ساختار آموزشی درعربستان سعودی

ساختار آموزشی کشور عربستان سعودی

تاریخچه آموزشی

پیش از سال 1935 م در عربستان سعودی مدرسه به معنای امروزی آن وجود نداشت و تنها مدارس دینی و یا مساجد تعلیم علوم دینی و خواندن و نوشتن می پرداختند. دراین سال اولین مدرسة ابتدایی در زمان سلطنت ملک عبدالعزیز تأسیس شد.درسال 1953م بفرمان ملک سعود پادشاه وقت عربستان, اداره کل فرهنگ که عهده دار امور تعلیم و تربیت بود به وزارت فرهنگ تبدیل شد.پس ازتشکیل وزارت فرهنگ, دولت اقدام به توسعه تعلیمات همگانی, ابتدائی و تعلیم نسل جوان عربستان نموده است. درعربستان آموزش و تحصیل رایگان بوده ولی به صورت اجباری نمی باشد. دولت عربستان روش خاصی برای تعلیم و تربیت دختران اتخاذ نموده است که نظیر آن در هیچیک از نقاط دنیا وجود ندارد, به این معنی که آموزش و پرورش دختران در این کشور مستقل از وزارت فرهنگ بوده و یک مؤسسه دولتی خاص بنام ((ریاست کل تعلیمات دختران)) عهده دار این امر است و ریاست مؤسسه مذکور بعهده یکی از روحانیون سعودی می باشد.دراین کشور مؤسسات آموزشی توسط دولت اداره می شود. آموزش قبل از دورة ابتدایی و آمادگی در این سطوح فقط در مناطق شهری انجام می گیرد . دوره آموزش دبیرستان سه سال می باشد که بعد از سال اول دانش آموزان به دو گروه علوم و هنر تقسیم میشوند.مدارس صنعتی, بازرگانی و کشاورزی در عربستان وجود دارد که دانش آموزان پس از طی دورة میانی می توانند تحصیلات خود را در این مدارس ادامه دهند.سال تحصیلی در عربستان از اواخر سپتامبر یعنی اوایل مهرماه آغاز شده و در اواخر ژوئن یعنی اوایل تیرماه به اتمام می رسد. در این کشور مدت دوران تحصیلی به دو دوره نیم سال اول و دوم تقسیم می گردد. پس از نیم سال اول, تعطیلات عربستان بنام (( اجازه الربیع)) آغاز می گردد که به مدت دو هفته ادامه می یابد. در عید فطر و عید قربان هر کدام بیست روز تعطیلی برای دانش آموزان وجود دارد که اگر این زمان با دوره تحصیلی دانش آموزان مصادف شود, یک عدم پیوستگی در دوران تحصیلی بوجود می آورد که موجب پائین آمدن سطح آموزشی میگردد. دوران تحصیلی در عربستان 12 سال می باشد.در سال 1994 م کشور عربستان تقریبا دارای 10700 باب مدرسة ابتدائی با دو میلیون و صد و چهارده هزار و هفتصد محصل بوده است. همچنین تعداد مدارس متوسطه در این کشور 6300 باب که تقریبا دو میلیون دانش آموز در آنها ثبت نام کرده بودند. در دهه های اخیر مؤسسات تربیت معلم بمنظور کاستن از وابستگی شدید کشور به سایر کشورهای عرب از نظر معلم در کشور (عربستان) تأسیس شده است.

در مجموع تعداد مدارس بالغ بر 11379 باب می باشد و کل تحصیل کنندگان به تعداد  1550941 نفر محصل بوده از این تعداد 1318565 نفر آنها سعودی و بقیه خارجی می باشند.مدارس حفظ قرآن در عربستان 123 باب بوده که دارای 21687 نفر محصل می باشد.لازم به توضیح است تمام این مدارس تحت تأثیر شیوه تدریس غرب بوده و قابل مقایسه با سنین آموزشی در ایران قبل از انقلاب اسلامی است.

از سال 1932که پادشاهی عربی سعودی مستقر شد ، تحصیل در اختیار همگان نبوده و به دستورات و برنامه های متکی به افراد در مدارس مذهبی و مساجد مناطق شهری محدود می گردید.در این مدارس قانون اسلام و مهارتهای پایه ای ادبیات تدریس می گردید.در حال حاضر(70سال بعد)عربستان سعودی ازسیستم تحصیلی گسترده در تمام کشور برخوردار است به نحویکه که تحصیلات پیش دبستانی تا دانشگاهی را به صورت رایگان در اختیار شهروندان عرب قرار می دهد.با وجود آنکه تعلیم علوم اسلامی به قوت خود باقی است،سیستم تحصیلی نوین عریستان سعودی به تهیه و تدوین دستورالعمل و برنامه های آموزشی  در جنبه های مختلف علم و هنر نوین و سنتی تاکید دارد.این تنوع آموزش پادشاهی سعودی را یاری کرده است تا به هدف برخورداری از شهروندانی با تحصیلات عالی جهت توسعه سریع کشوردرخلال چند دهةاخیر دست یابد. طی سال 1930 ارائه همگانی برنامه های آموزش ابتدایی آغاز گردید.

طی سال1945،شاه عبدالعزیز بن عبدالحمن السعود، بنیانگذارکشور،به ارائه برنامة وسیعی جهت احداث و پایه ریزی مدارس کشورمبادرت نمود.

6سال بعددرسال1951،کشورعربستان از226مدرسه با29887دانش آموزبرخورداربود. طبق آمار بدست آمده طی سال تحصیلی 1999-2000حدود نیمی از دانش آموزان کشور(5 میلیون نفر)به دانش آموزان دختر تعلق دارد.درحال حاضر بالغ بر4هزار مدرسه مقدماتی متوسطه و 2هزار مرکز تکمیلی متوسطه در عربستان وجود دارد .پایان دوره متوسطه با برگزاری2آزمون جامع که 2 بار در سال برگزار می گردد، مشخص می شود.گفتنی است که وزارت آموزش بر روند برگزاری این آزمونها نظارت دارد .رشد کمی قابل توجه سیستم تحصیلی از زماننخستین طرح توسعه درسال 1970 بخوبی با ارتقاءکیفی تحصیلات در آمیخته است. یک مقیاس برای این موضوع، افزایش9برابری تعداد معلمین تمام وقت به نسبت افزایش6 برابری تعداد دانش آموزان طی سالهای1970تا 1990،بوده است.نسبت15دانش آموز به1معلم در عربستان از جمله کمترین نسبتها در جهان است.این موضوع با افزایش کیفی برنامه های آموزش معلمان، بهبود برنامه های ارزشیابی دانش آموزان و بهره گیری روبه تزاید ابزار کمک آموزشی به ویزه بکارگیری کامپیوتر در مدارس متوسطه امکان پذیر گردیده است .

در این راستا،طی سال 2000، طرح داوطلبانه طرح کامپیوتر درمدارس تحت نظارت معاونت نخست وزیری و گارد ملی انجام گرفت. بعلاوه امور اداری سیستم تحصیلی تا حدودی با تنفیذ امور به هیأتهای منطقه ای بهبود یافت.در سایة تلاشهای پادشاهی سعودی برای فراهم سازی امکان تحصیل دانش آموزان سعودی در اقصی نقاط جهان، موسسات آموزشی خارج از کشورعربستان احداث گردید که از جمله مهمترین این موسسات میتوان از مراکز آموزشی مستقر در کشوهای آمریکا ، انگلستان و آلمان نام برد.

علاوه بر این،مدرسة جدید سعودی در رم ایتالیا احداث گردیده است که تعداد این مؤسسات را به 18عدد بالغ می گرداند.نخستین گردهمایی مدیران مدارس و آکادمی های خارجی سعودی طی هجدهم جولای سال 2000 در طائف برگزارگردید.گفتنی است که دانش آموزان این مراکز علاوه بر آموزش موضوعات تحصیلی عمومی ، علوم اسلامی و زبان عربی نیز می آموزند.

سیاستهای آموزشی

عربستان سعودی از طریق طرحهای و برنامه‌های خود سعی دارد آموزش پنج گانه ای را به صورت بعدی واقعی و عملی برای سیاست آموزشی خود در خط مشی کلی‌اش درآورد .سیاستهای دولت در این زمینه براساس اعتقاد محکم ایدئولوژیک که آموزش را برای عموم واجب می‌داند بنا شده است.انتظارات عربستان سعودی در این زمینه با خصوصیات و مشخصات جامعه‌‌ هماهنگ است.درحقیقت سرزمین عربستان شاهد ظهور نور اسلام بوده که مردم را به آموختن تشویق می‌کند. بهترین مثال در این مورد آیات قرآن است که : بخوان به نام پروردگارت که خلق کرد،؛ انسانها را آفرید ، ؛ بخوان و خداوند نسبت به تو سخاوتمند خواهد بود ؛.او که آموخت داد چگونه بنویسید ، ؛به انسانها آموخت آنچه را که نمی‌دانستند ؛ عربستان سعودی همیشه به این حقیقت آگاه است که آموزش موثرترین ابزار برای ساختن آینده ملت، مدرنیزه شدن و تکامل ، همچنین پیشرفت کلی برای افراد و جامعه و راهی ایده‌ال برای رسیدن به ملزومات پیشرفتهای علمی و فنی و عمل کردن با آنها برای زندگی شکوفاست.دراین چهارچوب عربستان سعودی طرحها و برنامه‌های کارآمدی برای رسیدن به هدفی که برای خودتعیین کرده ،طراحی نموده است.عربستان سعودی خدمات آموزشی را از طریق روند نمایی که اجازه گذشتن از یک مرحله به دیگری را از طریق فارغ التحصیلی که مطابق با مشخصات جسمانی و روانی دانش آموزان در مراحل مختلف رشدشان است فراهم نموده است .سند مربوط به خط مشی آموزش در عربستان سعودی ، مراحل آموزش و اهداف هر کدام از این مراحل را مشخص نموده است ، طول مدت هریک، تقسیم بندیهای آن و نوع مطالب آن نیز در این سند مشخص شده است .آموزش عمومی در عربستان سعودی از سه مرحله که در روند نما آمده علاوه بر مرحله مهد کودک که مربوط به کودکان چهار یا پنج ساله است و در روند نمای آموزش عمومی نیامده است . مهد کودک پیش نیاز ورود به کلاس اول نیست . به دلیل تشویقها و کمکهای مالی و فنی ارائه شده به وسیله دولت ، برخی از موسسات و NGO ها شیرخوارگاه‌ها مهد کودک‌هایی برای کودکان دو تا 5 ساله ایجاد کرده‌اند.از جمله دیگر سیاستهای آموزشی عربستان می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

· توزیع عادلانه امکانات و حق انتخاب تحصیلی

· عدم منافات مذهب با تحصیلات و استواری آن بر اصول مذهبی

· تخصیص منابع مالی گسترده جهت اجرای برنامه های تحصیلی

· اختصاص 25درصد کل بوجة سال 2000 به حوزه آموزشهای حرفه ای بالغ بر17/13 بیلیارد دلار آمریکا تاکید دولت عربستان سعودی برنقش حیاتی و اهمیت تحصیلات در توسعه و نیروهای نهفته مردم کشور

· معرفی همگانی تحصیلات به عنوان یکی از جنبه های مهم زندگی خانوادگی و اجتماعی

· برقراری رابطة نزدیک میان خانه و مدرسه درجهت  قوام  جامعه و نیل به اهداف سیاستهای تحصیلی عربستان سعودی

· اطمینان از کارآیی دانش آموزان عرب به واسطه برخورداری ازآموزش علوم مذهبی و پوشش دادن نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشور و محو و نابودی بی سوادی

ساختار آموزشی

نظام آموزش و پرورش عربستان سعودی ازدوره1تا2سالة پیش دبستانی،دورة 6ساله ابتدایی،دورة 3ساله مدارس مقدماتی متوسطه و دورة3ساله تکمیلی متوسطه متشکل گردیده است .

آموزش پیش دبستانی

ساختار آموزشی

مقطع آموزش پیش دبستانی در کشور عربستان در زمره آموزش اجباری و نظام آموزشی رسمی به شمار نمی آید. این مرحله ، مرحله آماده سازی برای آمورش اولیه کودکان است تا آنها بتوانند نقش خود را در دوران مدرسه بر پایه‌های محکم بوسیله تعیین توانائیها ،آموزش رفتار خوب ، آشنا شدن به محیط مدرسه و دور کردن آنها از مادران و ورودشان به زندگی اجتماعی مدرسه ، بپذیرند . مطالعات آموزشی بسیاری ، اثبات نموده است که رابطه نزدیکی بین سطح درسی دانش آموز در کلاس اول ابتدایی و تعداد سالهایی که وی در مهد کودک و شیرخوارگاه گذرانده ، وجود دارد.برنامه‌های آموزش آمادگی به صورت مداوم گسترش می‌یابد و بخش خصوصی بر اساس خط مشی آموزشی عربستان سعودی که در اصول 62 و 71 آمده به این کار تشویق می‌شود.شیرخوارگاهها و مهد کودک‌ها اولین مرحله از مراحل آموزشی هستند و بوسیله رافت و راهنمایی مشخص می‌شوند .

اهداف آموزشی

از جمله مهمترین اهداف مقطع  آموزش پیش دبستانی کشور عربستان می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

پرورش ابعاد جسمی ، ذهنی و اخلاقی کودکان

· آشناسازی کودکان با جو مدرسه و آماده کردن آنها برای زندگی تحصیلی

· آموزش مبانی ساده مربوط به محیط زندگی آنان

· تشویق کودکان به تفکر سازنده

· حمایت از کودکان در مقابل خطرات و مشکلات

· حفظ طبیعت کودکان ، مراقبت از رشد اخلاقی ، عقل و جسم آنان در موقعیتهای طبیعی شبیه به خانواده و هماهنگ با نیازهای اسلامی :

· شامل کردن جهت گیری مذهبی که بر اساس وحدانیت خداوند استوار است.

· آموزش رفتار مناسب به کودکان و آشنا کردن آنان به ارزشهای اسلامی و هدایت خوب به وسیله دادن الگوی مناسب با انجام عملی آن .

· آشنا کردن کودکان با محیط مدرسه و انتقال تدریحی آنان از تفکری خود محدودی به سوی زندگی اجتماعی.

· فراهم نمودن حالات خوب ، ابزار سالم و اطلاعات هماهنگ با سن آنان و در رابطه با محیط اطرافشان .

· آموزرش مهارتهای حرکتی به کودکان ، عادت دادن آنان به عادتهای سالم، پرورش حواس و آموزش چگونگی استفاده خوب از آنان .

· تشویق فعالیتهای مخترعانه آنان ، مراقبت از علائق ریبایی شناسی آنها و دادن موقعیتهایی پویا برای شروع این آشنائی‌ها .

· جوابگویی به نیازهای کودکان ، شاد کردن آنها و ادب آموزی به آنان بدون توهین یا خسته کردن آنان .

· آگاهی از خطارت به منظور حفاظت از کودکان ، بر طرف کردن رفتارهای خطر‌زا در آنان و روبرو شدن با مشکلات بچه‌ها به روش امن .

برای عملی کردن آنچه که در سیاستهای آموزشی اظهار شده است،تلاشهایی به منظورپیشبرد پروژه توسعه برای مرحله مهد کودک با همکاری ریاست کل آموزش دختران و برنامه خلیج فارس برای حمایت ازموسسات توسعه سازمان ملل و یونسکو ،در حال انجام است.هدف ازاین تلاشها پیشرفت برنامه‌های آموزش جهانی پیوسته مقطع آموزش پیش دبستانی برای کودکان رده های سنی3تا 6سال است که ازآن جمله میتوان ازموارد ذیل نام برد :

· کامل کردن مطالب تحصیلاتی مهد کودک حمایت از تمامی خدمات دسته بندی شده آموزشی

· آموزش تعدادی مدیر از ادارات بازرسی آموزشی در برخی مناطق عربستان سعودی که قادر به دست‌یابی به آموزش و بررسی کارها باشند .

· آماده سازی و مجهز کردن مراکز آموزشی نمونه برای آموزش کارمندان زن مهد کودکها .

· برقراری جلسات آموزش ضمن خدمت برای مربیان مهد کودک به منظور بهبود عملکرد آنان و بالابردن توانایی آنان در آمورش کودکان .

· ارتباط دادن مطالب خاص مهد کودک که در مقاطع پائین‌تر مهد کودک یاد داده می‌شود به مطالب سطح بالاتر در همین مقطع .

· پیوسته کردن برنامه‌های اطلاعاتی با هدف کودکان ، اولیاء و اداره کنندگان مهد به منظور حمایت از دیگر فعالیتهای آموزشی.

· آماده کردن برنامه آمورشی پیشرفته دو ماهه که آموزشهای پایه‌ای برای زنان کارمند، مربی مهد کودک باشد و اساسا تمامی کارهای آموزشی در مهد کودک را به آنان آموزش دهد.مطالب درسی پیشرفته بر این مرحله در 1414هجری اجرا شد .

توسعه آموزشی

گسترش مراقبتهای اوان کودکی

پادشاهی عربستان سعودی که از اهمیت مراقبتهای قبل از تولد و اوان کودکی در زندگی آینده آنان آگاه است ، توجه زیادی به مراقبتهای اوان کودکی در تعالیم اسلامی که زیربنایی قوی ومحکم برای مراقبت خانواده ها و کودکان است می نماید. این مسئله که درقانون اساسی حکومت پادشاهی (اصول9-10-11-12و13)لحاظ گردیده است، بر لزوم ارتباط اعضاء خانواده با یکدیگر در هنگام فراهم نمودن لوازم زندگی مانند بهداشت ، آموزش ، امنیت ، غذا ،آب و دیگر ملزومات زندگی در تمامی مناطق تکیه دارد.دولت برنامه های آگاهی دهنده قبل از ازدواج را از طریق ازارهای اطلاعاتی ،فرهنگی و جهتدار شدت بخشیده که نشان دهنده نیاز برای حصول اطمینان از موقعیتهایی است که وجود خانواده به هم پیوسته را که نماینده بومگاه اجتماعی مناسب برای کودکان سالم و قوی است را لازم می داند. در این زمینه برنامه های راهنمایی پزشکی و مراقبتهای قبل از زایمان و برنامه های طول حاملگی شدت گرفته و همچنین مراقبت ویژه برای کودکان از زمان تولد صورت می گیرد.دولت همچنین مراقبت از یتیمان از طریق برنامه های بسیاری مانند برنامة « مراقبت اجتماعی و یتیمان» را انجام می دهد. دولت خدماتی برای کودکان معلول از طریق برنامه های کلی شامل اسکان ، احیاء ،بازپروری ، معالجه، آموزش و بیمه را فراهم نموده ، همچنین تمامی وسایل ارتباط جمعی را برای دستیابی به مراقبت کلی از کودکان در تمامی گروهها را به کار گرفته است.به دلیل ظرفیتهای وسیع بخش غیر دولتی، دولت موقعیتهایی برای شرکت در خدمات اجتماعی کودکان را به منظور دست یابی به همبستگی ارتباط و اجتماعی که به وسیله دین ما تشویق شده فراهم نموده است. دولت خدمات آموزشی برای کودکان درقبل از مرحله آمادگی در مهد کودک ( شیرخوارگاه، مهد کودک و آمادگی اولیه) فراهم نموده. دربارة این موضوع در دنباله گزارش ، خواهد آمد.بسیاری از مؤسسات دولتی در این مراقبت پیش دبستانی شرکت می کنند از جمله وزارت بهداشت ، وزارت کارو امور اجتماعی ، وزارت اطلاعات و ریاست کل آموزش دختران علاوه بر تلاشهای خاص انجام شده بوسیله بخش غیر دولتی خصوصاً بنگاههای خیریه و مدارس غیر دولتی که عملکرد خود را در این زمینه خصوصاً در مورد نیازهای خاص کودکان تقویت کرده اند.

آموزش ابتدایی

ساختار آموزشی

روند نمای آموزش عمومی با مرحله آموزش ابتدایی شروع می‌شود که معرف زیربنای هرم آموزشی است. این مرحله شامل شش سال است و کودکان شش ساله شروع می‌شود کودکانی که تا سه ماه کوچکتر از شش سالگی هستند نیز می‌توانند وارد کلاس اول شوند خصوصا اگر آموزشهای اولیه را دیده باشند. تمامی مدارس در این مرحله روزانه هستند.در این مرحله به آموزش دینی و عربی و علاوه بر آن فرهنگ عمومی و علوم توجه می‌شود.دانش آموزی که موفق باشد در پایان دوره شش ساله مدرک آموزش ابتدایی را که وی را مجاز به ادامه تحصیل در مقطع میانی می‌کند دریافت می‌دارد .تعداد دانش آموزان در هرکلاس ابتدایی بر21دانش آموز بالغ می گردد.نرخ افت تحصیلی دانش آموزان پسر در پایان دورة ابتدایی2/4 درصد و نرخ افت دانش آموزان دختر 9/3درصد است.

اهداف آموزشی

· پرورش ایمان اسلامی صحیح در کودکان و ارائه آموزش اسلامی کامل به آنان

· پرورش مهارتهای گوناگون پایه ، به ویژه مهارتهای جسمانی ، ریاضیات و زبان

· پرورش احساس مسئوولیت متناسب با مراحل رشد کودکان

· ایجاد علاقه درکودکان نسبت به آموزش و انجام فعالیتهای مفید

برنامه های آموزشی

از جمله مهمترین مواد درسی دورة ابتدایی میتوان ازآموزش علوم دینی (قرآن ،قرائت قرآن، خداشناسی، فقه، سنت وفرهنگ اسلامی)، زبان عربی(خواندن ،نوشتن،انشاء ودستورزبان)،تعلیمات اجتماعی(تاریخ و جغرافیا ) ،ریاضیات ، علوم و بهداشت ،کاردستی ، و تربیت بدنی اشاره نمود.

ارتقاء تحصیلی

ارتقاء تحصیلی به کلاس بالاتر در مقطع آموزش ابتدایی بر مبنای نتایج امتحانات نهایی است که طی دو نوبت در سال برگزار می گردد.

