابع، روند کلاس را تعیین و نهایی کنید. اگر مدرسه‌ای که شما در آن تدریس می کنید قبلا دوره‌های درسی و آموزش مرکب را برگزار کرده است، شما این شانس را دارید که از آرشیو و منابع مکتوب و الکترونیک آن ها برای ساماندهی کلاس درس خود استفاده کنید. به علاوه منابع درسی بسیار سودمندی را می‌توانید در فضای وب، وب سایت‌های تخصصی و کارگروه‌های آموزشی موجود در اینترنت تهیه کنید.

6. آنچه را که طراحی کرده اید به بوته آزمون بگذارید

به شما تبریک می‌گویم. شما یک محیط یادگیری مرکب و موفق را خلق کرده اید. تنها کاری که مانده است و تا قبل از شروع کلاس‌تان باید انجام دهید این است که بخش آنلاین و مجازی کلاس‌تان را قبل از پیاده‌سازی امتحان و آزمایش کنید. هدف شما این است که کلاس درس شما قابل دسترس برای همه دانش آموزان باشد و در عین حال بسیار منعطف و ساری و جاری باشد، بدون اینکه با اختلال و مشکلات تکنولوژی یا فنی روبرو شوید. اگر امکان آن باشد از یکی از همکارانتان یا یکی از دانش‌آموزانتان بخواهید که به شما کمک کند تا نحوه برگزاری کلاس به صورت آنلاین و همینطور بارگذاری منابع درسی را یکبار تست و آزمایش کنید. استفاده از نظر دیگران برای ارتقای کلاس درسی بسیار لازم و مهم است. مخصوصاً کسانی که با این شیوه از ارائه مطالب درسی و تدریس آشنایی ندارند می‌توانند نقاط مثبت و منفی دوره‌ی درسی که شما طراحی کرده‌اید را در مقایسه با تدریس حضوری معمول‌، سنتی و کلاس محور مشخص کرده و شما از تجربیات آن‌ها برای ارتقای طراحی خود استفاده کنید.

چند نکته کلیدی و راهگشا برای شما جهت کسب موفقیت در تدریس به شیوه یادگیری مرکب

برای اینکه مطمئن باشید که کلاس مرکب جدید شما به خوبی کار می کند، باید به چندین نکته توجه کنید. در ادامه چند نکته کلیدی و راهگشا را برای اطمینان از این امر با شما در میان می‌گذارم:

  1. از بازطراحی نقشه راه تان نترسید. کلاس درس مرکبی که شما طراحی کرده اید بر روی سنگ حک نشده و تغییر ناپذیر نیست. همانطور که ترم تحصیلی رو به جلو می‌رود، نقاط قوت طرح‌تان را تقویت کنید و نقاط ضعف را برطرف کنید.
  2.  از ابزارهای دیجیتال و آنلاین برای رسیدن به اهداف کلاس حداکثر استفاده را ببرید. برنامه‌های کلاس را گسترش دهید و برای تک تک دانش آموزانتان وقت بگذارید.
  3.  کلاس را جوری طراحی کنید که شرکت در آن از طریق موبایل‌های هوشمند نیز به آسانی صورت گیرد.
  4.  نسبت به بازخوردها و انتقادات گشاده رو باشید و از نظرات دانش آموزان و همکارانتان حداکثر استفاده را ببرید.
  5.  برنامه کلاسی آنلاین را فشرده در نظر نگیرید. حجم کلاس آنلاین باید منطقی و منعطف باشد. اینکه دانش‌آموزان در هر مکان و زمان می‌توانند به منابع درسی دسترسی داشته باشند، به این معنی نیست که حجم کار آنها کمتر از کلاس حضوری خواهد بود.
  6.  وجوه مختلف کلاس از جمله بخش‌های آنلاین و حضوری را در هم ادغام کنید. یک کلاس در هم تنیده و منسجم ایجاد کنید. به یاد داشته باشید که یک کلاس مرکب موفق براساس روابط جامع و دوسویه‌ی میان این دو بخش شکل می‌گیرد.
  7.  با اعضای کلاس خود و دیگر کلاس‌های مرکب یک جامعه و گروه منسجم را بسازید. اگر تازه کار هستید و کمی احساس سردرگمی می‌کنید، از تجربیات کلاس‌های مرکب دیگر استفاده کنید. به یاد داشته باشید که تجربیات همکارانتان و دانش کسب شده توسط آن‌ها در برگزاری کلاس‌های مرکب بسیار ذی‌قیمت است.
  8.  به طور مداوم اهداف، انگیزه‌ها و توقعات خود از کلاس مرکب‌تان را به دانش‌آموزان گوشزد کنید. اگر شما در این راه تازه کار هستید، به احتمال زیاد دانش‌آموزانتان نیز تازه با این شیوه آشنا شده‌اند.
  9.  به دانش آموزانتان در مدیریت زمان و مدیریت خودشان کمک کنید. اجازه ندهید تنها به ساعات کلاسی بسنده کنند. این امر مخصوصاً برای دانش آموزانی که قبلاً به صورت آنلاین و مرکب درس نخوانده اند بسیار مهم است.کمک کنید تا وقت و زمان خودشان را مدیریت کنند و پس از پایان ساعات کلاس هم دغدغه درس و دوره آموزشی را داشته باشند. این کار با ایجاد تعاملات مثبت میان شما و دانش‌آموزان و میان همشاگردی ها به راحتی دست یافتنی است.
  10.  دانش آموزان را در زمینه مشکلات فنی احتمالی که در حوزه آنلاین و دیجیتال ممکن است با آن‌ها روبرو شوند یاری کنید و یا آن‌ها را به یک متخصص مورد اطمینان در رفع مشکلات فنی حوزه IT و کامپیوتر معرفی کنید.

 فراموش نکنید همانطور که نهادهای آموزشی و مدارس کم‌کم آغوش خود را به روی یادگیری مرکب باز کرده‌اند، بازار کار هم در آینده برای تامین و تربیت نیروهای متخصص بیشتر و بیشتر بر روی این شیوه و استراتژی یادگیری تاکید خواهد کرد. پس شما از امروز دانش آموزان خود را برای فردای بهتر آماده می‌کنید.

نوشته : Katherine Boyarsky

برگرفته از سایت :  resources.owllabs.com