نرخ معلمین صلاحیت‌دار

کلیه معلمین در عربستان سعودی صلاحیت‌های لازم را دارا هستند. این صلاحیت‌ها شاهد بسیاری پیشرفت در راستای توسعه آموزش در کشور است. معیارهای استفاده شده اکنون مسلماً پیشرفته‌تر از آنانی است که 20 سال پیش اعمال می‌شد. بیشتر معلمین و تعداد کمی از آنان دارای مدرک کاردانی هستند. عربستان سعودی برنامة دراز مدتی را برای آموزش دوبارة معلمین در آموزش دنبال کرده است. علاوه بر برنامه‌های آموزشی، بخش نظارت آموزشی در وزارت آموزش و ریاست کل آموزش دختران، تلاش‌های زیادی در زمینة ارزیابی عملکرد معلمین و پیشرفت آن کرده‌اند.لازم به ذکر است که معلمینی که به طور داوطلب چه در مدارس دولتی و چه در مدارس غیردولتی فعالیت کنند، در عربستان سعودی وجود ندارد. تمامی معلمین به طور رسمی به عنوان معلم استخدام شده‌اند و این بخش از تعهد دولت برای حمایت کامل مالی از آموزش ملی و کمک به بخش آموزش خصوصی است.در مورد تأییدیه و مجوز در عربستان سعودی قانونی برای آن مانند بعضی دیگر از کشورها وجود ندارد. گرچه صلاحیت‌ها و شرایط مورد نیاز هماهنگ با نیاز به معلمین و میزان دردسترس بودن معلمین صلاحیت‌دار تغییر می‌کند وجود دارد. عربستان سعودی به دنبال برقراری امتحانات رسمی برای معلمینی است که مایلند در آموزش شرکت کنند. انتظار می رود این امتحانات تا دو سال آینده آماده شوند. این امتحانات پایه‌أی برای قوانین تعیین صلاخیت در سال‌های آینده را تشکیل خواهد داد.سیر تکاملی تعداد معلمین در آموزش ابتدایی برای سال‌های 1990 تا 1999 را نشان می‌دهد. داده‌ها نشان دهندة 57% رشد در کل تعداد معلمین در همان زمان است. رشد معلمین زن نیز سریع بوده و به 75% در مقابل 46% معلمین مرد رسیده است. تعداد معلمین مرد و زن در کل افزایش یافته و از 207/112 در 1990 به 194/179 در 1998 با 57% افزایش مایل به استخدام معلمین صلاحیت‌دار به منظور جوابگویی به رشد مداوم تعداد دانش‌آموزان ابتدایی است.

نسبت دانش آموزان به معلمین طی سالهای1998-1990

طی سالهای1998-1990 نسبت تعداد دانش آموزان به معلمین( (PTRآموزش ابتدایی کاهش داشته و از 19 دانش‌آموز در قبال یک معلم در 1990 به 12دانش‌آموز در 1998 رسیده است. این پیشرفت در کیفیت آموزش ابتدایی است به دلیل آنکه به معلم این امکان را می‌دهد که آموزش شخصی با در نظر تفاوت‌های بین دانش‌آموزان داشته باشد. این مسئله همچنین ظرفیت مهارت‌های لازم برای کسب علوم را بهبود می‌بخشد. چه در تواناییها و چه در زمینة رشد ذهنی، جسمی و عکس العملی این بهبود امکان پذیر می‌شود.نسبتPTR درمدارس خصوصی پایینتر ازمدارس دولتی است. این مقدار 13دانش‌آموز درمقابل یک معلم در 1990در مقابل 16برای مدارس عمومی و 10دانش آموز در 1998 در مقابل 12برای مدارس دولتی است. فاصلة بین آموزش خصوصی و آموزش عمومی درطی سالیان اخیر به‌طرز قابل ملاحظه‌أی کاهش یافته‌است که نشان‌دهندة PTR پایین برای آموزش دولتی است. اگر PTR در عربستان سعودی در سالیان اخیر کاهش یافته‌است به دلیل آن است که دولت موقعیت‌آموزش برای تمامی گروه‌های اجتماع بدون درنظر گرفتن فاصلة جغرافیایی یا خصوصیات جمعیتی فراهم نموده است. مدارسی با ظرفیت محدود دانش‌آموز در مناطق دور افتاده تأسیس شده‌است. درست است که این نوع آموزش هزینه براست ولی آموزش اولویت اصلی برای دولت است که این نوع مدارس را حمایت مالی می‌کند.

نرخ افت تحصیلی و تکرار پایه تحصیلی

  داده‌های آماری نشان‌دهندة میزان تکرار پایه تحصیلی دانش آموزان طی دوره آموزش ابتدایی است که به‌ طرز قابل ملاحظه‌أی در تمامی کلاس‌ها و برای هر دو جنس بهبود یافته است. این بهبود را می‌توان به شرح ذیل خلاصه نمود :

· کلاس اول : میزان تکرار کلاس برای پسران و دختران کاهش یافته و از %13/7به 8/7% با 6 امتیاز بهبود بوده است. بهبود برای پسران حدود 2/6 و برای دختران 4/5 بوده‌است.

· کلاس دوم : میزان تکرار کلاس برای پسران و دختران کاهش یافته و از %7/9 به 9/4% با 3 شماره بهبود بوده است. بهبود برای پسران 5/2 و برای دختران 2/3 امتیاز بوده است.

· کلاس سوم : میزان تکرار کلاس برای پسران و دختران کاهش یافته و از %4/8  به 6/6%‌ با 8/1 امتیاز بهبود بوده که برای پسران حدود 9/1 و برای دختران 4/1 امتیاز بوده است.

· کلاس چهارم : میزان تکرار کلاس برای پسران و دختران کاهش یافته و از %12/9 به 4/7 % رسیده و 5/5 امتیاز بهبود را نشان می‌دهد. بهبود برای پسران حدود 2/6 و برای دختران 2/4 امتیاز بوده است.

· کلاس پنجم : میزان تکرار کلاس برای پسران و دختران کاهش یافته و از %13/5 به 7/7% رسیده که نشان دهندة 8/5 امتیاز بهبود است. بهبود برای پسران حدود 9/6 امتیاز و برای دختران 4 امتیاز بوده است.

· کلاس ششم : میزان تکرار کلاس برای پسران و دختران کاهش یافته و از %5/6 به 8/2% رسیده و 5/3 امتیاز بهبود را نشان می‌دهد. بهبود برای پسران حدود 6/3 و برای دختران 2 امتیاز بوده است.

  در کل بهبود زیادی در میزان مردودی و تکرار کلاس را در 5 سال داریم و از 3/11 در 1990 به 9/6 در 1998 برای هر دو جنس رسیده است.

نرخ ابقاء تحصیلی تا کلاس پنجم و میزان بازدهی

  کاهش میزان مردودی باعث بهبود مثبت در میزان ماندگاری و افزایش میزان بازدهی گردیده است که به شرح ذیل قابل توصیف است :

· میزان ماندگاری تا کلاس پنجم برای هر دو جنس در 1998 به 3/96% رسید که این میزان برای پسران 97% وبرای دختران 7/95% بوده است. ضرایب 1998 نشان دهندة بهبود میزان ماندگاری است.

· ضریب بازدهی تا کلاس پنجم شاهد بهبود قابل ملاحظه‌أی برای سال‌های 98-1990 به میزان 3/7% برای دختران و پسران بوده است.

· شاخصها نشان می‌دهد که تفاوت زیادی بین جنسیت در میزان ماندگاری و ضریب بازدهی آموزش ابتدایی وجود ندارد.

   این بهبود در میزان مردودی و میزان ماندگاری و ضریب بازدهی است. اگر تلاش‌های فراوان برای بهبود مطالب تحصیلی، کیفیت آموزش و گسترش آموزش و همچنین راه حل‌هایی برای مسئلة ترک تحصیل خصوصاً در مراحل اولیه وجود نداشت، امکان‌پذیر نبود. لازم به تذکر است که کشور ترتیبات جدیدی را برای ارزیابی دانش‌آموزان با هدف کاهش وحشت از امتحانات با کاهش تعداد و حل مشکل ترک تحصیل به دلیل یک یا دو درس اتخاذ کرده است. این ترتیبات، ارزیابی جدیدی از دانش‌آموزان سه سال اول ابتدایی بر اساس مهارت‌های کسب شده و دانش پایه انجام می‌دهد. که مسلماً باعث افزایش میزان صعود در کلاس‌ها و کاهش میزان مردودی و ترک تحصیل خواهد داشت. انتظار می‌رود شاخص‌های کیفیت به‌‌طرز قابل ملاحظه‌أی طی چند سال آینده افزایش یابد.

اصلاحات آموزشی

مقابله با پدیده مردودی و ترک تحصیل

موسسات آموزشی از حقیقت مشکل مربوط یه ترک تحصیل و تکرار کلاس به عنوان یکی از خطرناکترین مسائل کیفی سیستم آموزشی آگاهند . موسسات آموزشی دلایل ترک تحصیل و راههای کاهش آنرا بررسی کرده‌اند به دلیل آنکه این مسئله باعث از دست دادن منابع مهمی می‌شود .

تلاشهایی که برای مقابله با ترک تحصیل انجام شده از این قرار است :

· فراهم نمودن آموزش ابتدایی برای تمامی کودکان سن 6 تا 12 سالگی به منظور مبارزه با بیسوادی.

· برنامه چهارم توسعه بر نیاز به آموزش ابتدایی اجباری تکیه داشت ، سپس در برنامه پنجم توسعه ( 95-1990) کارهایی که می‌باید برای رسیدن به آموزش اجباری انجام شود دو باره بررسی شد .

· افزایش تعداد کودکان در سن دبستان در عربستان که در مدرسه ثبت نام شده‌اند در طی دوره برنامه

· بالا بردن بازده درونی آموزش ابتدایی و ارتقائ نرخ سطح ارتقای تحصیلی دانش آموزان کلاسها با برنامه‌های آموزشی پیشرفته

· سعی در افزایش نسبت معلمین به دانش آموزان در مقطع ابتدایی به 25/1 با افزایش میزان ظرفیت برای دروس ابتدایی به عملکرد واقعگرایانه‌تر

· استخدام معلمان بیشتر برای مقطع ابتدایی از فارغ التحصیلان تربیت معلم

این موارد و دیگر موارد نسبت کیف آموزشی و همچنین بازده آنرا در طی سالهای اخیر بالا برده است .

مدیریت کل تحقیقات آموزشی مرکز توسعه آموزش در وزارت آموزش ، که علاقمند به ادامه تحقیق برای یافتن دلیل تکرار کلاس و ترک تحصیل و یافتن راه حلهای جدی اینکار است از اواسط سال تحصیلی 1416 هجری (سال1996میلادی ) مطالعه علمی در زمینه ترک تحصیل را آغاز نموده است.این تحقیق با روش کلاس واقعی انجام می‌شود گرچه کار با این روش که بردنبال کردن جریان دانش آموزان و روش مدرسه از طریق مطالعه کلاسهای واقعی تکیه دارد ، مشکل است.این شامل دنبال کردن دو کلاس واقعی ورودیهای جدید عربستان است که یکی برای کلاس اول ابتدایی و دیگری از کلاس‌های اول مقطع میانی (مقدماتی متوسطه) تشکیل شده ، این کلاسها به مدت 8سال برای مقطع ابتدایی و5سال برای مقطع میانی تحت نظر گرفته می‌شوند.اجرای موثر کار برای این تحقیق با پله‌های اجرایی واضح و برنامه عمل تعیین شده ، آغاز گردیده است .

اقدامات آموزشی

از جمله مهمترین اقدامات به عمل آمده در راستای جلوگیری از افزایش نرخ افت تحصیلی دانش آموزان می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

· لزوم خواستن از مدارس ابتدایی که دانش آموزان در سن کمتر از سن رسمی دبستان را برای کلاس اول نپذیرند

· لزوم خواستن از مدیران تا به قواعد و مقررات اداری برای ارتقاء کلاس دانش آموزان پایبند باشند .

· لزوم بازنگری دوباره دروسی که شاخصها نشان دهنده افزایش در میزان تکرار کلاس برای مقاطع ابتدایی و میانی را نشان می‌دهند تا بخشهای مربوطه در وزارتخانه را وادار به مطالعه وضعیت نمود تا راه حلی برای مسئله بیابند .

· لزوم بازنگری به کلاسهایی که میزان مردودی در آن افزایش یافته است راه کارهای جدید برای بهبود کیفی آموزش

آموزش مقدماتی متوسطه

طول دوره آموزش مقدماتی متوسطه3سال است که از سن12سالگی آغاز شده و تاسن14سالگی به طول می انجامد. به عبارت دیگر،دانش آموزانی که در مرحله ابتدایی موفق شده‌اند معمولا در دوازده سالگی به مدت سه سال وارد مرحله مقدماتی متوسطه می‌شوند.مرحله میانی موفقیتهای بیشتری را برای تعلق بیشتر دانش آموزان به فرهنگ خود فراهم می‌کند.همچنین شرایط بیشتری را برای پرورش ظرفیتهای دانش‌آموزان برای ورود به مرحله بعدی فراهم می‌کند. کسانی که به دلیل سن یا موفقیت اجتماعی یا دلایل کاری نمی‌توانند به مدارس میانی بروند امکان گذراندن کلاسهای شبانه را دارند . امتحانات نیز می‌‌تواند به روشی غیر عادی معمول ( درخانه ) برگزار شود .

برنامه های آموزشی

از جمله مهمترین مواد درسی مقطع مقدماتی متوسطه میتوان از آموزش علوم دینی(قرآن،سنت و فرهنگ اسلامی ، خداشناسی ، فقه و تفسیر) ، زبان عربی(دستور زبان، قرائت ، انشاء و دیکته)، تاریخ، جغرافیا ، علوم و بهداشت ،، اقتصاد خانواده ( برای دختران ) ، ریاضیات ، آموزش بدنی ( برای پسران) ، تعلیمات دینی و علوم . ریاضیات ، زبان انگلیسی ، نام برد.

نسبت معلمین به دانش آموزان

نسبت معلمین به دانش آموزان در مراکز آموزش مقدماتی متوسطه ویزه پسران 1 به 13 و درمراکز ویزه دختران 1 به 12است .

گواهینامه آموزشی

مدرک شهاده الکفایه المتوسطه ( گواهی تحصیلات متوسطه(

آموزش تکمیلی متوسطه

مدت زمان دوره : 3 سال ( طی سنین 15 تا 18سال)

نظام آموزش پیش دانشگاهی با مرحله متوسطه به پایان می‌رسد که اوج طرح آموزش عمومی است .

دانش آموزان 15 ساله که دوره میانی را با موفقیت به پایان رسانده‌اند وارد این مرحله می‌شوند که شامل سه سال است و تحصیلات تخصصی‌تر و فرهنگ کلی‌تر و همچنین آمادگی برای ورود به دانشگاه‌ها را فراهم می‌سازد. در مرحله متوسطه مطالب درسی بنا به رشد عقلی و روانی دانش آموزان گوناگون است.علاوه بر دو بخشی که برای2سال آخر(علمی و ادبی) برای دختران (قانون و علوم عرب  و مدیریت و علوم اجتماعی ،علوم طبیعی،علوم فنی ) برای پسران در نظر گرفته شده است.علاوه براین، موسسات متوسطه‌ای در ارتباط با دانشگاه اسلامی امام محمد بن سعود و همچنین مدارس متوسطه قرآنی دارالتوحید که بیشتر بر دروس اسلامی تکیه دارند نیز وجود دارد ( در دهه گذشته تعداد آنها افزایش یافته است ) همچنین مدارس متوسطه فنی مربوط به موسسه آموزش عمومی و آموزش حرفه‌ای برای آموزش کارگران ماهر در تمامی تخصصها وجود دارد که برموسسات صنعتی متوسطه؛ موسسات تجاری متوسطه؛ موسسات کشاورزی؛ موسسات پست متوسطه؛ موسسه ناظر فنی؛ و موسسات بهداشتی ؛ مشتمل می گردد.کسانیکه به دلیل سن یا دلایل اجتماعی یا کاری نمی‌توانند به مدارس متوسطه روزانه راه یابند این امکان را دارندکه در کلاسهای شبانه شرکت کنند . امتحانات نیز می‌تواند به روش غیرعادی (در خانه ) برگزار گردد.علاوه بر مدارس متوسطه عمومی ، دانش آموزان مقطع تکمیلی متوسطه می توانند درمؤسسات آموزشی دیگر در رشته های فنی و حرفه ای ،متوسطه صنعتی ، متوسطه تجاری ،کشاورزی ، مشاوره فنی ، و بهداشت به تحصیل خود ادامه داده و در این رشته ها فارغ التحصیل گردند.همچنین مدارس مذهبی دیگری ،همچون مدرسه متوسطه دارالتوحید و مدارس قرآنی، به ارائه برنامه های متوسطه مذهبی به دانش آموزان پسر مبادرت می نمایند.

برنامه های آموزشی       

موضوعات اجباری

در خلال سال اول دانش آموزان یک دورة تحصیلی مشترک را طی می کنند و در دو سال پایانی به دو شاخة علوم و ادبی تقسیم می شوند.دانش آموزانی که 60% نمرات دروس سال اول را احراز نمایند می توانند یکی از این دو شاخه را انتخاب نموده و افرادی نیز که زیر60% این نمرات را کسب نمایند ملزم به تحصیل در شاخة ادبی می گردند.

موضوعات عمومی

زبان عربی،زیست شناسی،شیمی،زبان انگلیسی،جغرافیا، تاریخ ، اقتصاد خانواده(برای دختران)،ریاضیات ، آموزش بدنی (برای پسران ) و تعلیمات دینی .

گواهینامه آموزشی

مدرک شهاده المرحله الثانویه (گواهی تحصیلات عمومی تکمیلی متوسطه(

آموزش تکمیلی علوم مذهبی

مدت زمان دوره : 3 سال ( طی سنین 15- 18سال (

موضوعات تحصیلی

ادبیات و زبان عربی ، زبان انگلیسی ، فرهنگ عامه ، جغرافیا ، تاریخ و تعلیمات دینی .

گواهینامه آموزشی

مدرک شهاده الثانویه العامه لل المعاهید الحلمیه (گواهی تحصیلات تکمیلی مذهبی(

لازم به ذکر است که فارغ التحصیلان دوره مذکور منحصرا در علوم انسانی و اجتماعی دانشگاهها مورد پذیرش قرار می گیرند .

اهداف آموزشی

· ارائه دانش و مهارتهای متناسب با سن دانش آموزان

· تشویق دانش آموزان به جستجو و روحیه تحقیق و تفکر علمی

· پرورش استعدادها و مهارتهای گوناگون ذهنی در کودکان

· پرورش دانش آموزان بر اساس زندگی اجتماعی اسلامی ،همکاری و مسئولیت پذیری

· تشویق دانش آموزان به حفظ و تقویت ملت اسلامی

· آموزش دانش آموزان به استفاده از اوقات خود در فعالیتهای مذهبی و تقویت و ارتقای شخصیت اسلامی خود .

برنامه های آموزشی

از جمله مهمترین مواد درسی مقطع مقدماتی متوسطه میتوان از آموزش علوم دینی(قرآن،سنت و فرهنگ اسلامی ، خداشناسی ، فقه و تفسیر) ، زبان عربی(دستور زبان، قرائت ، انشاء و دیکته)، تاریخ، جغرافیا ، علوم و بهداشت ، ریاضیات ، زبان انگلیسی ، هنر و تربیت بدنی  نام برد.

نسبت معلمین به دانش آموزان

نسبت معلمین به دانش آموزان در مراکز آموزش مقدماتی متوسطه ویزه پسران 1 به 16 و درمراکز ویزه دختران 1 به 12است .

اهداف آموزشی

· تقویت تعالیم اسلامی برای شناخت صحیح اسلام

· پرورش استعدادها و توانایی های دانش آموزان و هدایت آنان به سوی تحقق اهداف تعلیم و تربیت اسلامی

· پرورش تفکر علمی دانش آموزان و روحیه تحقیق در آنان

· ارائه فرصتهایی به دانش آموزان برجسته جهت  دستیابی به مراحل بالاتر تحصیلی

· پرورش عادتهای مطالعه در جهت گسترش دامنه دانش و اصلاح شخصیت دانش آموزان

برنامه های آموزشی

از جمله مهمترین برنامه های آموزشی مقطع تکمیلی متوسطه می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

· رشته های درسی ویزه دانش آموزان دختر : هنر ، علوم ، و تربیت معلم

· رشته های درسی ویزه دانش آموزان پسر :علوم دینی وعربی، علوم اجتماعی ومدیریت،علوم طبیعی و علوم فنی ( یا کاربردی(

نسبت معلمین به دانش آموزان

نسبت معلمین به دانش آموزان مقطع تکمیلی متوسطه در پسران 1 به 16 و در دختران 1به 12است .

آموزش تکمیلی فنی

در سطح تحصیلات تکمیلی فنی سه نوع آموزش فنی با عناوین فنی ـ حرفه ای ، بازرگانی و کشاورزی وجود دارد.جهت پذیرش دردوره آموزش تکمیلی فنی،برخورداری ازمدرک متوسطه عمومی(شهاده الکفایه المتوسطه) الزامی است.

تحصیلات آموزش فنی و حرفه ای تحت زعامت سازمان ملی آموزش حرفه ای عربستان است .

مدت زمان دوره : 3سال ( طی سنین 15- 18سال)

برنامه های آموزشی

ـ فنی و حرفه ای : نقشه کشی معماری ، اتومکانیک ، برق ، تعمیرات ماشین آلات ،مکانیک فلزات ، رادیو و تلویزیون .

علاوه برموضوعات صنعتی ، دانش آموزان دوره مذکور ملزم به فراگیری زبان عربی، شیمی، زبان انگلیسی ، ریاضیات ، ورزش ، فیزیک و تعلیمات دینی می باشند.

ـ بازرگانی :زبان عربی ،کتابداری و حسابداری ، مکاتبات تجاری ،اقتصاد ،زبان انگلیسی ، ریاضیات مالی، ریاضیات عمومی ، جغرافیا ، مدیریت ، منشی گری و تعلیمات دینی .

ـ کشاورزی: اقتصاد کشاورزی،پیش درآمدی برکشاورزی،دامداری،زیست شناسی کاربردی،شیمی کاربردی، ریاضیات کاربردی ، فیزیک کاربردی ،زبان عربی، انگلیسی ، مدیریت زراعی، باغبانی ، تعلیمات مذهبی، بازاریابی ، تغذیة گیاهان .

گواهینامه آموزشی

ـ فنی : دیپلم المدارس الثانویه المیهانیه (دیپلم مدارس تکمیلی حرفه ای)

ـ بازرگانی : دیبلم المدارس التجاریه ( دیپلم مدارس تکمیلی بازرگانی)

ـ کشاورزی : دیبلم المدارس الزارعیه (دیپلم مدارس تکمیلی کشاورزی)

آموزش پیش دانشگاهی

سیستم نمره دهی

90- 100% عالی ؛ 7500- 89%  خیلی خوب ،60 – 74%  خوب ،50– 59% قبول ،50% مردود ،بالاترین نمره : 100 %،سطح قبولی : 50 %،کمترین نمره : 0%

 آموزش استثنایی

ساختار آموزشی

آموزش استثنایی موازی با روند نمای آموزش عمومی است.این نوع آموزش برای افرادی بامعلولیتهای عقلی ، شنوایی و بینایی است.وزارت آموزش مسئول بررسی و دنباله گیری برای پسران و ریاست کل آموزش دختران ، بررسی و دنباله‌گیری آموزش دختران را به عهده دارد.بخش غیر دولتی نیز در این زمینه شرکت دارد.برای برنامه‌های آموزش حرفه‌ای معلولین این در حوزه مسئولیت موسسه کل آموزش فنی حرفه‌ای است .مطالب تحصیلی،برنامه آموزشی و تعداد سالهای تحصیلی بستگی به نیازهای خود معلولین دارد.هم معلولین ذهنی و هم ناشنوایان می‌توانند در آمورش ابتدایی (6ساله) و آموزش میانی (3ساله) بعد از دو سال آمادگی با هدف آماده سازی کودکان برای ورود به موسسات آموزشی خاص شرکت کنند . این کودکان آموزشهایی در مورد فرهنگ عمومی و همچنین مسائل اسلامی را در چهار چوب توانائیهای خود دریافت می‌کنند و درمرحله میانی(راهنمایی ) آموزش بایک حرفه عملی آشنا می‌شوند . جدول آموزش نا بینایان از مقطع ابتدایی آغاز شده و سپس به مقطع میانی (راهنمایی) وتکمیلی متوسطه می‌رسد.همان مقاطع و تعداد سالهای تحصیلی ومدارک مساوی در این نوع آموزش نیزوجود دارد. بخش تحصیلات استثنایی وزارت آموزش مدارسی را برای نابینایان ، ناشنوایان و عقب ماندگان ذهنی و حرکتی در نظر گرفته است.در حال حاضر، بیش از 1000 معلم و مددکار در بیش از 30 مدرسه به تعلیم 5000  از چنین دانش آموزانی می پردازند.مؤسسات بسیاری برای معلولان وجود داشته و تعداد بیشتری نیز در دست احداث است. مؤسسات حمایتی دیگری نیز برای معلولان با سن بالاتر نیز وجود دارد . مدارس استثنایی جزئی از تلاشهای پادشاهی سعودی برای تشویق هر فردی برای رسیدن به تمام نیروهای نهفته اش است .طبق آمار بدست آمده طی سال 1997،تعداد مدارس استثنایی کشور بر90مدرسه با تعداد کل دانش آموزان ثبت نامی(8824 نفر) بالغ می گردد.

سیاستهای آموزشی

سند سیاست آموزشی کشور؛ بربرخورداری معلولین از فرصتهای آموزشی  و پیشرفت بر اساس توانائیهایشان در چهار چوب قوانین اسلام ، تاکید دارد.در اجرای این سیاست ، دولت امکانات و تجهیزات برای تاسیس موسسات و مجهز کردن آنها به آخرین ابزار پیشرفته آموزشی و کتابخانه‌های خاص را فراهم نموده است . بسیاری از تلاشها بر آموزش خاص معلمین ، تلاشهایی که باعث پیشرفت عظیم در بخش آموزشی خاص در کشور شده تاکید دارد و سعی در فراهم نمودن خدمات گسترده‌تر به گروههایی که در نظر است در زمینه آموزشی کمک شوند دارد تا بتوانند با هر معلولیتی که دارند ادامه تحصیل دهند و بهترین موقعیت ممکن خانوادگی ، آموزشی و اجتماعی را برای آنان فراهم کنند.از جمله دیگر سیاستهای دولت درخصوص آموزش استثنایی میتوان به موارد ذیل اشاره نمود :

· آموزش 1000معلم و مددکار و گمارش این افراد در بیش از30 مدرسه استثنایی جهت تعلیم بالغ بر 5000  فرد مواجه با معلولیتهای جسمی و ذهنی

· احداث تعداد بیشتری از مراکز ویزه کودکان استثنایی

· احداث مؤسسات حمایتی افراد معلول بزرگسال

· برگزاری کلاسهای ضمیمه در مدارس ابتدایی برای دانش آموزان معلول

· تهیه و تدوین برنامه های درسی ویزه نابینایان و ناشنوایان در سطوح مختلف آموزشی

· تهیه برنامه های آموزشی خاص معلولین جسمی به منظورتحت پوشش قراردادن آنان درمدارس عادی

اهداف آموزشی

· کمک به معلولین در کسب تجارب ، دانش و مهارتهای مناسب

· ارائه دانش و فرهنگ لازم  براساس شرایط هر یک از گروهها

· شناسایی و پرورش استعداد و تواناییهای معلولین وتأمین مهارتهای پایه برای زندگی روزمره آنان

· تأمین مهارتهای حرفه ای خاص معلولین مطابق با توانایی های آنان

· تأمین خدمات بهداشتی ،روانشناختی و اجتماعی ویزه معلولین در تعامل با سایر افراد

· رفع موانعی که معلولان را ازمشارکت درفعالیتهای فرهنگی،اقتصادی و اجتماعی بازمی دارد.

برنامه‌ها و پروژه‌ها

ــ تأسیس مراکز آموزش خاص برای تشخیص و ارزیابی و مجهزکردن آنها با آخرین فن‌آوری‌ها.

ــ تأسیس مراکز آموزش خاص و مجهزکردن آنها با آخرین فن‌آوری‌ها. 

ــ گسترش تأسیس مراکز برای گویایی‌سنجی و مجهزکردن آنها با آخرین فن‌آوری‌ها.

ــ گذاشتن فن‌آوری رایانه‌أی در خدمت چاپخانه‌های بریل برای آموزش خاص.

ــ خط‌دهی به استانداردهای روان‌شناسی برای اهداف شناسایی معلولیت شامل مشکلات عقلی، آشنایی و پرورش رفتاری و مشکلات آموزش.

ــ شناسایی عوامل مشکلات یادگیری و فراهم‌نمودن آخرین فن‌آوری‌های لوازم آموزش.

ــ ساختن ساختمان‌های مدارس که جوابگوی نیازهای معلولین باشد.

ــ تجهیز و توسعة شرکت‌های علمی و کامپیوتری برای برنامة مراقبت از دانش‌آموزان با استعداد. 

ــ آموزش متخصصین در نگهداری وسایل و عمل در زمینة چاپخانه برای نابینایان و گویایی‌سنجی.

ــ فراهم نمودن تجهیزات جدید در زمینة شناسایی و معالجة مشکلات شنوایی و گویایی‌ و همچنین تهیة سمعک و دیگر وسایل کمک شنوایی.

ــ ایجاد نرم‌افزار برای معلولین خصوصاً نابینایان، معلولین ذهنی، افلیجها ناشنوایان، … و آموزش دانش‌آموزان در استفاده از آنها

ــ استفاده از اینترنت برای دانستن نوآوری‌ها در این زمینه و ارتباط با مؤسسات و سازمان‌های متخصص در این زمینه.

ــ اتصال دبیرکل آموزش خاص به مدیریت‌های کل وزارت آموزش، مؤسسات آموزشی، مؤسسات و برنامه‌ها به وسیلة اینترنت به منظور تسهیل و تسریع عملیات ارتباطی.

ــ کار برای فراهم نمودن و توسعة مقدرات مؤسسات و برنامه‌های آموزش خاص.

ــ کار برای گسترش برنامه و مطالب درسی.

دستاوردهای کلی

در حال حاضر،کشور پادشاهی به اهدافی در زمینه سیاستگذاری در حوزه آموزش معلولین به دستاوردهای ذیل نائل گردیده است :

· کشف به هنگام معلولیتها برای انتقال این افراد به موسسات آموزشی خاص

· پرورش و رشد حواس باقیمانده به منظور استفاده از آنان در دستیابی به تجربیات ، علوم و یادگیری مناسب

· فراهم نمودن علم و فرهنگ کافی در حد توان آنان

· کشف و پرورش آمادگیها و علائق افراد معلول و آموزش مهارتهای پایه‌ای برای زندگی روزانه تا آنان بتوانند در جامعه شرکت داشته باشند و جذب آن شوند

· آماده سازی آنان دربدست آوردن مهارتهای خاص که هماهنگ با ظرفیتها، علائق و شرایط‌شان باشد بوسیله طرحهای بررسی شده و برنامه‌های تکمیل شده تا آنان را به بهترین سطح ممکن هدایت کنند

· فراهم نمودن خدمات بهداشتی ، روانی و اجتماعی به منظور وفق دادن فرد معلول با جامعه و دانشتن حقوق و وظایف خود برداشتن موانع ، محدودیتها و مشکلات به منظور کمک به فرد معلول در جذب شدن به جامعه و شرکت در فعالیتهای آن .

طی چند سال اخیر، تصمیمات متعادل کننده مهمی درجهت پیشرفت برنامه‌های کنونی و یافتن راه‌های جدید در زمینه آموزش معلولین اتخاذ گردیده است که این خود بیانگر تلاشهای انجام شده و کارهایی است که در آینده توسط دولت برای فراهم نمودن خدمات بهتر برای این دسته از مردم انجام خواهد شد که از آن جمله می توان از موارد ذیل نام برد :

· گشایش کلاسهای ویزه دانش آموزان معلول (نا بینا و معلول ذهنی ) در همجواری مدارس ابتدایی عادی درجهت توانمند سازی این افراد به مشارکت با دانش آموزان عادی در فعالیتهای آموزشی

· گسترش مفهوم مدارس بیرونی ( بدون تقسیمات درونی ) برای دانش آموزان معلول ذهنی و افراد ناگویا به منظور اجازه دادن به این کودکان که در میان خانواده زندگی کنند به جای آنکه آنان را در قسمتهای مجزا نگهداری کنند.

· نسخه برداری از قرآن به خط بریل برای دانش آموزان نابینا

· جذب کامل دانش آموزان نابینا در مقطع متوسطه آموزش عمومی

· تکمیل برنامه‌ها و مطالب درسی موسسات ویزه دانش آموزان نابینا درکلیه مقاطع آموزشی و مقطع ابتدایی شامل دروس psychomotricity که در مقاطع میانی و متوسطه شامل تایپ دروس ، و دروس کامپیوتر در مقطع متوسطه

· تاسیس مقطع آمادگی برای کودکان نابینا با شروع از سن پنج سالگی به منظور آماده ساختن کودکان در سطوح آموزشی، روانشناختی و اجتماعی و تمرین دادن حواس آنان به ویزه حس لامسه

· آموزش مهارتهای زندگی و روزانه اجتماعی به کودکان مواجه با معلولیت

· تسهیل مشارکت دانش آموزان نابینا در دانشگاهها پس ازمقطع آموزش متوسطه

· تکمیل برنامه های آموزشی و مطالب تحصیلی دانش آموزان کر و لال در تمامی مقاطع

· استفاده از زبان اشاره عربی در مؤسسات آموزشی ویزه افراد ناگویا

· تأسیس مدارس متوسطه فنی ویزه افراد ناگویا شامل (تایپ،منشیگری و عکاسی)

· گشایش کلاسهای سواد آموزی برای افراد بزرگسال ناگویا

تکمیل برنامه ها و مطالب تحصیلی برای دانش آموزان معلول ذهنی درمقاطع آمادگی و ابتدایی

نهادهای مرکزی

زمینه های اصلی توجه دولت

کشور پادشاهی عربستان سعودی بوسیلة وزارت آموزش و ریاست کل آموزش دختران - که سازمانهای ناظر آموزش خاصی درکنار وزارت کار و مسائل اجتماعی هستند- مراقبتهای اجتماعی، ورزشی، بهداشتی، مالی و پیشرفت دانش آموزان معلول را تکمیل نمود ، تا آنان بتوانند امکانات شرکت و همکاری با دیگر افراد جامعه را گسترش دهند که از آن جمله می توان از موارد ذیل نام برد :

· افزایش نرخ حقوق ، امتیازات و تسهیلات ارائه شده توسط دولت برای معلولین

· اتخاذ بسیاری از قوانین ،‌تصمیم گیریها و توصیه های ویزه مشارکت معلولین در برنامه های آموزشی درجهت مشارکت هرچه بیشتر این افراد  در زندگی اقتصادی و اجتماعی با استقلال و تکیه به خود

· اعطای کمک هزینه ماهیانه تحصیلی به هر دانش آموز

· فراهم سازی امکانات حمل و نقل رایگان برای دانش آموزان مؤسسات آموزش استثنایی

· ارائه بلیطهای رایگان به کودکان معلول و همراهانشان برای رفتن به مراکز پزشکی جهت انجام آزمایشات و معالجات پزشکی

· ارائه بلیط رایگان به دانش آموزان استثنایی که در خارج زندگی می کند و افراد مراقب وی برای رفت و آمد به مؤسسه محل تحصیل در آغاز و پایان سال تحصیلی.

· کاهش پنجاه درصدی هزینه استفاده از وسایل حمل و نقل هوایی ، دریایی و زمینی عمومی توسط دانش آموزان معلول.

· تخصیص امکانات ویزه اقامتی کودکان معلول جهت ثبت نام در مؤسسات آموزش خاص و زندگی در آنها به صورت رایگان

· ارائه بورس تحصیلی  به دانش آموزان معلول  ایالات عربی به ویزه ایالاتGCC

· تشویق دانش آموزان تیزهوش معلول جسمی

· تشویق فارغ التحصیلان معلولی که به فعالیت در زمینه آموزش استثنایی مبادرت می نمایند از طریق تخصیص ترفیع شغلی و تخصیص کمک هزینه های ماهیانه تا سقف 30-20% پایه حقوقی آنان

· وزارت کار و امور اجتماعی

سیاست برنامه های مراقبت چند گانه معلولین، آماده سازی معلولین جهت پرداختن به زندگی عادی و فراهم سازی موقعیت مناسب برای آنان جهت ایفای نقش خود به عنوان عضوی مؤثر در جامعه می باشد.

وزارت کار و امور اجتماعی مراقبتهای اجتماعی روانشناسی و بهداشتی لازم را برای معلولین تمامی گروهها فراهم نموده و شرایطی را برای کسانیکه توانایی آنرا دارند فراهم نموده تا حرفه یا هنری را هماهنگ با قابلیتها یشان فراگیرند و بتوانند در زمینه کاری نقش خود را ایفاء نموده و برای بقا و جذب شدن در جامعه به خود تکیه کنند. از جمله اصلی ترین سیاستهای وزارت کار و امور اجتماعی در این راستا می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

· تکیه بر اهمیت تعاون در برنامه های احیاء توانائیها برا اساس نوع معلولیت و تکمیل مؤسسات کنونی و پرورش برنامه های آنان

· فراهم نمودن موقعیتهای شغلی برای معلولین خصوصاً کسانیکه برای شغل یابی دچار مشکل هستند.

· مراقبت مؤسسه ای از معلولین

از طریق مراکز احیاء پرورش توانائیهای حرفه ای و اجتماعی ؛ این روشی جدید بر اساس باز پروری کلی توانائیها است و تقسیم به بخشهای حرفه ای و مراقبتهای اجتماعی برای بیشتر معلولین می شود.همچنین مراکز نگهداری روزانه و مؤسسات مراقبت از کودکان افلیج وجود دارد.وزارت کار وامور اجتماعی برای این بخش کمکهای مالی فراهم نموده که به مردمی که مراقب این افراد هستند پرداخته می شود. این دانش آموزان بررسی شده و به طور سالیانه بوسیله متخصصین و تکنیسینها معاینه می شوند تا از دریافت بهترین کمک ممکن اطمینان حاصل شود

خدمات ارائه شده به دانش آموزان دختر

ریاست کل آموزش دختران ، دبیر کلی برای آموزش استثنایی را دایر نموده است که از جمله مهمترین وظایف آن می توان از موارد ذیل نام برد :

الف) فراهم سازی موقعیتهای آمورشی با فراهم نمودن موقعیتهای آموزشی در مؤسسات کنونی ، بوسیله تکمیل ابزار اداری ، آموزشی و فنی، تکمیل آموزش استثنایی برای دختران بوسیله افزایش تعداد مؤسسات ، کلاسها ، دانش آموزان و معلمین امکان پذیر گردیده است.

ب) حمایت ازحضورمرتب دانش آموزان دختر در مؤسسات اجتماعی به منظور تقویت ارتباط میان مؤسسه و جامعه جهت برقراری تطابق روانی و اجتماعی دانش آموزان و آماده سازی آنان برای  برخورداری از زندگی بهتر

ج) مراقبتهای بهداشتی

با به کارگیری پزشکان متخصص ،‌پرستاران ، تکنیسین ها و داروسازان در مؤسسه به منظور حصول اطمینان از معالجه طبیعی دانش آموزان و فراهم سازی تجهیزات مدرن برای معاینه و اجرای معاینات اجباری مرتب به وسیله متخصصین زن در طول سال تحصیلی در مؤسسات آموزش استثنایی دخترانه

د) امتیازات مالی

اعطای کمکهای ماهیانه به دانش آموزان مؤسسات آموزش استثنایی در طول تحصیل

مراکز مراقبتی روزانه کودکان استثنایی

این مراکز خدمات خود را درسال اول برنامه پنجم (1410 هجری – 1990میلادی ) آغاز کردند، اولین مرکز برای کودکان زیر 15 سال در ریاض گشوده شده این نوع مراکز مراقبت لازم و برنامه های پرورش توانائیهای کودکان معلول در طول روز را فراهم می نمایند تا مقداری از بار افراد خانواده شان ، خصوصاً کسانی که شاغلند و نمی توانند در ساعات کارشان از کودکانشان مراقبت کنند را کم کنند.

مراقبت از دانش آموزان تیزهوش

دانش آموزان تیز هوش از مراقبت ویژه توسط دولت برای کشف و رشد ظرفیتهای ذهنی و عقلی شان در خدمت ملت برخوردارند.به این منظور برنامه ای راهنما برای کشف دانش آموزان نیز هوش در تمامی مناطق کشور طرح شد، به عنوان نمونه ای از اهمیت این برنامه ،مجمع ملک عبدالعزیز و کارگزاران تأسیس شد.این ابتکار از سیاست آموزشی نشأت می گیرد که اصول آن از زمانهای خیلی قبل ایجاد شده است.سند سیاست آموزشی در کشور شامل متونی است که مورد توجه دانش آموزان تیزهوش است که از جمله مهمترین اصول می توان از موارد ذیل نام برد :

· کشف دانش آموزان تیزهوش و فراهم نمودن شرایط متفاوت برای گسترش توانائیهای آنان در چهارچوب برنامه های عمومی و تأسیس برنامه های خاص.

· دولت توجه خاصی به دانش آموزان تیزهوش برای پرورش و هدایت استعدادهای آنان و فراهم نمودن موقعیتهای لازم برای آنان دارد.

· متولیان شایسته ای برای کشف استعدادها ، مطالب تحصیلی خاص و امتیازاتی که می تواند آنان را تشویق کند ، گذاشته شده است.

· دانش آموزان تیزهوش لوازم لازم برای تحقیقات علمی با تعهد نسبت به فرامین اسلامی را در اختیار دارند.

دراین چها چوب تلاشها به وسیله مؤسسات آموزشی مربوط برای مراقبت از دانش آموزان تیزهوش شدت گرفته ، وزارت آموزش و شهر علم و فن آوری ملک عبدالعزیز پروژة مشترکی برای کشف دانش آموزان تیزهوش را پذیرفته اند. بخش خصوصی نیزسهم بزرگی درحمایت از تلاشها دراین زمینه را به خوداختصاص داده است.

آموزش معلمان

وزارت آموزش بر18کالج تربیت معلم نظارت دارد .

معلمین مقطع ابتدایی

معلمین مقطع ابتدایی در یکی ازکالج های آموزش معلمان تعلیم می‌بینند.معلمین ابتدایی ملزم به برخورداری ازمدرک توجیهی پس ازگذراندن دورة آموزش4ساله کارشناسی در کالجهای آموزش معلمان می باشند.

معلمین مقطع متوسطه

معلمین مقطع متوسطه ملزم به گذراندن مقطع آموزش کارشناسی در دانشگاه می باشند.گفتنی است آندسته ازفارغ التحصیلانی که به احراز مدرک تحصیلی کارشناسی نائل نمیگردند برای مدت زمان1سال به نواحی حاشیه ای کشور رهسپار می گردند.معلمین این مقطع نیز در دانشکده های دانشگاههای ملک عبدالعزیز و ملک سعود و در دانشکدة دانشگاه اسلامی امام محمد بن سعود تحت تعلیم قرار می گیرند. این برنامه طی مدت زمان4سال به فارغ التحصیلان اعطا می گردد.

ارزیابی همه جانبة مدارس و مراکز آموزشی

پروژه‌های ارزیابی همه جانبة مدارس درحال آماده‌شدن است. آنان به عنوان حامی قوی موفقیت‌های مدیران مسئول مدارس به حساب می‌آیند. در حقیقت از طریق این پروژه‌ها مدیر مدرسه‌أی گزارش سالانه در اختیار دارد که با اثبات علمی دست‌آوردهای مثبت موردنظر مدرسه و راههای اجرای آن و همچنین قدم‌های منفی و راههای کنارآمدن با آنها را روشن می‌کند تا از جو آموزشی بهتر و دست‌یابی به اهداف آموزشی و افزایش کارایی اطمینان حاصل شود.

توسعة پروژه‌های مدارس قرآنی

تلاش‌های توسعه هنوز در مدارس آموزش قرآن درست مانند مدارس عمومی با همان روش طرح‌ریزی، مطالب درسی و انتخاب معلمین در دست انجام است. آنان همان مطالب درسی را با تمرکز بیشتر بر آموزش قرآن دارند. طرح پنج سالة هفتم شامل پروژه‌أی با هدف افزایش تعداد مدارس آموزش قرآن، کلاس‌های آن و دانش‌آموزانش در  تمامی مقاطع ابتدایی، میانی (راهنمایی) و متوسطه است.

پرورش توانایی‌های معلمین و ارتقاء صلاحیت‌های آنان

تلا‌ش‌‌های زیادی در این زمینه برای پیشرفت برنامه‌های تربیت معلم و همچنین طراحی اطلاعاتی به روش امروزی در دست اجراست. این کار به منظور بهبود کیفیت تربیت معلم و منطبق کردن آن با نیازهای کارآموز انجام می‌شود. بعضی از کارمندان آ‌موزش برنامه‌های آموزش و دروس را دنبال می‌کنند تا از تجربیات دیگر کشورها و بهبود سطح آموزش و مهارتها بهره ببرند.سپس به دنبال افزایش برنامه‌ها و اجرای آنها به روشی پیوسته به منظور آموزش هرچه بیشتر معلمین هستند و بر برنامه‌های آموزشی کارآموز تکیه می‌کنند تا بازده کارآموز را بهبود بخشیده و خروجی آموزش را بهتر کنند.علاوه‌ برآن معلمینی که مدرک کاردانی ندارند برای بهبود صلاحیت‌هایشان نیاز به آموزش دارند و تمهیداتی برای کسانیکه آموزش تحصیلی نداشته‌اند نیز اتخاذ می‌شود.

کاهش نرخ افت تحصیلی و ترک تحصیل و افزایش بازدهی آموزش

مطالعات نشان داده است که ضرر آموزش در نتیجة مردودی و ترک تحصیل یکی از مهمترین مسائلی است که بر بازدهی آموزش تأثیر می‌گذارد. بنابراین مؤسسات آموزشی در عربستان دلایل ترک تحصیل و جلوگیری از آن را مورد بررسی قرار می‌دهند. بدلیل اینکه این امر ضرری بزرگ برای سهمیة بودجة آموزشی است که می‌تواند برای آموزش کودکان جدید سرمایه‌گذاری شود. به این منظور تصمیم گرفته شد که پروژة تحقیقاتی شش ساله‌أی برای دانستن بازدهی یک دسته همسالان واقعی از طریق مطالعات پیگیرانة دو گروه دانش‌آموزی انجام شود. هدف این پروژه کشف واقعیت‌های بازدهی آموزشی و تعیین عوامل و دلایل مردودی یا ترک تحصیل و تأثیر آن بر بازدهی سیستم آموزش است.انتظار می‌رود بازدهی آموزشی در چند سال آینده به محض اجرای قوائد و سنجش دانش‌آموزان به روشی جدید بهبود یابد.

توسعه برنامه های شناسایی دانش‌آموزان با استعداد

وزارت آموزش برنامة جدیدی برای یافتن دانش‌آموزان تیزهوش و مراقبت از آنان دارد. این شامل 2% از دانش‌آموزان آموزش عمومی است و به 5% در سال خواهد رسید.فعالیتهای بنگاه ملک عبدالعزیز و درباریان برای دانش‌آموزان تیزهوش گسترش خواهد یافت. این بنگاه به وسیلة معاون نخست‌وزیر و فرماندة گاردهای ملی در صدمین سالگرد تأسیس پادشاهی گشایش یافت. برنامه‌های بنگاه در زمینة یافتن و مراقبت از دانش‌آموزان تیزهوش بیشتر خواهد شد.  

توسعة پروژه‌های ساختمانی مدارس

حکومت تلاش‌های خود را برای فراهم نمودن ساختمان‌های جدید شدت داده است. ساختمان‌های جدید به دنبال روند نوسازی سالیانه مدارس و جایگزین کردن ساختمان‌های اجاره‌أی مدارس که به خوبی جوابگوی نیازهای آموزشی نیستند، است. وزارت آموزش طرحی ملی برای ساختمان‌های مدارس فراهم نموده است که 200 مدرسه در اندازه‌های مختلف در تمامی مناطق آموزشی هماهنگ با قراردادهای امضاء شده با یکی از شرکت‌های ملی را شامل می شود. ریاست کل آموزش دختران اولویتی برای توسعة ساختمان مدرسه و گسترش مدارسی که مجهز به تجهیزات آموزشی هستند را، تعیین نموده‌است. در این طرح، پروژه‌های آموزشی تأمین اعتبار شد و در زمینه‌های مؤسسات آموزشی به وسیلة شرکت بخش غیردولتی مانند تجار و سرمایه‌گزاران ساخته شد. اعتبار به صورت دراز مدت پرداخت می‌شود و طرح‌های جدیدی برای کاهش هزینه‌های ساخت و جوابگویی به نیازهای آموزش هماهنگ با استانداردهای آموزشی مدرن و پیشرفته و شرایط محیطی طرح می‌شوند. 

تخصیص اعتبارات ویزه آموزشی به مدارس غیردولتی

بنگاه سعودی برای علوم آموزشی و روان‌شناسی درحال مطالعة قواعد و استانداردهای اعتبار آموزشی برای مدارس غیردولتی است که به افراد آموزش کمک می‌کند عملکرد مؤسسات آموزشی غیردولتی را ارزیابی کرده و اطلاعات برای کمک به رشد و بقای این مؤسسات را فراهم نمایند. یکی از مهمترین نتایج این پروژه درجه‌بندی مدارس غیردولتی به گروه‌هایی هماهنگ با استانداردهای مشخص است که آنان را وادار به بهبود عملکردشان به منظور افزایش کارایی آموزشی در این نوع مدارس می‌کند. 

افزایش نرخ مشارکت بخش خصوصی در حمایت مالی از برنامه های آموزشی

طی چند سال اخیر، حکومت سیاستی جدید را در مورد بخش خصوصی به منظور وادارکردن آن به شرکت مؤثرتر در تأمین مالی برنامه‌های آموزشی و پروژه‌ها اتخاذ نموده‌است. مدارس و مجتمع‌های آموزشی ساخته شدند و مأموریت‌ها و مطالعات زیادی به وسیلة تلاش‌ها و شرکت بخش خصوصی تأمین مالی شد.به این منظور وزارت آموزش یک مدیریت جدید برای اقتصاد آموزش با هدف بالابردن نقش اجتماعی در حمایت از آموزش و یافتن منابع اعتباری دیگر برای آن ایجاد نمود. اینکار همچنین به منظور نیل به مشارکت عمیقتر و بیشتر در موارد ذیل صورت پذیرفت : 

الف) تشویق بیشتر و حمایت از آموزش غیردولتی به واسطه بهره گیری ازمکانیزمی که از تجاری شدن آموزش و حاکم شدن منطق سود و زیان جلوگیری می‌کند. مؤسسة آموزشی بنابراین می‌تواند پایه‌های آموزش را گسترش دهد و آموزش پیشرفته‌أی را درجوابگویی به نیازهای شخص و اجتماع هماهنگ با اهداف و استانداردهای توسعة همه جانبه ارائه دهد. بخش خصوصی (آموزش غیردولتی) متعهد به سرمایه‌گذاری در ارکان ملی است.

ب) بخش خصوصی برنامه‌های فعالیت‌های فوق برنامه بیشتری را پذیرفته، این نقشی است که بیشتر جنبة شخصی و داوطلبانه دارد، ناظرین فعالیت در داخل مؤسسة آموزش وجود دارند. برنامه‌أی دقیق اکنون باید به منظور پیشبرد این فعالیت‌ها در طول سال تحصیلی و تعطیلات براساس اصول طرح شده به وسیلة متخصصین در بخش امور دانش‌آموزی پذیرفته شده است. بخش خصوصی می‌تواند اداره و عملکرد زمین‌های بازی متصل به مدارس را بررسی وآنان را تبدیل به مراکز فعالیت برای جوانان نماید تا آنان بتوانند با هزینة کمی از آن استفاده کنند.

ج) پروژة «پذیرفتن مدرسه» اجرا خواهد شد؛ یک هیأت یا شخص خرج‌های مدرسه را می پذیرد و مخارج مربوط به پروژه‌های توسعه و فراهم نمودن خدمات مشاوره‌أی موردنیاز را به عهده می‌گیرد.

د) نمونة تجربی آموزش باید اجرا شود؛ بخش خصوصی، تحقیقات و مطالعات آموزشی را تأمین مالی می‌کند. این مدل تضمینی برای اتصال تحقیق آموزشی به موضوعات واقعی آموزشی است.

ر) ادارة مدرسه‌ها باید به شرکت‌های متخصص با الگویی که به دولت اجازه دهد صاحب سود باشد و آنرا برای هزینه‌ها صرف کند داده شود

راه اندازی کانالهای ماهواره‌ای آموزشی

وزارت آموزش به دنبال دست‌یابی به پروژة کانال ماهواره‌أی آموزشی است و با یکی از کانل‌های ماهواره‌أی همکاری می‌نماید که شروع به بخش برنامه‌های آموزشی برای گرفتن مطالب آموزش موردنیاز و مفید برای دانش آموزان و جامعه به طورکلی نموده‌است.

توسعه خدمات دانش‌آموزی

ــ پاداشها و کمک هزینه‌ها به دانش‌آموزان: به منظور کمک به دانش‌آموزانی که به حمایت مالی برای تکمیل تحصیل خود نیازمندند.

ــ تغذیه برای دانش‌آموزان داخلی در مؤسسات آموزش خاص و همچنین دانش آموزان مؤسساتی که صبحانه دریافت می‌کنند، فقط از قبیل دانش‌آموزان عضو آموزش تربیت بدنی وابسطه به وزارخانه

ــ حمل‌ونقل برای دانش آموزانی که نیازمند آنند که به دلیل آنکه دور از مدرسه زندگی می‌کنند.

- خدمات بهداشتی ابتدایی وبعضی خدمات جانبی پزشکی مانند،عکسبرداری، چشم‌پزشکی، دندان‌پزشکی، کلینیک‌های‌ O.R.Lدرمانگاه‌های فیزیوتراپی آزمایشگاه‌های پزشکی، درمانگاه‌های پیشگیری برای واکسیناسیون (مایه کوبی) ورودی های جدید و همچنین کشف معلولیتها.

ــ خدمات راهنمایی و مشاوره‌أی ارائه شده به ورودی‌های جدید در اولین هفته هر سال به منظور کمک به آنان برای آشنا شدن به محیط مدرسه و درطول سال تحصیلی برای کسانیکه به آن نیازدارند مانند دانش‌آموزان با مشکلات یادگیری و رفتاری

توسعه پروژه‌های مراقبتی کودکان

بعضی از پروژه‌ها در زمینة مراقبت‌های کودکی درحال تکمیل می باشند که از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

1-مطالعة پروژة بیانیة عرب برای حقوق کودکان و چهارچوب کلی برنامه راهنما برای دهة اول قرن بیست‌ویکم (2010-2000) که به وسیلة اتحادیة اول عربی تهیه شده‌است.

2-ایجاد خط‌مشی کلی برای مراقبت از کودک در عربستان سعودی که شامل مرجعی  به تمامی گروه‌های مربوط و با شرکت بخش‌های خصوصی خواهدبود.

3-ایجاد راهنمای واحد برای روشن‌کردن سیستمها و ترتیبات مراقبت از کودکان

4-تأسیس مرکز ارتباطی دربارة نگهداری کودک با مکانیزمی کارآمد برای تعیین اطلاعات و موارد استفاده از آنان

5-تعیین معیار برای کودکان نیازمند مراقبت در زمینه‌های بهداشت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی

6-تشویق نویسندگان به نوشتن داستان‌های مفید برای کودکان

7-بالا بردن آگاهی دربارة اهمیت کودکی در خانواده‌ها و سازمان‌های مربوط به نگهداری از کودکان

8-گسترس برنامه‌های مهد کودک تحت نظارت ریاست کل آموزش دختران و دیگر مسئولین وابسطه

افزایش برنامه های آموزشی در دوران فراغت تحصیلی

در پرتو پیشرفت فنی در تمامی زمینه ها و درنتیجه افزایش پیش‌بینی شده اوقات فراغت، مؤسسات آموزشی  

سعودی،سعی در فراهم نمودن مهارت های خاص برای اوقات فراغت دانش آموزان بر طبق علاقه خود و ملتشان دارد.این برنامه‌ها شامل فعالیت دانش‌آموزان و مطالب مفید مختلفی است که به مطالب درسی افزوده می شود.

اساتید دانشگاهی

اساتید دانشگاهی نیز در مراکز دانشگاهی تربیت مدرس و دانشگاه ملک عبدالعزیز تعلیم می بینند.

مدارک مورد نیاز جهت تدریس درسطوح مختلف آموزشی

· پیش دبستانی

گذراندن دورة آموزش معلمان و احرازگواهینامه دیپلم متوسطه ویزه آموزش مقدماتی معلمان

· سطح اول آموزش

احراز مدرک کاردانی ازکالج آموزش معلمان  و یا برخورداری ازمدرک کارشناسی

· سطح دوم  آموزش

برخورداری از مدرک کارشناسی در هر یک از مواد درسی تخصصی

مدت زمان تدریس هفتگی به تفکیک دوره های آموزشی

پیش دبستانی : 27ساعت

ابتدایی : 30ساعت

مقدماتی متوسطه  : 30ساعت

تکمیلی متوسطه  : 30ساعت

آموزش همگانی

سیاستهای آموزشی

عربستان سعودی به دنبال فراهم نمودن آموزش همگانی است و هزینه‌های فزایندة این هدف را از طریق سهمیة بودجه 283 میلیون ریالی طی دو برنامة توسعه (طی سالهای2000-1990)درزمان تهیة این گزارش فراهم نموده است. این گزارش دیدی کلی و وسیع از تلاش‌های انجام شده به وسیلة عربستان سعودی در زمینة آموزش همگانی به وسیلة گسترش سیاست‌ها وبرنامه‌ریز‌ی‌ها در فراهم نمودن موقعیت‌های آموزشی برای تمامی گروه‌های اجتماعی و بهبود کیفی آن فراهم نمود.گزارش دستاوردهای کسب شده با یاری  خداوند و حمایت مداوم و دست و دل‌بازانه دولت عربستان سعودی به بخش آموزش را نشان داد.

گزارش همچنین شامل شاخص‌های آماری اصلی بود که تلاش‌های دولت درEFA  را ارزیابی می‌کند و در آخر دورنمای EFA  و همچنین طرح‌هایی با هدف گسترش آن به تمامی گروه‌های اجتماعی خاطر نشان شد.در حال حاضر،عربستان سعودی تلاش‌های خود را در زمینة گسترش آموزش متمرکز نموده و تمامی کسانی را که به سن ورود به مدرسه می‌رسند ثبت نام می کند حتی سن ثبت نام را به پنج سال‌ و نه‌ماهگی کاهش داده‌است. این کشور همچنین سعی در افزایش کارایی آموزشی دارد و سازمان های متخصص به نمایندگی مرکز توسعة آموزشی تأسیس کرده‌است. روندEFA شاهد اجرای واقعی بوده‌است. حکومت جایی برای هر دختر و پسر و دانش‌آموز سعودی و دیگر مردمی که در قلمرو آن ساکنند در مدارس خود فراهم نموده‌است. تعهد عملی دولت در آغاز فراهم نمودن موقعیت‌های شغلی برای همه است. برنامه‌های پنج سالة‌ توسعه ثبت نام کسانی را که به سن مدرسه می‌رسند به عنوان وظیفه تلقی می‌کرد. سال‌های آینده شاهد دست‌یابی به آموزش اجباری از طریق قوانین خاص خواهیم‌برد.عربستان سعودی به دنبال فراهم نمودن آموزش همگانی است و هزینه‌های فزایندة این هدف را از طریق سهمیة بودجه 283 میلیون ریالی طی دو برنامة توسعه (طی سالهای2000-1990) در زمان تهیة این گزارش فراهم نموده است. این گزارش دیدی کلی و وسیع از تلاش‌های انجام شده به وسیلة عربستان سعودی در زمینة آموزش همگانی به وسیلة گسترش سیاست‌ها و برنامه‌ریز‌ی‌ها در فراهم نمودن موقعیت‌های آموزشی برای تمامی گروه‌های اجتماعی و بهبود کیفی آن فراهم نمود.گزارش دستاوردهای کسب شده با یاری  خداوند و حمایت مداوم و دست و دل‌بازانه دولت عربستان سعودی به بخش آموزش را نشان داد. گزارش همچنین شامل شاخص‌های آماری اصلی بود که تلاش‌های دولت درEFA  را ارزیابی می‌کند و در آخر دورنمایEFA  و همچنین طرح‌هایی با هدف گسترش آن به تمامی گروه‌های اجتماعی خاطر نشان شد.در حال حاضر،عربستان سعودی تلاش‌های خود را در زمینة گسترش آموزش متمرکز نموده و تمامی کسانی را که به سن ورود به مدرسه می‌رسند ثبت نام می کند حتی سن ثبت نام را به پنج سال‌ و نه‌ماهگی کاهش داده‌است. این کشور همچنین سعی در افزایش کارایی آموزشی دارد و سازمان های متخصص به نمایندگی مرکز توسعة آموزشی تأسیس کرده‌است. روندEFA شاهد اجرای واقعی بوده‌است. حکومت جایی برای هر دختر و پسر و دانش‌آموز سعودی و دیگر مردمی که در قلمرو آن ساکنند در مدارس خود فراهم نموده‌است. تعهد عملی دولت در آغاز فراهم نمودن موقعیت‌های شغلی برای همه است. برنامه‌های پنج سالة‌ توسعه ثبت نام کسانی را که به سن مدرسه می‌رسند به عنوان وظیفه تلقی می‌کرد. سال‌های آینده شاهد دست‌یابی به آموزش اجباری از طریق قوانین خاص خواهیم‌برد.

آموزش همگانی به عنوان یک اولویت

سیاست گسترش آموزش همگانی بدین منظور است که برنامه‌‌ها و طرحهای آموزشی در دسترس تمامی اعضای جامعه باشد تا افراد را برای ساختن جامعه خود و دست یابی به آرمانهایشان آماده سازد.آموزش همگانی هدف اساسی کشور است که به عنوان پیشگام این زمینه در سیاست آموزشی سال1390هجری برابر با سال 1970میلادی اصول و خط مشی های روش خود را در این زمینه ارائه نمود. متن آن شامل موارد زیر بود :

· آموزش شهروندانی معتقد که برای دیگران الگو باشند و مسئولیتهای خود در قبال خدمت و دفاع از کشور را احساس کنند.

· دادن اطلاعات و تخصصهای کافی فرهنگی به دانش آموزان و ساختن اعضایی فعال برای جامعه

· بالا بردن حساسیت نسبت به مسائل فرهنگی ، اقتصادی و احتماعی و آماده سازی افراد در شرکت برای حل این مسائل ،

· موافقت با شان افراد و حصول اطمینان از ایجاد شرایط لازم برای پرورش مهارتهای آنان به عنوان کمک به بالا بردن مقاومت ملی

· تشویق و پرورش روح تحقیقات علمی و تفکر برای تقویت ظرفیت مشاهده و اندیشه کردن ، تا دانش آموزان عجایب خلقتهای خداوند در جهان را نظاهر کرده و از علم خداوند آگاه باشند تا بدینگونه افراد را قادر به بازی کدن نقشی فعال در ساختن زندگی اجتماعی نمائیم .

· دانستن تفاوتهای شخصی بین دانش آموزان به عنوان مقدمه‌ای برای آشنا کردن و کمک به آنان برای رشد در چهار چوب ظرفیتها ، آمادگیها و تمایلات آنان

· از میان برداشتن مشکلات مدارس و از بین بردن دلایل آن در صورت امکان و برقراری برنامه‌های موقت یا دائم به منظور جوابگویی به نیازهای آنان

· فراهم نمودن آموزش خاص و مراقبت از دانش آموزانی که چه از لحاظ جسمی یا عقلی عقب افتاده هستند بر طبق قوانین اسلام که آموزش را حق قانونی افراد ملت می‌داند

دولت از دانش آموزان تیز هوش به منظور پرورش استعدادها توانائیهایشان حمایت می‌کند

به عنوان قدمی به سوی اجرای موضوعات سیاست آموزشی ، برنامه‌های توسعه که به صورت همزمان در کنار این سیاست به اجرا در آمد ، برنامه و سیاستهایی را بر اساس خط مشی‌های والایی به منظوردست یای به اصول [1]EFA روشن نمود .

جایگاه آموزش در برنامه‌های توسعه : اجرای عملی سیاستها

طرحهای آموزشی در عربستان سعودی انسان را به عنوان تولید کننده و استفاده کننده پیشرفت می‌داند و محصول توسعه در تمامی زمینه‌ها بر این اصل تکیه دارد . بنابراین فراهم نمودن آموزش برای تمامی مردم ، آموزشی با کیفیت بالا بهترین تضمین آموزشی موفقیت آمیز خواهد بود.عربستان سعودی در دوره بعد از گردهمایی جهانی در EFA (جمتین ، تایلند ، مارس 1990) برنامه پنجم توسعه را به پایان رسانده و برنامه ششم توسعه نیز در حال اتمام است . در این دوره این دو برنامه توسعه تلاش برای دست یابی به EFA گسترده‌تر شد . در نگاهی گذرا به دو برنامه (1410 تا 1415 هجری ( 1990 تا 1995 ) به وضوح می‌بینیم که برنامه‌ها و اهداف دراز مدت این برنامه‌ها چنین بوده است :

آموزش در برنامه‌های توسعه پنجم و ششم :؛ (1410 تا 1420 هجری ) (1990 تا 2000 میلادی):

مطالب و اهداف احتماعی آموزش بر اساس اصول اسلامی و ارزشهای آن و همچنین میراث فرهنگی جامعه عربستان سعودی است و شامل محورهای اساسی اهداف دراز مدت توسعه است .به منظور اجرای این اهداف برنامه توسعه بر ایجاد این ارزشها در افکار شهروندان و فراهم نمودن مهارتها و دانش برای تبدیل آنها به شهروندانی قادر به شرکت در تمامی فعالیتهای اجتماعی ،اقتصادی و فرهنگی تکیه دارد . برنامه پنجم توسعه اهداف سوم و چهارم خود را به اینگونه اظهار نمود:

· تربیت شهروندانی کاری و مولد بافراهم نمودن امکانات برای آنان تا به این موقعیت دست یابند و منابع مالی برای زندگی را بیابند و بر اساس کاری که انجام می‌دهند پاداش بگیرند .

· پرورش نیروهای انسانی و رسیدگی مداوم برای افزایش آن و پرورش مهارتها به منظوردست یابی به نیازهای اقتصاد ملی

دولت شرایط آموزش برای دختران و پسران را فراهم می‌نماید و در این برنامه در صدد اصلاح سیستم آموزشی است که به عنوان فعالیت مداوم برای موسسات آموزشی در پادشاهی عربستان به حساب می‌آید . بنابراین اهداف اصلی برنامه پنجم از این قرارند:

· بهبود کیفیت آموزش

· داشتن آموزشی عمومی که جوابگوی نیازهای مذهبی ، اجتماعی و اقتصادی و احتیاجات عربستان سعودی باشد .

· فراهم نمودن و حصول اطمینان از مراکز آموزشی با هزینه‌های کمتر

· کاهش میزان بیسوادی در بین شهروندان زن و مرد

ششمین برنامه توسعه 1414 تا 1420 هجری (1995 تا 2000 میلادی ) اهمیت افزایش کیفیت آموزشی را به اینگونه بیان می‌نمایند :

اهداف دراز مدت

· فراهم نمودن موقعیتهای آموزشی مداوم برای تمامی شهروندان در سن تحصیل هماهنگ با قابلیتها و علائق‌شان و حصول اطمینان از خدمات مورد نیاز .

· لزوم جوابگویی آموزش عمومی به نیازهای دینی ، اقتصادی و اجتماعی و احتیاجات عربستان سعودی

· تاکید بر اهمیت کاهش میزان بیسوادی در بین شهروندان

· به روز کردن مداوم سیستم آموزش عمومی تا قادر به جوابگویی به نیازهای رشد اقتصادی و اجتماعی باشد

· فراهم نمودن و حصول اطمینان از جایگاههای آموزشی با هزینه‌های کمتر

· به روز کردن مداوم مطالب درسی یه منظور هماهنگی آن در رشد سریع زمینه‌های جدید علم

· تثبیت این موضوع که سیستم آموزش عمومی بر کیفیت تکیه دارد.

برنامه پنجم توسعه براساس زیر بنای محکمی که بوسیله برنامه چهارم توسعه ساخته شده بود بنا گردید . سیستم آموزشی در عربستان سعودی در کمیت و کیفیت به رشد خود در دوره اجرای برنامه چهارم توسعه به عنوان گسترش روند آموزشی دو دهه اخیر ادامه داد . تمامی شاخصهای آموزش میزان رشد بالایی را بوسیله فراهم نمودن شرایط آموزش رایگان همگانی و ارائه خدمات آموزشی به تمامی افراد در تمام روستاها و مناطق دوردست،نشان می‌دهد.

میزان ثبت نام درسیستم آموزش عمومی دردودهه اخیر(1405تا 1410هجری) (1980 تا 1990میلادی) بیش از چهار برابر شده و تعداد آن از دو میلیون دانش آموز مذکر و مونث گذشته است.مراکز آموزش عالی شاهد افزایش میزان ثبت نام تا 16 برابر طی چهار برنامه توسعه بوده‌اند . تعداد ثبت نام دانشجویان دختر و پسر به 114000 درمقایسه با 7000 در آغاز اولین برنامه توسعه رسیده است. تعداد دختران شرکت کننده در این موسسات نیز از 400 به بیش از 48000 در همین دوران رسید ( آمار مربوط به آغاز برنامه توسعه پنجم در 1990 است(

برنامه پنجم و ششم توسعه شامل تعدادی سیاستها با هدف دسترسی به اهداف دراز مدت آموزش عمومی در پرتو نتایج بررسی وضعیت آموزشی در آغاز برنامه‌های پنجم و ششم است .

سیاستهای آموزشی برنامه پنجم

· کاهش نرخ مردودی و ترک تحصیل

· بازنگری و بررسی سیستم ارزیابی تحصیلی کنونی

· اجرای روشهای آموزشی مورد نیاز برای کنترل پیشرفت دانش آموزان در آموزش در حالیکه بر قدردانی شخصی از معلم تاکید شود و فراهم نمودن مشاوره آموزشی با کیفیت به جای تکرار مجدد یک پایه

· اجرای برنامه‌هایی که اولیاء دانش آموزان با نمره پایین‌تر را نسبت به نیازهای آنان آگاهتر سازیم نا آموزش فرزندانشان ادامه داشته باشد و مهارتها و دانش لازم را به منظور همکاری آنان با مدرسه در حل مشکلات آموزشی ، روانی و شخصی فرزندانشان را در اختیارشان بگذاریم .

· افزایش موقعیتهای آموزش مهارتهای جایگزین برای دانش آموزانی که ترک تحصیل می‌کنند بوسیله ایجاد ارتباط نزدیک بین آموزش و سیستم آموزش مهارتها

· بهبود کیفیت آموزش از طریق اجرای روشها و ابزار کار آمد بررسی برای کنترل کیفیت آموزش و عملکرد دانش آموزان در زمینه‌های بسیار مربوط به نیازهای توسعه در کشور

· بهبود مطالب و روشهای آموزش به منظور تشویق خلاقیت و مهارتهای حل مسائل

· معرفی اصول نگهداری به عنوان موضوعاتی مهم درس در مراحل میانی و متوسطه

· معرفی علوم کامپیوتری به عنوان بخش تکمیلی مطالب درسی مرحله میانی و به عنوان برنامه‌ای فرهنگی در مقطع ابتدایی

· تاکید بر پیشرفت عملکرد معلمین و تعهد حرفه‌ای از طریق آموزش مداوم

· گذاشتن حداقل محدودیت برای آنچه که باید در ساختمان مدارس تمامی نقاط پادشاهی و همچنین کیفیت خدمات آمورشی فراهم شده برای دانش آموزان

· فراهم نمودن مطالعاتی در مورد امکان عملی تمرکز زدایی در خدمات آموزشی استانها

· نمودن تلاس با هدف کاهش کمی و کیفی تفاوتهای بین مناطق در میزان جایگاههای آموزشی

· کاهش هزینه خدمات آموزشی با ایجاد استانداردهایی مانند : افزایش نسبت معلم به دانش آموز کاهش میزان کادر اداری به معلم ، کاهش تعداد مدارس کوچک ( این مدارس کمتر از 100 عدد و معرف حدود 40% ازمدارس در کشور هستند که باعث افزایش هزینه دانش آموزان می‌شوندکه مغایر با هدف کاهش هزینه‌ها برای آموزشی یا کیفیت بالاست ( ، فراهم نمودن امکانات حمل و نقل برای دانش آموزانی که در مناطق دور دست باجمعیت پایین زندگی می‌کنند .

· تشویق بخش خصوصی برای بازی کردن نقشی مهمتر در زمینه فراهم نمودن خدمات آموزشی

سیاستهای آموزشی برنامه ششم

برنامه ششم توسعه شامل سیاستهای بسیار با هدف یابی به اهداف دراز مدت کلی در سیستم آموزش عمومی بوده بیشتر این سیاستها بر اساس محورهای اصلی برنامه توسعه ششم که برای توسعه دراز مدت بسیار مهم ماست می‌باشد و با موارد زیر معرفی می‌شود :

· دستیابی به بازده اقتصادی

· افزایش نقش بخش خصوصی در اقتصاد ملی

· پرورش نیروهای انسانی سعودی و افزایش سرمایه گذاری آنان

این سیاستها در پرتو نتایج داده‌های شرایط قبل و همچنین موضوعات و اهداف و سیاستهای مبتنی بر برنامه ششم توسعه تعیین شده‌اند.سیاستهای آموزش عمومی از جمله این سیاستهاست که درجهت بهبود کارآیی درونی حوزه آموزش کشور به واسطه موارد ذیل به مورد اجرا گذارده می شود :

· مطالعه احتمال تغییر سیستم صعود به کلاس بالاتر خصوصا برای کلاس اولیها در مقطع ابتدایی از سیستمی که موفقیت دانش آموزا را با امتحانات بخشی می‌سنجد به سیستمی بر اساس ارزیابی مهارتهای خاص ، علوم و اطلاعات اخذ شده بدون تاثیر کیفیت کلاسی ، سطوح و استانداردها.

· استفاده از استانداردهای شخصی با انعطاف پذیری بالاتر برای ارزیابی پیشرفت دانش آموزان

· استفاده از خدمات مشاوره‌ای و علت یابی برای کمک به دانش آموزان نمره پائین و کشف به موقع ضعفها به منظور مقابله با پدیده مردود شدن و ترک تحصیل

· افزایش ارتباط بین خانه و مدرسه برای دنبال کردن سطح آموزشی دانش آموز و راهنمایی کردن خانواده‌ها تا بتوانند مشکلات آموزشی ، روانی و شخصی را که فرزندانشان به آن روبرو می‌شوند حل نمایند .

· تاکید مداوم بر فعالیتهای فوق برنامه و گسترش این فعالیتها به عنوان یکی از ابزارهای مهم و کار آمد در جریان آموزش و هم چنین فراهم نمودن مطالب و امکانات انسانی مورد نیاز

· تاکید بر اهمیت آموزشی

دستاوردهای آموزشی طی سالهای1990 تا 1999میلادی

آموزش در عربستان سعودی شاهد رشد پاینده در سیاستهای EFA و اجرای برنامه‌های توسعه بوده است . تلاشهای رسمی و غیر رسمی برای این هدف شدید بوده‌اند .دوره بعد از اجلاس جمتین ( 1990 ) یکی از دورانهای اساسی در این زمینه است.در حقیقت این دوره شاهد شروع جریان آموزش در تمامی جنبه‌ها با دانش آموز محوری در روند آموزشی بوده است . دیگر اجزاء روند آموزشی نیز شاهد رشدی بوده‌اندکه تاثیراتی بر آموزش داشته و به دست یابی به بسیاری از اصول آموزش همگانی که شامل موارد زیر است کمک نموده است :

· تعهد سیاسی که آموزش را ساخته ، آنرا تامین مالی نموده و رشد آنرا درصدرکارهای خود قرار داده

· اصلاحات اداری و آموزشی در تمامی بخشهای مربوطه آموزشی .

· بخشهای آموزشی شاهد  رشدی پایدار در برنامه‌هایشان بوده‌اندکه هدف آن دست‌یابی به عملکردی بهتر در اجرای سیاستها و برنامه‌ها و همچنین افزایش و گسترش بازده خروجی آن بوده است .

· آگاه بودن از نقش مهمی که معلم در جریان آموزی ایفا می‌کند . در حقیقت تلاشهایی به منظور بالا بردن سطح صلاحیتهای معلمین مقطع ابتدایی در دست اجرا است . لازمه اینکار توسعه موسسات تربیت معلم است تا آنان بتوانند مدرک کاردانی بدهند .

· پیشرفت زیر ساختهای دستگاههای ناظر با ایجاد بخشهایی برای اجرای سیاستهای آموزشی و طرحهای توسعه مربوط به آموزش .

از جمله مهمترین دست‌آوردها در این زمینه می توان از موارد ذیل نام برد :

· تاسیس بخش وزارتی معلمین وزارت آموزش

· تاسیس دبیر کلی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش

· تاسیس دبیر کلی ارزیابی و سنجش وزارت آموزش

· تاسیس دبیر کلی اطلاعات آموزشی وزارت آموزش

· تاسیس بخش معاونت توسعه آموزش در ریاست کل آموزش دختران

· تاسیس بخش معاونت برنامه ریزی و توسعه در ریاست کل آموزش دختران

· تاسیس بخش معاونت آموزش و آموزشهای حرفه‌ای در ریاست کل آموزش دختران

· تاسیس بخش معاونت آموزش و آموزشهای حرفه‌ای در ریاست کل آموزس دختران

· تاسیس بخش معاونت مسائل مدرسه و کتابخانه‌ها در ریاست کل آموزشی برای دختران

دست آوردهای برنامه پنجم توسعه

مرور دست آوردهای برنامه پنجم توسعه نشان می‌دهدکه بخش آموزش توجه و حمایت دولت را جلب کرده چونکه دولت معتقد است که سرمایه گذاری در زمینه انسانی ستون فقرات رشد اقتصادی و شکوفایی اجتماعی است ،این موضوع از میزان اعتباری که ازبودجه دولت در این راه مصرف شده روشن می‌شود.این بخش در دوره برنامه توسعه پنجم بیش از135میلیون ریال سعودی حدود 18%از بودجه تخصیصی برای آن مدت را به خود اختصاص داده است .این نقاط عطف تاثیر مستقیمی بر میزان رشد در تمامی تغییرات بخش آموزشی داشته است.

میزان رشد تغییرات آموزشی در10/1409هجری(9-1989میلادی) و 14/1413هجری (94-1993 ) شاهد رشدی قابل ملاحظه بوده در حقیقت تعداد دانش آموزان در مقطع آموزش ابتدایی به طورسالانه از رشد متوسط 8/3% برای پسران و 6/54% برای دختران برخورد دار بوده است.درمقطع میانی رشد متوسطه سالیانه 4/7% و 1/10% برای پسران و دختران بوده است . برای مقطع متوسطه رشد سالیانه متوسط 4/5% برای پسران و 11% برای دختران بوده است . میزان ثبت نام در کادر معلمین نیز در طی همان دوره از زمان افزایشی از رشد سالیانه متوسط 5/12% برای معلمین مرد و 3/20% برای معلمین زن داشته باشد.علاوه بر این ابزار اساسی وزارت آموزش و ریاست کل آموزش دختران در طی برنامه توسعه پنجم گسترش داشته است . تعداد مدارس افزایش یافته ( برای دختران و پسران ) بین 90-1989 و 94-1993 و از 8370 به 10000 برای مدارس ابتدایی و از 2884 به 4000 برای مدارس میانی و از 1103 به 1700 برای مدارس متوسطه رسیده است . کادر آموزش دهنده تربیت معلم نیز در طی همان زمان افزایش یافته و از 40 به 43 رسیده است:تعداد کل دانش جویان نیزدربخش آموزش عالی رشد سالیانه متوسط 1/7%وتعداد فارغ‌التحصیلان این سیستم از رشد سالیانه متوسط 5/3%برخوردار بوده است.

این رشد همواره با رشد تعداد کادر آموزشی همراه بوده است.تا آنجا که به سیاستگذاریها مربوط می‌شود بخش آموزش عمومی درکشور در طی پنجمین برنامه توسعه شاهد پیشرفتهای مهمی در زمینه اجرای سیاستی و انجام اندازه‌گیریها در تمامی ابعاد آموزشی از این قرار بوده است :

· شرکت کنندگان در بخش خصوصی ساختن مدارس دولتی در محدوده بنا شده بوسیله قوه اجرایی و گروههای مالی

· گسترش برنامه‌های مهد کودک بوسیله بخش خصوصی و عمومی

· پیشرفت دانسته‌های تربیت  معلم مربوط با وزارت آموزش همچنین آنهایی که ریاست کل آموزش دختران وابسته‌اند به صورت دستگاههایی که درجه مدرک کاردانی می‌دهند.

· انتقال مسئولیت بخش خصوصی آموزش برای دختران به ریاست کل آموزش دختران

· گسترش برنامه علوم کامپیوتر و درس اطلاعات برای دانش آموزان مرحله متوسطه

· پیشرفت ساختارهای سازماندهی در وزارت آموزش و ریاست کل آموزش دختران

ارتقاء کمی و کیفی

رشد کمی آموزش به همراه پیشرفت کیفی که نشانگر تلاشهای انجام شده بوسیله دولت برای افزایش بازدهی آموزش در کل و EFA بالخصوص به عنوان راهی برای پیشرفت منابع انسانی و بهبود کارآیی و کیفیت است ، مهمترین برنامه پیشرفت در آموزش عمومی در طی ده سال اخیر به شرح زیر می‌تواند خلاصه شود . دولت، مقاطع ابتدایی و مقدماتی متوسطه را به عنوان نماینده زیر بنایی اساسی برای آموزش و پرورش مهارتهای زندگی به حساب می‌آورد.مطالعات زیادی برای ادغام این دو مقطع (درآموزش پایه ) انجام شده است.حتی اگر در جدول برنامه ریزی هنوز به صورت جداگانه نوشته می‌شوند.البته تلاشهای انجام شده برای پیشرفت با روند آموزشی هر دو مقطع برای تهیه تمامی شرایط مورد نیاز دانش آموزان برای ادامه تحصیلات تا پایان کلاس سوم مقطع میانی (راهنمایی) در هر دو دوره مشترک است .

این دو مقطع شاهد رشد قابل ملاحظه‌ای بودکه در ذیل بدان اشاره گردیده است :

· توجه به کلاس اول مقطع ابتدایی و تکیه بر حصول اطمینان از جو آموزشی مناسب برای کودکان در این سن از طریق راهنمایی آموزشی و برنامه‌های خاص هفته‌های اول ورود به منظور آشنا شدن کودکان با حال و هوای مدرسه شده است.

· اصلاح برنامه تحصیلی برای کلاس اول و تکیه بر مهارتهای خواندن و نوشتن فعالیتها و داستانها با هدف آشنا شدن با ترکیب حروف که مناسب با سن بچه‌های این گروه باشد و رفتارهای مورد پسند را در آنها ایجاد کند.

· آموزش زبان عربی به روشی آسان که سنگ بنایی محکم برای یادگیری دیگر علوم است .

· داخل کردن تصمیمات آموزش ملی با شروع کلاس چهارم ابتدایی تا پایان مقطع متوسطه به منظور رشد شهروندانی که قادر به ایجاد پیشرفت در خود و خدمت به کشورشان باشند .

· افزایش بازده برنامه‌های سلامت مدرسه در مقطع ابتدایی و همچنین دیگر مقاطع مدرسه .

· تسهیل روند یادگیری مضامین ریاضی و تکمیل روشهای آموزش آن و کتابهای درسی مربوط به آن.

· بالا بردن فعالیتهای دانش آموزان به عنوان بخش مهمی از برنامه تحصیلی در مفهوم کلی در تمامی زمینه‌های اجتماعی ، ورزشی ، فرهنگی و هماهنگی در روند ساختن شخصیت دانش آموزان .

· پیشبرد دروس انگلیسی با شروع از مقطع میانی (راهنمایی) به منظور تسهیل در یادگیری آن .

· بررسی برنامه هدایت دانش آموزان برای دیدن تاثیرات خوب آن در رفتار بیرون و درون مدرسه

· پیشبرد برنامه‌ها و روشهای یادگیری با تکیه بر مهارتهای مورد نیاز و رفتارهای مورد پسند و کار کردن روند آموزشی تا خروجیها در موازات اهداف مورد نظر باشد. دراینجا می‌توان یاد آور شد که پیشرفت آموزش عمومی با تکیه بر مواد زیر سمت و سوی جدید یافته است.

· این دو مقطع ( ابتدایی و میانی ) باید به گونه‌ای باشد که جوابگوی نیازهای اساسی افراد باشد و آنان را برای ایفاء نقش در جامعه آماده سازد.

· برنامه‌های آموزشی و تحصیلی باید رفتارهای سازنده را تقویت کند و با تغییرات آموزشی و فن آوری نو در چهار چوب ارزشهای شریعت اسلامی و آداب اصیل عربی منطبق باشد .

· بالا بردن کار‌آیی روند آمورش و یادگیری در زمینه آموزش پایه رسمی و غیر رسمی برای کودکان ، نوجوانان و بزرگسالان و تاکید بر اهمیت خصوصیات ملی در پیشبرد برنامه‌های تحصیلی ، بازده معلمان و محیط آموزشی ، با در نظر گرفتن تمامی مطالب مربوط به پیشرفت علم و مهارتها، برای ایجاد برنامه‌های پیشبرد بر اساس مطالعات آموزشی و روانی و اجتماعی در زمینه یادگیری و ارزیابی آموزشی .

· افزایش کامپیوترها در مدارس ابتدایی و میانی در چهار چوب طرح ملی استفاده از کامپیوتر در آموزش

· تکمیل کادر اداره مدرسه به روشی که مدرسه تبدیل به بخش اصلی آموزش شود و دادن امتیازات کافی به مدیران برای اداره مدرسه و باز بودن آن به روی جامعه

هفتمین برنامة پنج ساله (طی سالهای2005-2000)

هفتمین برنامة پنج ساله بر دانش‌آموز و احتیاجات او متمرکز شده‌است، چراکه دانش‌آموز بازیگر اصلی روند آموزشی در سایة هدف کلی آموزش همگانی است. برنامه یک رشته اهداف را برای تمامی جنبه‌های مربوط به روند آموزش مشخص نموده است.

اهداف کلی

1-ارائة موقعیت‌های آموزشی کلی و تمامی خدمات مربوط به آن برای تمامی شهروندان در سن مدرسه براساس ظرفیت‌ها، تواناییها و علایق آنان

2-دنبال کردن جریان به روزکردن سیستم آموزش عمومی برای بهتر عمل‌کردن در جوابگویی به نیازها و احتیاجات جامعه

3-دنبال کردن بهبود آموزشی و سازماندهی روند آموزش

4-جوابگویی به نیازهای وزارت در خدمات آموزشی و تسهیلات و استفاده سرمایه‌های بخش خصوصی در حمایت از بعضی از این پروژه‌ها

5-توجه بیشتر به پیشرفت منابع انسانی ملی، به کارگیری آنان و غلبه بر موانعی که با آنها روبرو می‌شوند.

6-دنبال کردن سیاست جایگزین کردن نیروی کار بیگانه به وسیلة سعودیها

7-توجه بیشتر به آموزش بزرگسالان، سوادآموزی و پیشبرد برنامه‌های مربوط به آن

8-فعال‌کردن روند فرهنگی و فعالیت‌های علمی وتوجه خاص به باستان شناسی تا هماهنگ با پیشرفت‌های کنونی در عربستان سعودی می‌شود.

سیاستهای کلی

1-حصول اطمینان از ظرفیت آموزشی برای تمامی کودکان سعودی در سن آموزش ابتدایی و افزایش بالقوه آموزش کنونی برای داشتن ظرفیت برای تمامی فارغ‌التحصیلان سعودی آموزش ابتدایی

2- فراهم نمودن ظرفیت آموزش متوسطه، تا پایان اولین دهة قرن بیست و یکی به 70% و سپس 90% فارغ‌التحصیلان سطح تکمیلی که مایلند تحصیلات متوسطه داشته باشند.

3- افزایش توانایی بالقوه مدارس شبانه تکمیلی و متوسطه.

4- فراهم نمودن مراقبت خاص برای دانش‌آموزان تیزهوش و نابغه

5- بهبود خدمات آموزشی خاص برای افراد معلول مانند نابینایان و دیگر افراد

6- کشف به موقع معلولیت‌ها و بالابردن آگاهی برای در پیشگیری از آنها

7- گسترش خدمات کتابخانه ای تخصصی نظیر کتابخانة سخنگو و انتشار کتابهای شنیداری بر طبق سیاست وزارتخانه

8- ایجاد مراکز خاص آموزشی (برای معلولین) برای کودکان پیش دبستانی

9-کاهش میزان مردودی و ترک تحصیل در تمامی سطوح آموزشی از طریق افزایش بازدهی آموزش

10-تلاش برای ایجاد مرکزی برای توسعة آموزش به منظور افزایش کارایی برنامه‌های درسی آموزش، فراهم نمودن مطالعات وتحقیقات آموزشی وروان‌شناسی که اجزاءروند آموزشی ومحیط مدرسه (دانش‌آموزان – معلمین – کتابها و موضوعات آموزشی) را پوشش دهد و به کارگیری نتایج آن هماهنگ با موقعیت عربستان سعودی.

11-به روزکردن و پیشرفت برنامه‌ها و طرح‌های آموزش عمومی در پرتو شریعت اسلامی و هماهنگ با نیازهای متغیر جامعه و اهداف توسعه

12-ارزیابی کارایی آموزش عمومی به منظور اطلاع از موفقترین روشهای مؤثر بر سیستم آموزش برای افزایش سطح علمی آموزش

13-بهبود کتاب‌های مدرسه چه از لحاظ شکل، مطالب و ویراستاری

14-بهبود کتابخانه‌های مدرسه و دادن توجه لازم به آنها

15-ارائة ابزار آموزشی مفید و مدرن به شکل فن‌آوری آموزشی و تطبیق آنها تا بتوانند به اهداف آموزش خدمت کنند.

16-توجه خاص به مطالب آموزشی گوناگون و تشدید استفاده از آنها

17-ارائة سیستم‌های بروز و روشهای پیشرفته مانند کامپیوترها در تمامی زمینه‌های عمل

18-تکمیل مطالعات کنونی دربارة سیستم فعلی سنجش دانش‌آموزان و تصحیح ایرادات بر طبق ابزار آموزش کنونی

19-توسعة برنامههای تلقین یادگیری قرآن مجید از طریق به روزکردن ابزار آموزش و بهبود بازده معلم

20-اجرای برنامههای آماده سازی و تربیت معلمین آموزش خاص (برای معلولین) در مؤسسات تربیت معلم

21-گسترش برنامه‌ها برای پرورش مهارت‌ها و توانایی‌های دانش‌آموزان از طریق فعالیت‌های علمی، فرهنگی ، اجتماعی، هنری و پیشاهنگی

22-احیاء مراکز فعالیت‌های مدرسه‌أی برای ارضاء روحی، جسمی، اجتماعی و ذهنی دانش‌آموزان

23-توسعة سیستم اطلاعاتی خاص دانش‌آموزان برای راهنمایی آنان و پیگیری کار آنها و ارزیابی عملکردشان

24-توسعة خدمات پیشگیری و معالجه در مدارس

25-تکمیل ترتیبات ثبت نام دانش‌آموزان

26-فراهم نمودن خدمات کمکی برای دانش‌آموزان مانند حمل و نقل به مدرسه، یارانه‌ها و تغذیه براساس عرف خاص

27- به روزکردن و سازماندهی سیستم اداری در وزارت و همچنین ادارات در مناطق و دیگر مؤسسات آموزش و افزایش کارایی آنان از طریق آموزش مداوم ضمن خدمت

28-بهبود بازدهی فنی و اداری مدیران

29-جوابگویی به نیازهای ادارات سعودی و ناظرهای آموزش

30-جوابگویی به نیازهای بخش آموزشی از لحاظ ابزار و لوازم، وسایل اداری، کتابهای مدرسه و مطالب آموزشی

31-فراهم نمودن ساختمان‌های مدارس در تمامی سطوح آموزش

32-به روزکردن طرح ساختمان مدارس برای فراهم نمودن محیط آموزشی مناسب(کارگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها، زمین‌های بازی…) همچنین امنیت و نور و هوای مناسب

33-افزایش تعداد ساختمانها برای بخش‌های بهداشتی مدارس و ساختن خوابگاه‌های دانش‌آموزان بیشتر در محیط‌های آموزشی

34-نگهداری از تسهیلات آموزش و تمیز نگهداشتن آنها

35-افزایش سطح معلمین در دایرة آموزش ابتدایی و درنظرگرفتن مدرک کاردانی به عنوان پیش نیاز آموزگاری در این دایره

36-ساختن ظرفیت معلمین دانشگاهی به منظور کسب مهارت‌های آموزگاری

37-توسعة برنامه‌های آموزشی مشاوران آموزش همچنین بازرسان اداری کشوری

38-عمل‌کردن کارایی خود به خود معلمین کشوری در تمامی دوایر آموزشی

39-استخدام شهروندان سعودی در حوزة اداری

40-تمرکز بر نقش هیأت عالی سوادآموزی و آموزش بزرگسالان همچنین هیأت‌های زیر مجموعه آن در برنامه‌ریزی برای  این نوع آموزش

41-هماهنگ کردن تلاشها با گروه‌های رسمی در مورد برنامه‌های آموزش بزرگسالان و سوادآموزی

42-افزایش ظرفیت مدارس آموزش بزرگسالان و سوادآموزی

43-حمایت از برد مرکزی آموزش بزرگسالان و سوادآموزی و فراهم نمودن منابع انسانی با مهارت‌های بالا برای آن

44-سازماندهی عملیاتی در مناطق دوردست و حومه به منظور بالابردن آگاهی در سن شهروندان با همکاری دیگر گروه‌های رسمی

45-انجام مطالعات عمل و تحقیقات و ارزیابی طرح‌ها و برنامه‌های آموزش بزرگسالان و سواد آموزی به منظور بهبود آنان

46-سازماندهی جلسات آموزشی به منظور افزایش صلاحیت افرادی که در زمینة آموزش بزرگسالان و سوادآموزی کار می‌کنند.

47-فراهم نمودن محرکهایی برای تشویق بیسوادان به تحصیل

48-توجه خاص به تجلی محلی و بین‌المللی به منظور استفاده از آنها برای بالابردن آگاهی و تذکر در مقابل خطرات بیسوادی و همکاری با دیگر گروه‌های رسمی

49-تشویق و توسعة فعالیت عقلی از طریق علوم و ادبیات

50-بالا بردن آگاهی فرهنگی در بین جوانترها و پرورش تمایلات ادبی و توانایی‌ها

51-به روزکردن و تجهیز کتابخانه‌های عمومی ومراکز فرهنگی، بهبود وضعیت آنها و افزایش عملکردشان

52-بهبود خدمات فراهم شده به وسیلة کتابخانه‌های عمومی و کتابخانه‌های مدرسه از طریق حصول اطمینان از مهارت‌های فنی، کتابها و مراجع مفید

53-فعال‌نمودن عمل در زمینه‌های فرهنگی در مراکز خدماتی اجتماعی و توسعه از طریق آماده‌سازی و آموزش متخصصین فرهنگی و سازماندهی گردهمائی‌ها و غیره

54-تشویق دانش‌آموزان به حفظ امکانات عمومی و حفظ محیط زیست.

مشارکت بخش غیر دولتی

در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه ، دولت خدمات آموزشی را برای شهروندان فراهم نمودن و در عین حال بخش خصوصی را تشویق به افزایش مشارکت در خدمات آموزشی در آموزش عمومی فنی ، حرفه‌ای از هر نوع و یا آموزش عالی نمود.بخش خصوصی هم با گشودن مدارس خصوصی(1100) برای پسران و دختران که معرف 6تا 7درصد کل دانش آموزان ثبت نام شده است در این امر شرکت نمود.دولت به اینگونه مدارس با دادن وسایل کمک نمود.این کمکها حدود 432میلیون ریال سعودی در طی برنامه پنجم تخمین زده شد . دولت همچنین 400مدرسه با اعانات مستقیم بخش خصوصی ساخت (6میلیون ریال)، دولت این مدارس را به صورت سالیانه به مدت 10سال اجاره کرد که بعد از آن مالکیت آن با دولت خواهد شد.دراجرای این سیاستها ، ششمین برنامه توسعه شرایط زیر برای افزایش شرکت بخش خصوصی را ارائه نمود :

تداوم سیاست کمک مالی به بخش خصوصی برای ساختمان و تاسیس مدارس و دیگر موسسات آموزشی ، ارزش ساختمان و پروژه‌های تاسیساتی در بخش آموزشی برای ششمین برنامه توسعه انتظار می‌رود که از مرز 23 میلیون ریال سعودی بگذرد.

· گشایش مدارس خصوصی دیگر به منظور ، داشتن میزان ثبت نام 10% از تعداد دانش آموزان در سراسر کشور.

· گشایش تعداد بیشتری از مهدهای کودک‌ خصوصی

· گشایش دانشکده‌های فنی و دانشگاههای غیر انتفاعی

· مشارکت در اجرای سیستم آموزشی مشترک دولتی و خصوصی

گسترش خدمات حمل و نقل برای مدارس

· فراهم نمودن خدمات نگهداری برای افراد دولت که مسئول خدمات آموزشی هستند و همچنین نگهداری مراقبتی از دستگاه‌ها و ابزار فنی

قوانین آموزشی

· سند خط مشی آموزشی

· فرمان سلطنتی شماره M18

مدیریت آموزشی

نهادهای مرکزی

· کمیته عالی خط مشی آموزشی

کمیته عالی خط مشی آموزش عالیترین قدرت ناظر بر تمامی انواع آموزش به جز آموزش دانشگاهی است . این کمیته در سال 1383 هجری تاسیس و نخست وزیر ریاست آنرا به عهده دارد . از جمله مهمترین اعضای کمیته فوق می توان از موارد ذیل نام برد :

1- وزیر آموزش – نایب رئیس

2-وزیر آموزش عالی

3- وزیر خدمات مردمی

 4-وزیر کار و مسائل اجتماعی

5- وزیر اطلاعات

6- وزیر حج و زیارت

7-رئیس کل آموزش دختران

این کمیته در باره تمامی برنامه ها و روشهای آموزشی و تمامی کارهای مربوط به آموزش و دیگر موفقیتها ، تصمیم گیری می‌کند : تصمیم گیریهای آن موثرند .یکی از اولین و مهمترین دست آوردهای کمیته ، سند خط مشی آموزشی است که به عنوان مرجع اصلی آموزش و برنامه‌های آن در تمامی نوعها و شاخه‌های آن به شمار می‌رود.کمیته از آغاز فعالیت ،تصمیم گیریهای زیادی در باره برنامه‌های تمامی مقاطع تحصیلی ، مطالب درسی ، سنجش و امتحانات داشته است کمیته عالی آموزش عای اخیرا ایجاد شده است.کار کمیته عالی خط مشی آموزشی به آموزش غیر دانشگاهی محدود می‌گردد.

برنامه‌های آتی

به منظور دست‌یابی به اهداف و سیاستهای فوق، برنامه‌های زیادی به ویزه در زمینه‌های ذیل به مورد اجرا درآمده است :

مطالب درسی

الف) طرح کلی توسعه تحصیلی: هدف رسیدن به جهش در آموزش به وسیلة اجرای تغییراتی اساسی و کمی در مطالب درسی به منظور جوابگویی به شتاب توسعه منطقه‌أی و جهانی درنظر شخص و جامعه است.

اهداف این طرح همچنین فراهم نمودن ابزاری کارآمد برای رسیدن به اهداف سیاست آموزش به روشی منسجم و کارآمد است که باعث ایجاد مطالب درسی پیشرفته‌تر و کارآمدتر می‌شود. بعضی از مراحل این طرح تاکنون انجام شده و مراحل باقیمانده می‌باید اجرا شود. (اجرا، آزمایش، تعمیم)

ب) طرح‌های توسعه آموزش برای تمامی مراحل به منظور جوابگویی به تغییرات و پیشرفتها و همچنین احتیجات بازار و اشخاص و نیازهای اجتماعی طرح شده هیأت عالی مطالب درسی و برنامه‌ها طرح تکمیل شده برای آموزش متوسطه تعیین نموده که به وسیلة دروس جدید در مقطع متوسطه مشخص شده‌است: فرهنگ حرفه‌أی (کاری) استفاده از کامپیوتر و اطلاعات. این روش در مقطع میانی اجرا و تکمیل خواهدشد. ‌ 

ج) توسعة خط مشی‌های یادگیری: با  تأکید بر خودآموزی، یادگیری مداوم و آموزش در طول زندگی

ارزیابی و سنجش

ــ آموزش معلمین از لحاظ نظری  و عملی در ارزیابی و سنجش

ــ ایجاد راهنمای ارزیابی و سنجش معلمین

ــ یافتن تست‌های استاندارد برای ارزیابی آمادگی، تمایلات، آمادگی‌ها، ظرفیت‌ها، و هوش به منظور انتخاب دانش‌آموزان با توانایی‌‌های خاص (تیزهوش یا کند در یادگیری)

ــ تکیه بر تست‌های شخصی به منظور داشتن نقاط ضعف و مشکلات یادگیری دانش‌آموزان

ــ ایجاد امتحانات کشوری در پایان پر مقطع به منظور تعین سطح دست‌یابی دانش‌آموزان

چشم‌انداز آتی

درسایة موقعیت آموزشی معرفی شده در اولین بخش از گزارش کنونی و بر اساس شاخص‌های آماری و تغییرات سریع در آموزش، به‌نظر می‌رسدکه آیندة بهتری در انتظار آموزش همگانی در عربستان باشد.البته طبیعت این مبارزات ما را به گفتن اینکه مکانیزم‌های ایجاد شده برای مقابله با آنها بر اساس ارزیابی تلاش‌های انجام شده در این زمینه بوده است، رهنمون می‌شود.اغز جمله مهمترین اقدامات به عمل آمده در راستای نیل به پیشرفت‌های آتی در زمینه آموزش همگانی می توان از موارد ذیل نام برد :

پیشرفت کمی و ظرفیت پایه‌های آموزشی

اگر به شاخص‌های کمی توسعه و همچنین افزایش تعداد دانش‌آموزان نظری بیندیشیم متوجه می‌شویم که نیازمند گسترش و رشد میزان اشغال مدارس و همچنین سطح آموزش که جوابگوی اهداف مودرنظر آموزش باشند هستیم. این مسائل نیازمند تلاش‌های جدی برای فراهم نمودن کیفیت خوب آ‚وزش برای تمامی دانش‌آموزان به طور مساوی است. رشد جمعیت شناسی سالیانه در عربستان سعودی به عنوان نیازی سوق‌الجیشی برای توسعة کلی که بر اساس نیازهای اجتماعی – امضای تغییرات زیرساختی، معرفی فن‌آوری‌های جدید، رشد بخش خصوصی و عمومی اتفاق می‌افتد به حساب می‌آید و به این دلیل است که مهارت‌های ملی موردنیاز هستند. از آن زمان نقش مؤسسات آموزشی عربستان سعودی، مبارزه‌ ای که نیازمند بازنگری و طرح‌های عمقی برای رشد است به حساب می‌آمده و هنوز نیز چنین است. این بازنگری و طرح‌های عمیق به مؤسسة آموزش اجازه می‌دهد که پایه‌های آموزشی را به وسیلة آموزشی کاملاً پیشرفته که جوابگوی نیازهای اشخاص وجامعه هماهنگ با اهداف توسعة کلی است،گسترش دهد. به این منظور طرحهای گسترده ای درجهت نیل به موارد ذیل به مورد اجرا درآمده است :

· تعادل بین ضرایب رشد افراد تحصیل کرده و پایه‌های آموزش و همچنین ظرفیت‌های آن از طریق ایجاد طرح مدرسه که گسترش افقی و رشد جمعیتی بین شهرها و روستا را در نظر بگیرد، در حالیکه موقعیت‌های همگانی آموزش را فراهم می‌کند.

· تغییر در الگوهای آموزشی خصوصاً در آموزش متوسطه و کاهش هزینه‌های هدر رفته در نتیجة افزایش مردودی ومیزان ترک تحصیل که نیازمند دوباره‌سازی توانائیها و آموزش دانش‌آموزان است.

· تغییر منابع مالی آموزش تا جوابگوی افزایش هزینه‌های آموزشی پیش‌بینی شده و در نتیجه تضمین آموزش و پرورش با کیفیت بالا باشد.

· آماده‌سازی فارغ التحصیلان هماهنگ با نیازهای بازارکار

· حصول اطمینان از آموزش با کیفیت خوب

· فراهم نمودن تمامی احتیاجات از قبیل معلمین، ساختمان‌های آموزشی و لوازم موردنیازاصیل و امروزی

سیستم آموزشی عربستان سعودی بر اساس خط مشی کلی سیاست آموزش بناشده که هدف آن آماده‌سازی فارغ‌التحصیلانی است که ملیتی عربی اسلامی داشته باشند. اما به روی دیگر فرهنگ ها هم باز است و با آنان بی‌طرفانه برخورد می‌کنند. جریان فرهنگ‌هایی که به دلیل گسترش ارتباطات از راه دور دنیا را تسخیر کرده‌اند و هماهنگ با آن گسترش تبادلات فرهنگی در سراسر دنیا نیازمند تغییرات کمی در نیل به موارد زیر است:

ــ اجازه دادن به مهارت‌ها و کارهای مختلف و همچنین تجربیات درون کلاسی

ــ برقراری خط مشی آموزش برای آموزش و تهیة مطالب درسی به این منظور

ــ ایجاد تعادل بین اصالت و روزبودن برای بهره‌برداری از جریان فرهنگ‌ها و بالا‌بردن دانش ، ارزش‌ها و روش‌ها بر اساس پایه‌های آموزش و عقلی اسلام

ــ تبدیل مدرسه که مؤسسه‌ ای اجتماعی است به مؤسسه‌أی که با جامعه به صورت باز برخورد می‌کند تا از یک طرف جوابگوی نیازهای اشخاص باشد و از طرف دیگر نیازهای اجتماعی و اقتصادی جامعه ر ارضاء کند.

ــ خلق تعادل میان سیاست تمرکز و تمرکز زدایی جهت حصول اطمینان از ترکیب تحصیل عمومی در چهارچوب‌های آموزشی و دادن استقلال به مدارس برای خلاقیت و نوآوری بیشتر

اعمال تغییرات کیفی فن‌آوری طی ربع قرن آخر قرن بیستم باعث جهش کوانتومی در بخش‌ها و زمینه‌های مختلفی شد. بنابراین نمی‌توانیم آنچه را در آینده اتفاق خواهد افتاد و زمانیکه فن‌آوری برای پیشرفت خود فن‌آوری مورد استفاده قرار خواهدگرفت. پیش بینی کنیم چرا که تغییرات سریعتر از تصورات ماست.طی دهة آینده ترقی بزرگی در فن‌آوری‌های پیچیده خواهیم داشت.

چون کامپیوتر، اینترنت و ماهواره‌ها مفاهیمی جدید را ارائه داده‌اند که ارقام، اطلاعات و تصاویر را تبدیل به سیستم اطلاعاتی منسجمی کرده‌اند که تصمیم انسان را عمیقتر، دقیقتر و پخته‌تر کرده است و به این دلیل است که شاهد تغییرات عظیمی خواهیم بود که مؤسسات آموزشی باید خود را برای آن آماده کنند و به سوی دو روش حرکت کنند :

1-حجم تغییرات و اثرات احتمالی آنرا بر سیستم آموزشی، اداری، روند آموزشی و پرورش پیش‌بینی کنند. تواناییهای فنی را به منظور پیشرفت روند آموزشی و پرورشی و بهره‌برداری از آنها به روشی اقتصادی و بهینه و با کمترین میزان هدردهی پیش‌بینی کنند. هدردهی هایی که ممکن است در نتیجة ارزیابی نامناسب از نیازهای آموزش و پرورش و انتخاب نامناسب فن‌آوری‌ها و لوازم باشد.

2-فن‌آوری وکاربردهای آنرا از طریق مطالب آموزشی به عنوان هدف انتخاب کنند و بهترین آنها را به منظور برقراری برنامه‌های فنی در پرتو نیازهای بازارکار احتیاجات دانش‌آموزان برای توانمند شدن در فن‌آوری و کاربردهای آن انتخاب کنند. این نیازمند خط مشی است که به مؤسسات آموزشی اجازه دهد موضوعات برنامه‌های فنی و مطالب درسی خود را براساس جوابگویی به نیازهای بازارکار، به روز کنند.

به منظور مقابله با این مشکلات، برنامه‌أی با اهداف مشخص و سیاست‌هایی که باید در آینده اجرا شود، برقرار گردیده و مترجمان برنامه‌های علمی بلند مرتبه‌أی است که بخشی از خط مشی دراز مدت خواهد بود.عربستان سعودی خود را متعهد به اجرای برنامة 5 ساله برای 2005-2000 کرده است که شامل اهداف و سیاست‌هایی است که مناسب با جهش سریع فراهم نمودن آموزش همگانی خواهد بود.

آموزش ضمن خدمت

اهداف آموزشی

اصلی ترین هدف برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت معلمین،ارتقاء استاندارد های آموزشی و حرفه ای معلمین ، مدیران و سایرکادر آموزشی کشور از طریق ارائة دوره های آموزشی و باز آموزی است.

آموزش  فنی و حرفه ای

 

پادشاهی سعودی دریافته است که آموزش حرفه ای و اداری بخش اساسی آموزش برای پشتیبانی از توسعة اقتصادی و اجتماعی است.فارغ التحصیلان برنامه های آموزش مراقبتهای بهداشتی ، کشاورزی ، تدریس و هم اکنون مکانهای شغلی را در کارخانه و صنعت ، کشاورزی و مؤسسات اجتماعی در سراسر کشور اشغال می کنند. سازمان آموزش حرفه ای و تعلیمات فنی عمومی در کنار وزارت کار و امور اجتماعی بیشتر امور آموزشی مراکز تعلیمات حرفه ای و مؤسسات عالی تعلیمات فنی پادشاهی سعودی را به عهده دارد .وزارت تحصیلات امور مدارس ثانویه و آموزش حرفه ای را به عهده دارد و ارگانهای دولتی دیگری امور مؤسسات یا مراکز آموزش را  در حیطة خاص تحصصی خود به عهده دارند.مؤسسة حرفه ای سلطنتی در ریاده ، مدرسة آموزش فنی هفوف ، آموزش ابزار صنعتی ، کار با فلزات برق و مکانیک را فراهم می نماید.سازمان آموزش فنی و تعلیمات حرفه ای در ریاض برای جوان سعودی فرصت آموزش مهارتهای حرفه ای را فراهم می کند.صدها جوان سعودی سالانه در برنامه های آموزشی در زمینة برق ، نگهداری ابزار صنعتی و مکانیکی شرکت می کنند.مدارس دیگر تعلیمات فنی و حرفه ای در مدینه ، طائف ، Vnaizah , Abha  تشکیل شده اند .یک مؤسسة آموزشی جدید بوسیلة وزارت کار و امور اجتماعی در ریاض در سپتامبر احداث شده است که دوره هایی را متناسب با نیازهای سعودی های بیکار ارائه می دهد.موسسة‌مهم دیگری که برای مرتفع کردن نیاز کم بودن آموزشهای اداری تأسیس شده مؤسسة آموزش امور اداری ( خدمات دولتی ) ملی است که در 1961در ریاض پایه ریزی شد . این موسسه یک مؤسسة نیمه دولتی است و برای کارمندان شهری آموزشهای پایه و آموزشهای ضمن خدمت فراهم می نماید و مؤسسات تحقیقاتی دولتی وارد زمینة امور اداری ،ارتباطات و رایانه پوشش می دهد.امروزه این مؤسسه در جده ، دمام و یک شاخة مهم آموزش زنان در ریاض دارد.این مؤسسه به دانش آموزان امور اداری،قانون ، حسابداری ،علوم رایانه ،نگهداری ، مدیریت شخصی ،منشیگری و مدیریت و برنامه یزی یاد می دهد.سیستم آموزش عربستان سعودی بدنبال اعطاء کردن  و آموزش اسلام  و دانش آن به نسل های جدید است ، در حالیکه آنها را برای رویارویی با آینده نیز محیا می نماید.ملک فهد همیشه گفته است که دولت متعهد به فراهم کردن فرصتهایی برای توسعة توانایی های جوانان است.دانش آموزان امروزه از این شاخص برخوردارند که تحصیل علم مورد علاقة خود را در زمینة فنی ،علمی و هنری در مدرنترین مؤسسات تحصیلی ادامه دهند.برای ادامه دادن پیشرفتهای عربستان سعودی در زمینة تحصیلات و منابع انسانی ، برنامة هفتم توسعه (سال 2000 تا 2004) به رشد منابع انسانی برای افزایش نیروی کار انسانی بومی و به روز کردن توانایی های آنها با آموزش مداوم تمرکز و توجه خاص خاص کرده است تا نیازهای اقتصاد ملی و جانشین کردن نیروهای کار خارجی را بر آورده نماید. بنابر این بیشتر تلاشها باید در زمینة آموزش عمومی و عالی و تعلیمات حرفه ای باشد.

سیاستهای آموزشی

· معطوف داشتن توجه برآموزش فنی وحرفه ای به عنوان بخش اساسی آموزش جهت پشتیبانی از توسعة اقتصادی و اجتماعی

· اشتغال فارغ التحصیلان برنامه های آموزش مراقبتهای بهداشتی ، کشاورزی و آموزشی در حوزه صنایع ، کشاورزی واجتماعی در سراسر کشور

· معطوف داشتن توجه عمده بر رشد منابع انسانی و افزایش نیروی کار انسانی بومی و به روزنمودن توانایی های افراد از طریق ارائه برنامه های آموزشی متمرکز و جانشین سازی آنان با نیروهای کار خارجی طی برنامة هفتم توسعه ( طی ساهای 2000 تا 2004 (

سیاستهای آتی

از مدتها بیش عربستان سعودی به آموزش فنی توجه خاصی داشته است.سند خط مش آموزش) در قسمت پنجم بخش سه) اهداف دراز مدت و کوتاه مدت آموزش فنی و حرفه‌ای و مسئولیتهایی که ویژه وزارت آموزش از 1400هجری(1980میلادی) بوده است را مشخص می‌کند.درحقیقت تصمیم گرفته شد که موسسات آموزش عمومی برای آموزش فنی و حرفه‌ای به منظور پرورش نیروی کار ملی و صلاحیتدار و آموزش دیده تاسیس شود چون این نیروی کار به منزله اعصاب تولید در زمینه صنعتی ، کشاورزی تجارت و غیره بوده و علاقه به آموزش فنی افزایش فراوان یافته و طی چند سال اخیر رشد قابل ملاحظه‌ای از لحاظ تعداد دانش آموزان ، ترمها و معلمین داشته است .بسیاری از موسسات فنی نیز تاسیس شده‌اند.موسسات فنی ایجاد فرهنگ اسلامی را نیز فراموش نمی‌کنند .آموزش زبان و فرهنگ عربی نیز برای آموزش دانش آموزان درجهت بهبود سطح فرهنگی آنان علاوه بر آموزشهای حرفه‌ای در نظر گرفته شده است.

نهادهای مرکزی

· سازمان آموزش عمومی فنی وحرفه ای با مشارکت وزارت کار و امور اجتماعی عهده دار مسوولیت امور آموزشی مراکز تعلیمات حرفه ای و مؤسسات عالی فنی پادشاهی سعودی است.

· وزارت آموزش  نیز عهده دار مسوولیت رسدگی برامور مدارس متوسطه حرفه ای است.

· مؤسسة حرفه ای سلطنتی ریاده و مدرسة آموزش فنی فوف که به ارائه دوره های آموزش ابزار صنعتی ، کار با فلزات و برق و مکانیک مبادرت می نمایند.

· سازمان آموزش فنی و حرفه ای ریاض که عهده دار فراهم سازی فرصت آموزش مهارتهای حرفه ای برای جوانان سعودی است.

· مدارس فنی و حرفه ای مدینه ، طائف ، Vnaizah , Abha

· مؤسسة آموزشی وزارت کار و امور اجتماعی مستقردر ریاض که عهده دار ارائه دوره های آموزشی متناسب با نیازمندیهای شهروندان سعودی بیکار می باشد.

· مؤسسة نیمه دولتی آموزش امور اداری مستقر درریاض که عهده دارمسوولیت فراهم سازی آموزشهای پایه و ضمن خدمت برای کارمندان شهری وتحت پوشش قرار دادن مؤسسات تحقیقاتی دولتی درزمینة امور اداری،ارتباطات ورایانه است.درحال حاضر، این مؤسسه ازشعباتی درشهرهای جده ،دمام و شعبه آموزش زنان در ریاض برخورداراست. مؤسسه مذکور به آموزش امور اداری ، قانون ، حسابداری ، علوم رایانه ، مدیریت ، منشیگری و مدیریت برنامه یزی مبادرت می نمایند.

آموزش بزرگسالان

ساختار آموزشی

توسعه سوادآموزی و برنامه های آموزش بزرگسالان

برنامه‌های آموزش بزرگسالان و سوادآموزی گسترش یافته است. با گسترش آموزش ابتدایی که باعث عقب‌نشینی بیسوادی تا حدود 5/10% برای مردان در 1998 رسید، بیسوادی شروع به از بین رفتن کرده است.سال 1446 هجری (2025) سال پایان بیسوادی در عربستان پیش‌بینی شده‌است. این پیش‌بینی به دلیل تلاشهایی است که انتظار می‌رود در آموزش پایه و همچنین سوادآموزی و برنامه‌های آموزش بزرگسالان در ابعاد همه جانبه فعلی شدت یابد.

قسمت مهم دیگر برنامه تحصیلات سعودی ، آموزش بزرگسالان است . نشانة تعهد دولت سعودی به محو بی سوادی ، پایه ریزی تعداد زیادی از مراکز تحصیل بزرگسالان است.درمناطق دور افتادة روستایی دولت دوره های آموزشی ـ تحصیلی برگزار می نماید.میزان بی سوادی در پادشاهی سعودی برای مردان نود درصد و 2/70 درصد برای زنان است . وزارت تحصیلات عربستان اکنون مراکز آموزش بزرگسالان برای مردان در سنین سطوح مختلف تاسیس نموده است.سیستم آموزشی در پادشاهی عربستان اصل فراهم نمودن شرایط آموزشی در هر زمان را اجرا می‌کند . بنا براین سیستم آموزشی خاصی برای آموزش در هر زمان بوجود آمده در این چهار چوب موسسات ذیل ایجاد گردیده است :

الف) مراکز سواد آموزی که بدون محدویت سنی دانش آموزان را می‌پذیرند . طول مدت تحصیلی در این مراکز سه سال است ، اولین سال تحصیلی آموزش بزرگسالان برابر با دومین سال تحصیلی آموزش ابتدایی است . دومین سال برابر کلاس چهارم و سومین سال برابر کلاس ششم آموزش ابتدایی است.درمبارزه با بیسوادی ، دستگاههای آموزشی یک رشته برنامه‌های سواد آموزی تابستانی درمناطقی که دور از تراکم مدرسه‌ای هستند را به مورد اجرا گذارده اند.

ب) کلاس‌های شبانه ویزه مردان  وکلاسهای روزانه ویزه زنان شانس گذراندن امتحان نهایی برای مرحله میانی یا مرحله متوسطه رادرست مانند دانش آموزان مدارس رسمی برای بزرگسالان فراهم می‌سازند.

تلاشهای نهضت سواد آموزی درعربستان سعودی طی سالهای اخیر در این زمینه مهم موفقیت آمیز بوده است .

سیاستهای آموزشی

کاهش نرخ بیسوادی بزرگسالان

دولت آموزش ابتدایی، فعالیتهای سواد آموزی و آموزش بزرگسالان را ترویج نموده است چراکه معتقد است که پایان دادن به بیسوادی نیاز به دو فعالیت موازی بوسیله فراهم نمودن موقعیتهای آموزش برای تمامی کسانیکه به سن قابل قبول مدرسه ابتدایی رسیده اند از یک طرف و بوسیله گسترش برنامه های سواد آموزی و آموزش بزرگسالان و بهبود این برنامه ها برای بازدهی بهتر از طرف دیگر ، دارد طرحها و برنامه های آموزش از این اصل پیروی می کنند،میزان بیسوادی کاهش یافته و به زودی بیسوادی از بین می رود.بسیاری از مدارس ابتدایی گسترش یافته اند در حالیکه تعداد مراکز سواد آموزس کاهش یافته اند که بیانگر ارتباط بین گسترش آموزش ابتدایی و پایان بیسوادی است.این بوسیله اصل 30 از اصول دولت در عربستان سعودی انعکاس یافته که می گوید دولت می باید آموزش عمومی را فراهم نموده و با بیسوادی مبارزه کند.پیشرفت روشنی در زمینه مبارزه با بیسوادی و آموزش بزرگسالان صورت گرفته، سیاست آموزشی منعکس کننده توجهی است که دولت به این نوع آموزش می دهد. در واقع در عملی کردن این سیاست ، آموزش بزرگسالان و قواعد سواد آموزی اعلام شده  است. در قانون دوم این قواعد ، هدف از پایان دادن به بیسوادی مشخص شده ، این اصل بیان می کند که هدف از این قواعد پایان دادن به بیسوادی در تمامی گروهها و آماده سازی شهروندانی به خود متکی است که بتوانند به شکوفایی جامعة خود کمک کنند.این قواعد همچنین توصیفات زیر را در مورد بیسواد بیان می نماید: که مشخص است که نمی داند چگونه بخواند و بنویسد و بیش از سن قابل قبول برای آموزش ابتدایی و کمتر از چهل و پنج سال سن دارد. این قواعد راههای مکفی برای مبارزه با بیسوادی در اصل شش را مشخص می کند:تأسیس انجمن عالی برای آموزش بزرگسالان و فعالیتهای سواد آموزی به ریاست وزیر آموزش و شرکت بسیاری از سازمانهای دولتی مانند ریاست کل آموزش دختران ، وزارت دفاع و هوا نوردی ، گارد ملی، وزارت برنامه ریزی و وزارت داخله ایجاد شده است.این قواعد همچنین نیازمند دو سند بود یکی تنظیم کننده و دیگری اجرایی

· احداث تعداد زیادی از مراکز تحصیل بزرگسالان درجهت تعهد دولت سعودی به محو بی سوادی در مناطق دور افتادة روستایی

نهادهای مرکزی

وزارت آموزش عهده دار مسوولیت احداث و نظارت بر عملکرد مراکز آموزش بزرگسالان ویزه مردان وسازمان امور اداری آموزش زنان نیز عهده دار این مسوولیت برای زنان مواجه با معلولیتهای جسمانی و ذهنی است.

اقدامات آموزشی

· آماده کردن کلاسهای منظم برای آموزش افراد بیسواد در تمامی مناطق کشور

· سازماندهی یک رشته عملیات انتخابی متمرکز در جاهایی که آماده کردن کلاسهای منظم آسان نیست مانند مناطق بدوی (بادیه نشین ) و مناطق دوردست برای پایان دادن به بیسوادی در زمان مورد نیاز.

· ارائه برنامه های سواد آموزی مناسب از طریق رادیو ، تلویزیون و دیگر رسانه ها.

· استفاده از مساجد، مجتمعهای تابستانی ، باشگاهها، کلوپها و مراکز گردهمایی با هدف پایان دادن به بیسوادی.

· این قواعد شهروندان را تشویق به شرکت در فعالیتهای سواد آموزی کرده و به آنان امکان می دهد در این تلاشها به اینگونه شرکت نمایند:

· تشویق مشارکت داوطلبانه افراد بزرگسال در برنامه های سواد آموزی و فعالیتهای آموزشی هماهنگ با روند تعیین شده توسط هیئت عالی سواد آموزی و آموزش بزرگسالان

· هر سازمان دولتی یا مؤسسه عمومی باید تا شش سال آینده از زمان شروع این قواعد بیسوادی کارمندان خود را از بین ببرد. البته این امکان وجود دارد که مهلت تعیین شده با تصمیم هیئت وزیران قابل تمدید است.

· شرکتهای خصوصی و مؤسسات باید اطلاعات مورد نیاز دربارة کارمندان بیسواد خود را و سن و شغلشان همچنین کارهایی که برای پایان دادن به بیسوادی آنان انجام داده اندرا در اختیار وزارت آموزش بگذارند.

از جمله تلاشهای به عمل آمده توسط دولت عربستان سعودی در زمینه سواد آموزی و آموزش بزرگسالان می توان از موارد ذیل نام برد :

الف) قرار دادن برنامه پایان دادن به بیسوادی در سیاست گذاریها و اهداف ترسیم شده در برنامه توسعه .

ب) فراهم نمودن مراقبت بهینه کمی و کیفی برای آموزش بزرگسالان .

ج) تکمیل برنامه تحصیلی سواد آموزی

د) تلاش برای جذب کلیه افراد بیسواد به مراکز سواد آموزی و آموزش بزگسالان .

ر) تلاش برای کاهش میزان ترک تحصیل در بین دانش آموزان مراکز سواد آموزی .

س) سعی در فراهم نمودن موقعیتهایی برای بیسوادان تا تحصیلات خود را در آموزش میانی (راهنمایی) و متوسطه ادامه داده و تکمیل مطالب تحصیلی این مدارس به گونه ای که آنان بتوانند به اهداف و آرزوهای خود دست یابند.به منظور دست یابی به این اهداف تلاشهای مشترکی برای اجرای سیاست آموزشی و قوانین سواد آموزی در دست اجراست. برنامه درازمدت سواد آموزی بیست ساله برای مردان و زنان تعیین شده است. بسیاری از نهادهای دولتی من جمله وزارت آموزش ، ریاست کل آموزش دختران ، گارد ملی و وزارت دفاع و هوا نوردی در این تلاشها مشارکت  نموده اند که در ذیل بدان اشاره گردیده است :

وزارت آموزش

برنامه بیست ساله با تلاشهای مداوم برای پیشرفت سوا آموزی و مطالب درسی آموزش بزرگسالان همراه بوده است. همگام با پیشرفت کلی مفهوم پذیرفته شده توسط دولت در دومین برنامه توسعه پنج ساله در تمامی زمینه ها دولت با بانک جهانی برای تأسیس  دوباره سازی به منظور پذیرفتن برنامه سواد آموزی ضربتی با برنامه پیشرفته و مطالب درسی و همچنمن کتابهایی که با سطوح اجتماعی و حرفه ای افراد سواد آموز هماهنگ باشد همکاری نموده است. این برنامه در واقع در آغاز سال تحصیلی 3/1402هجری (92-1991 میلادی)اجرا شد. بعد از ارزیابی برنامه با وزارت برنامه ریزی توافق شد که کلاسهایی درمراکز سواد آموزی برای دورة سه ساله گذاشته شود و در پایان آن مدرک پایان تحصیلات ابتدایی داده شود و این امکان برای سواد آموز باشد که در مقطع میانی ( راهنمایی) به تحصیلات خود ادامه دهد. مطالب تحصیلی جدید برای کلاس اولیهای آموزش بزرگسالان اول در1410هجری (1990میلادی) به اجرا در آمده و به دنبال آن مطالب درسی برای کلاسهای دوم و سوم در1991 تعیین شد.به منظور مبارزه با بیسوادی متولیان شایسته، حداکثر تلاش خود را برای عمومی کردن و بهبود آموزش ابتدایی به کار بردهاند. آنان سعی در حل مسئله ترک تحصیل بوسیله حل دلایل آن داشته اند. این ، بیسوادان را تشویق به شرکت در برنامه های سواد آموزی که در همه جا گسترده اند، می نماید.

دولت

ا- مدیران، معلمین ، بازرسان و کارمندان پاداش نقدی برای تلاششان درمبارزه به بیسوادی دریافت می کنند.

2-پاداش به معلمان بازنشسته و دیگر معلمانی که در این مبارزه بر علیه بیسوادی شرکت کنند نیز داده خواهد شد.

3-فارغ التحصیلان دانشگاهی پاداش مالی برای تشویق آنان و دیگران برای شرکت در سواد آموزی و آموزش بزرگسالان دریافت می کنند.

4- سواد آموزان کتاب ، لوازم التحریر و وسایل آموزشی را در طول سالهای تحصیلی به صورت رایگان دریافت می کنند.

5- برای کمک به پیدا کردن شغل ، گرفتن ترفیع و یا ادامه تحصیل ، گواهینامه اعطا می گردد.

6- معلمین کار آزموده خصوصاً کسانی که در برخورد با بعضی گروهها با اهداف متفاوت صبورند انتخاب می شوند.

7- از جاذبه به عنوان ابزاری برای پذیرفتن سواد آموزان و حصول اطمینان از اینکه هیچگاه مورد تبعیض قرار نخواهند گرفت استفاده می شود.

8-ناظرآموزشی از بین افراد با تجربه در زمینه آموزش بزرگسالان که می دانند چگونه به صورتی مؤثر با معلمین کنار بیایند، انتخاب می شود.

9-مطالب درسی مناسب سواد آموزان و گروه سنی شان انتخاب می شود.

10-کانالهای ارتباطی بین آموزش بزرگسالان وآموزش عمومی باز است تا سواد آموزان شانس رفتن به مقاطع بالاتر را داشته باشند.

11-از رسانه های گروهی خصوصاً رادیو ، تلویزیون و تلفن برای صحبت درباره مسایل بیسوادی و پیشبرد برنامه های سواد آموزی استفاده می شود.

12-مناسبتهای بین المللی مانند روز سواد آموزی بین المللی ، روز سواد آموزی عرب و شروع سال تحصیلی برای پخش برنامه های آگاهی دهندة مؤثر انتخاب می شود.

تلاشهایی نیز برای تهیه برنامه های تلویزیونی خاص برای آموزش بزرگسالان و سواد آموزی در دست تهیه است تا به روشی غیر سنتی بر اساس مفاهیم ، نیازهای خاص بزرگسالان، برنامه هایی تهیه شوند . این برنامه ها فقط آغاز سفر به دنیای علم است.تلاشهای در دست اجرا توسط دولت عربستان سعودی در مبارزه با بیسوادی بوسیله پاداش منطقه ای ارج نهاده شده است. این جایزه بوسیله مؤسسه عربی آموزش فرهنگ و علوم به وزارت آموزش داده شد و همچنین جایزه بین المللی بوسیله یونسکو به وزارت دفاع و هوانوردی در 1417هجری و جایزه یونسکو به ریاست کل اموزش دختران در 1420داده شد.

ریاست کل آموزش دختران

ریاست کل آموزش دختران تلاشهای زیادی در زمینه مبارزه با بیسوادی و آموزش زنان انجام داده است . این ریاست کل مدرسه ها و کلاسهای بسیاری برای بیسوادان زن گشوده تا آنان را آگاه کند و برای ثبت نام در مدارس و درس خواندن تشویق نماید. بیسوادی در میان زنان در پایان برنامه پنج ساله پنجم در 1419 هجری (1995) 72/36 % بوده است . برنامه پنج ساله ششم که در 1416هجری (1996) آغاز شده بر نیل به اهداف ذیل تکیه دارد:

· آماده کردن و اجرای برنامه دراز مدت سواد آموزی زنان که در آن تمامی نیروهای کار آمد شرکت خواهند کرد.

· تشویق دختران تحصیل کرده به اینکه افراد بیسواد خانواده را برای شرکت در مبارزه با بیسوادی آموزش دهند.

· ایجاد زمینه های جدید برای فعالیتهای آموزشی بعد از مرحله سواد آموزی تا کسانی که خواندن و نوشتن آموخته اند بتوانند دیگر انواع فعالیتهای ساده را نیز در زمینه کاری هریک از آنها بیاموزند.

پس از اعلام قوانین سواد آموزی و آموزش بزرگسالان در عربستان سعودی، ریاست کل آموزش دختران ، خود را وقف پایان دادن به بیسوادی و آموزش بزرگسالان زن نمود.

درآغازسال تحصیلی93/1392هجری (73-1972میلادی) پنج مدرسه سواد آموزی که در آن 1400 سواد آموز ثبت نام نموده بودند گشایش یافت . این مدارس سال به سال افزایش قابل ملاحظه ای یافته و به تمامی شهرها و روستاها رسید.تلاشهای انجام شده بوسیله ریاست کل اموزش دختران محدود به ختم بیسوادی دیکته ای نمی شود بلکه همچنین شامل مبارزه با بیسوادی حرفه ای نیز هست . ریاست کل در نظر دارد که به سواد آموزان زن ، مادران و زنان خانه دار ، در زمینه های مربوط به کار خودشان آموزش حرفه ای و تجربی دهد. به این منظور دست آوردهای ذیل حاصل گردید:

1-برنامه های آموزشی برای آماده سازی بزرگسالان برای کار در بخشهای دولتی یا خصوصی در زمینه های طراحی لباس و خیاطی به اجرا در آمد. حداقل کلاس آموزشی برای ورود به این برنامه کارنامه سال دوم برای گروه سنی بین 17 تا 35 سال است.

2-برنامه های آموزش حرفه ای از سال تحصیلی 1412 هجری ( 1992) برای مقطع بعد از میانی در زمینه های طراحی لباس، خیاطی و خانه داری به اجرا در آمد. طول این دوره سه سال است و در پایان مدرک فارغ التحصیلی متوسطه داده می شود. مؤسسات حرفه ای متوسطه ده عدد هستند.

3-برنامه های آگاهی دهنده مذهبی ، فرهنگی، اجتماعی و آموزشی برای آموزش مهارتهای جدید به زنان در این زمینه به منظور جوابگویی به احتیاجات سواد آموزان از یک طرف و پرورش احتیاجات جامعه از طرف دیگر تهیه شده است.

در سال 1380هجری برابر با 1960میلادی به عنوان سازمان مسئول طرح ریزی روشی که برای آموزش دختران در مدارس دنبال شود ، ایجاد شده است. این موضوع تبلور جوابگویی به اراده جامعه در یافتن سیستم آموزش رسمی برای دختران در عربستان سعودی بود تا برای آنان امکان دست یابی به علوم ، اطلاعات و مهارتها را به منظور اینکه عضو فعالی از جامعه شوند فراهم آورد . این موضوع نقطه عطفی بود که راه را برای رشد سریع و مداوم آموزش دختران هموار ساخت .در حال حاضر، ریاست کل آموزش دختران به نظارت بر کلیه مراحل آموزش دختران به شرح ذیل مبادرت می نماید :

· آموزش پیش دبستانی  و مهد کودک

· آموزش عمومی ( ابتدایی – مقدماتی و تکمیلی متوسطه )

· آموزش معلمین زن کلیه سطوح آموزشی

· آموزش زنان بزرگسال

· آموزش حرفه‌ای

· آموزش  علوم قرآنی

این سازمان همچنین بر عملکرد مراکز آموزش خصوصی دختران نیز نظارت دارد.

 

گارد ملی

گارد ملی در عربستان سعودی تلاشهایی برای حمایت و تکمیل تلاش دولت در گسترش آموزش، خصوصاً در زمینه سواد آموزی و آموزش بزرگسالان نموده است . این به عنوان هدفی متمدنانه که تمامی تلاشها برای دست یابی به آن است قلمداد می شود.گارد ملی ، موضوع آموزش کارمندان و کودکان آنان را در اولویت قرارداده و بنابراین تمامی توانائیهای مالی و انسانی مورد نیاز را بسیج نموده است. گارد ملی عضو هیئت عالی و زیر مجموعه آن هیئت آموزش بزرگسالان و سواد آموزی در عربستان سعودی است.برنامه های گاردملی و تلاشهای آن همانطور که بوسیله اعداد و ارقام ثابت می شود موفقیت آمیز بوده علاوه براین از دیگر عوامل اصلی این موفقیت میتوان به موارد ذیل اشاره نمود :

· تمامی کادر رسمی گارد ملی معتقد به اهمیت آموزش هستند ، نه فقط به عنوان واجبی برای تمامی مسلمانان بلکه به دلیل اینکه سازنده اولین و اصلی ترین قدم برای ساختن جامعه و ملت با آماده کردن شخص به عنوان عضوی فعال و معتقد به مأموریت برای دین ، مردم و کشور و شهروندی واقعی بودن ، هستند.

· بخش امور فرهنگی و آموزشی گارد ملی با همکاری بخش مشاهده و راهنمایی دینی چه مستقیم به وسیله گفتن اهمیت آموزش برای مسلمانان و چه غیر مستقیم به وسیله مطلع کردن آنها درباره مسائل و مشکلات اجتماعی کنونی و اثرات آنها بر آنان و جامعه در گردهمائی ها و سمینارها ، آگاهی کارمندان را در این مورد بالا می برد.

· شرکت در گردهمائی ها و سمینارهای داخلی و خارجی به منظور نشان دادن تجربیات گارد ملی در این زمینه و استفاده از تجربیات دیگران به منظور تقویت این تجربیات و استفاده از آنان و جلوگیری از تأثیرات منفی و همچنین رد و بدل کردن تجربیات شرکت می کند.

· سواد آموزان از لحاظ اخلاقی چه به وسیله دسترسی به آنان در بخشهای نظامی (تا آنجا که به ارتش مربوط می شود) یا به وسیله ایجاد تسهیلات برای شرکت آنان در این مراکز از طریق تعادل بین این نیازهای تحصیلی و احتیاجات مربوط به شغلشان ، تشویق می شوند.

· ارتقاء درجه نظامی به صلاحیتهای آموزشی بستگی دارد تا افراد نظامی تشویق به ادامة تحصیلات خود شوند.

· مراکز آموزشی بزرگسالان به وسیله امکانات و لوازم فنی تأمین می شوند .

· اعضاء کادر اداری و آموزشی در این مراکز با شرا یط خاصی انتخاب می شوند مانند ، کفایت ، لیاقت و تجربه در این زمینه به منظور تضمین موفقیت روند آموزشی و اظهار نقش معلم در کنار آمدن با این بخش خاص.

انضباط به عنوان شرط بسیار مهم و طرز عملی جدی به این منظور اعمال می شود تا جدی بودن ثبت نام در این برنامه ها و پایان دادن به فرایند ترک تحصیل تضمین شود.آخرین آمار بدست آمده توسط گارد ملی (جدول ذیل) نشان دهنده نیل به دستاوردهای مهم در برنامه های سواد آموزی است.

اقدامات گارد های ملی در آموزش زنان بزرگسال

گاردملی ، نقش زنان را از یاد نبرده است. آنان جایگاه بلندی از نظر این سازمان دارند و از موقعیتهای آموزشی می توانند استفاده کنند. اولین مدرسه آموزش زنان بزرگسال در منطقه مسکونب ریاض برای کارمندان گاردهای ملی طی سال1412هجری(سال1992) گشایش یافت.سپس مدارس دیگری به دنبال هم گشوده شدند تا اینکه در 1418هجری (1998میلادی) تعداد مراکزمذکور به هفت مرکز بالغ گردید.                             

اقدامات گارد های ملی در آموزش عمومی

گاردهای ملی این خدمات را محدود به کارمندان خود نمی کند بلکه مدارس آن به روی تمامی افراد جامعه باز است.  همچنین نقش مهمی در زمینه بالا بردن آگاهیها و هدایت به وسیله شرکت در جشن روز سواد آموزی عرب و روز جهانی سواد آموزی داشته است .بسیاری از گردهمائی های آگاهی دهنده در طول سال تحصیلی برای بزرگسالان برگزار می شود تا آنان را تشویق به شرکت دربرنامه های آموزشی و بهبود فرهنگ اجتماعی خود نمایند.در1402هجری (1981)بخش فرهنگ و امور آموزشی گاردهای ملی تأسیس شد تا کارآیی اداری را فراهم نموده و بر برنامه های آموزش بزرگسالان و برنامه های آمزش کودکان در زمینه تحصیلات کنونی نظارت داشته باشد. به محض تأسیس ، این بخش شروع به بررسی میزان موفقیت اهداف تعیین شده برای آموزش کرد داده پردازهایی برای طرح و برنامه ریزی های جدید با هدف برقراری برنامة کاری برای پایان دادن به بیسوادی در میان اعضاء گردهای ملی برقرا شد در حالیکه کارهایی برای بهبود کیفیت آموزش و مدارس پرورش توانائیهای معلمین و کارمندان از طریق آموزش جذب مدرسین کار آزموده و ماهر برای برنامه ریزی ، تکمیل نظارت آموزشی و دیگر فعالیتهای تکمیلی با اهداف افزایش سطح آموزش در گاردهای ملی نمود تا بتواند جوابگوی احتیاجات و پیشرفت زمانه باشد.اولین قدم برداشته شده به وسیله این بخش برای سرعت بخشیدن به روند خاتمه بیسوادی شناسایی دقیق بیسوادان باقیمانده در بین اعضای گاردهای ملی بود. در نتیجه این افراد مجبور به شرکت در کلاسهای آموزش بزرگسالان شدند. مدرسه های جدید در صورت نیاز گشوده خواهد شد. حمایتهای مالی و اخلاقی برای آنها فراهم خواهد شد. رشته عملیات آگاهی دهنده برنامه ریزی می شود تا آنان را وادار به شرکت در آموزش سازد. مدارس از لحاظ روانشناسی مناسب آنان خواهد بود معلمین و کادر اداری در زمینه آموزش بزرگسالان و راههای جذب آنان با تجربه خواهند بود. مدرسه های جدیدی برای کودکان ساخته خواهد شد تا جوابگوی افزایش تعداد دانش آموزان دختر و پسر باشد.این بخش همچنین سعی در خاتمه فرآیند ترک تحصیل در مدارس کودکان نموده است.

اقدامات گارد های ملی در مبارزه با بیسوادی « آموزش کودکان »

علاوه بر آموزش بزرگسالان در مورد کارمندان، موسسه گاردهای ملی موقعیتهای یادگیری برای فرزندان آنان به عنوان راهی برای حذف کامل بیسوادی را فراهم نموده است. این مؤسسه شروع به گشایش مدارس برای کودکان در سال 1987 نمود. 39 مدرسه برای تمامی مقاطع دخترانه و پسرانه گشوده است. این مدارس رشد فزاینده ای داشتند و در سال 98-1997 به 122مدرسه شامل 58  مدرسه برای پسران ( 36 ابتدایی، 13 میانی و9 متوسطه)و 64 مدرسه برای دختران (13مهد کودک، 32 ابتدایی و 12میانی«راهنمایی») و7 متوسطه رسید. تعداد کل سواد آموزان در این مدارس42211 است.

وزارت دفاع ، هوانوردی و بازرسی عمومی

آموزش از آغاز تشکیل نیروهای ارتش عربستان سعودی دارای اولویت بوده است فرماندهی ارتش مدارسی را برای فرهنگ سربازان ایجاد کرد. سپس تلاشهایی صورت گرفت و ابعاد سازمانی جدیدی با تأسیس اداره فرهنگ  آموزش پیدا کرد.این اداره برای مدیرت وعملکرد مدارس برای کارمندان نیروهای ارتش ،( وزارت دفاع و هوانوردی) بوجود آمد بنابر این مهمترین فعالیت این اداره ، آموزش عمومی (ابتدایی، میانی«راهنمایی» ) برای پسران برای دوره تحصیلی آموزش عمومی مانند آنچه که در کشور برقرار بود شد. اداره مسئولیتهای دیگری نیز دارد که شامل موارد  ذیل است:

· فرستادن بعضی از کارمندان و مدیران مدارس خود برای آموزش به مرکز فرماندهی آموزش بزرگسالان .

· تهیه آمار درباره تعداد مدارس ، کلاسها، سواد آموزان ، کادر اداری ، معلمین و کارمندان و فرستادن یک نسخه از آن به ادارات وابسته به وزارت آموزش و ریاست کل آموزش دختران .

· تهیه بودجه برای مصرف در تمام سال تحصیلی در مدارس که امسال 74 مدرسه برای مردان و زنان در تمامی مقاطع تحصیی است.

· شرکت در مجامع اطلاعاتی از طریق رادیو ، تلویزیون یا روزنامه ها به منظور روشن کردن نقش این اداره در این زمینه .

· انتشار مکتوبات و عکسها در زمینه های زیر:

· دعوت مؤسسات غیر دولتی و بانکها برای شرکت در مبارزه بر علیه بیسوادی به منظور راه اندازی تلاشهای دولتی و غیر دولتی.

· تشویق مردم کشور خصوصاً کسانی که در زمینه آموزش فعالیت می کنید برای شرکت در مبارزه با بیسوادی .

وزارت دفاع و هوانوردی مسئول مدارس شبانه آموزش بزرگسالان برای هر دو جنس شامل مدارس سواد آموزی و مدارس میانی ( راهنمایی) و متوسط شبانه است. این مدارس در مناطقی که کارمندان وزارت دفاع و هوانوردی و بازرسی کل با خانواده هایشان در آن زندگی می کنند بر قرار شده است. طرز ساختمان آنها بر اساس جنبه اجتماعی جغرافیایی کشور است. و بر اساس طول مدت تحصیلی و مطالب درسی ، آماده شده بوسیله وزارت آموزش برای آموزش پسران و ریاست کل آموزش دختران فعالیت می کند علاوه بر آن دروس انگلیسی در مرحله ابتدایی در بعضی مدارس تدریس می شود.تعداد مدارس سواد آموزی در آغاز افزایش یافته وسپس کاهش نشان می دهد تا اینکه به 24 برای بزرگسالان که شامل 1454 دانش آموز می شود، رسید این نشان دهنده شاخصی قوی از بر چیدن شدن بیسوادی است. مدارس شبانه میانی ( راهنمایی) و متوسطه افزایش یافت و در 18-1417 هجری (98-1997 ) به 57 مدرسه با 10830 دانش آموز رسید.این اداره همراه با مؤسسات آموزشی در روز جهانی سواد آموزی و روز سواد آموزی عرب شرکت می کند. به عنوان محرکی برای ارتش در ادامه تحصیلات ، هیچ ترفیعی داده نمی شود مگر اینکه درجه مناسبی از آموزش وجود داشته باشد. این کار باعث شده که بسیاری از آنان به تحصیلات خود ادامه دهند.از طریق مدارس کودکان وابسته به وزارت دفاع و هوانوردی به زنان در این زمینه توجه زیادی می شود. تعداد سواد آموزان در وزارت فرهنگ و آموزش عالی کاهش یافته و در17-1416 هجری ( 1997) به 649 دانش جوی مرد و 850 دانشجوی زن در 13 مدرسه پسرانه و 11 مدرسه دخترانه رسیده است .

فعالیتهای انجام شده بوسیله وزارت دفاع و هوانوردی در زمینه سواد آموزی و آموزش بزرگسالان بوسیله جایزه یونسکو با نام پادشاه کره« سی یونگ» در 1979 به وزارت دفاع داده شد. دلایل هیئت داوران جهت اعطای این جایزه به شرح ذیل است :

1-این اداره ، مدارس شبانه ای برای مقطع میانی (راهنمایی) و متوسطه برای بعد از سواد آموزی گشوده است.

2-کمکهای متعدد و مؤثری در مبارزه بر علیه بیسوادی نموده است.

3- به بیش از 16959 مرد و زن اجازه داده که در مدارس تمامی مقاطع شرکت کنند. تعداد فارغ التحصیلان افزایش داشته ودر 1417 هجری (1997) به18970 در تمامی 81 مدرسه شبانه بالغ گردیده است.

این جایزه در جشنی که بوسیله یونسکو در پاریس در تاریخ 1996/10/21 برقرار شد، اهدا گردید.

وزارت کار و امور اجتماعی

پیشرفت اجتماعی با هدف حل مشکلات اجتماعی و بهبود استانداردهای زندگی مردم و فراهم نمودن زندگی شرافتمندانه از طریق برنامه هایی با هدف دست یابی به آموزش بزرگسالان در جنبه کلی بوسیله فراهم نمودن مهارتهای گوناگون زندگی با آموزش بزرگسالان و فلسفه آموزش پیوسته صورت می گیرد. بهمنظور دست یابی به این هدف ، دولت روش پیشرفت اجتماعی را برای کنار آمدن با اجتماعات محلی انتخاب کرد چون آنان ستونهای اصلی  روند پیشرفت هستند. پروژه ای آزمایشی با گشایش اولین مرکز اجتماعی برای توسعه اجتماعی در « درهیا» در 1380 هجری ( 1960) باهمکاری وزارت آموزش ، وزارت بهداشت و وزارت کشاورزی انجام شد . اهداف زیر برای این طرح تحقیقاتی در نظر گرفته شد :

· پیشرفت منابع انسانی و مادی در جامعه

· بهبود موفقیت علمی ، فرهنگی ، بهداشتی ، اجتماعی و اقتصادی

· تغییر عادات و مفاهیم ناسالم

· شرکت دادن شهروندان در بررسی نیازهایشان و تحقیق باری دست یابی به راه حلهای عملی برای مسائل و همچنین شرکت دادن آنان در روند فراهم نمودن منابع لازم برای این نیازها

این آزمایش با موقعیت همراه بود ، پروژه بوسیله ایجاد مراکزی در تمامی مناطق گسترش یافت . این مراکز به 27 رسید که شامل 20 مرکز برای توسعه اجتماعی در مناطق حومه و بقیه برای خدمات اجتماعی درمناطق شهری ساخته شد.تاسیس انجمن توسعه اجتماعی محلی یکی از راههای انتخاب شده بوسیله وزارت کار و امور اجتماعی به عنوان تلاشی برای گسترش برنامه های توسعه اجتماعی است تا هر چه بیشتر مناطقی را که هیچ نوع خدماتی از طریق مراکز اجتماعی دریافت نمی کنند ولی نیازمند آن هستند پوشش دهد. مشخصات اصلی این انجمنها چنین است : سازماندهی ساده ، هزینه های پائین ، نقشی مثبت در جوابگویی به نیازهای جامعه از طریق برنامه های نوسازی شده که اجرای آن آسان و غیر هزینه برای گروههای بسیار اجتماعی باشد.تعداد انجمنهای توسعه اجتماعی محلی تأسیس شده تا پایان 17-1416 هجری (96-1995) به 80 رسید که شامل 22 انجمن اصلی که در حوالی مراکز خدماتی و توسعه واقعند و 58 انجمن درمناطقی که دور از دسترس مراکز اجتماعی هستند. این انجمنها دارای زیر مجموعه هایی نیز هستند.

پروژه ها و برنامه های انجمن های توسعه اجتماعی

در چهار چوب اهداف کلی تعیین شده در برنامه کلی دولت ، مراکز اجتماعی در کنار انجمنهای غیر دولتی برنامه ای سالانه برای اهداف خاص در اجتماعات محلی در تمامی جنبه های بهداشت ، فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی زندگی آماده می کنند.همکاری دولتی مورد نیاز از طریق اجرای این پروژه ها فراهم می شود. مهمترین برنامه ها و پروژه های اجرا شده در مناطق زیر پوشش مراکز اجتماعی و انجمنها از این قرارند:

1- برنامه های مراقبتی مادر و کودک

الف)مهدهای کودک

برای کودکان 3 تا5 ساله با هدف فراهم نمودن آموزش منا سب برای کودکان با شرایط مراقبت اخلاقی ، جسمانی، آموزشی ، اجتماعی ، بهداشتی و فرهنگی ، تحت نظارت مدد کاران اجتماعی و آموزش دهندگان صلاحیت دار

ب) برنامه های مراقبتی مادران

برنامه های آموزشی و فرهنگی برای زنان و همچنین آگاهی دهنده دربارة نقش آنان در احیاء جامعه از طریق برنامه های تخصصی گوناگون در طراحی لباس، خیاطی، خانه داری ، اقتصاد خانواده،تزیین خانه ، گل آرایی، تایپ ، کامپیوتر،زبان انگلیسی علاوه بر آموزش قرآن ، کلاسهای سواد آموزی ، گردهمائی ها و انتشار مطالبی که در بهبود فرهنگی و آگاهی زنان مؤثر است.

2-تقویت صنایع محیطی

اهداف کلی

الف) تأسیس کارگاههای تولیدی خصوصی برای صنایع ساده . کارگاه سهمی از بودجه ای را که وزارت برای ابتکار در نظر گرفته تا 50% هزینه های کاری را به خود اختصاص می دهد. اینکار به منظور حمایت از فعالیتها و نگهداری میراث فرهنگی و صنایع دستی صورت می گیرد.

ب) تأسیس کارگاههای زنان ( خانه دار مولد) به منظور کمک به زنان فارغ التحصیل شده از این کلاسهای آموزش مهارتی طراحی لباس و خیاطی تا بتوانند اوضاع مالی خود را بهبود دهند و از وقت آزاد خود استفاده کنند.

علاوه بر این برنامه ها برنامه های مهم دیگری مانند برنامه اجتماعی، برنامه مراقبت از کودکان ، برنامه های فرهنگی و بهداشتی نیز وجود دارند. این برنامه ها بر اهمیت کشاورزی تکیه دارند به دلیل آنکه کشاورزی اصلی ترین منبع کسب در آمد در مناطق حومه است.وزارت کار و امور اجتماعی در رشته عملیات سواد آوری تابستانه که بوسیله وزارت آموزش در مناطق دور دست سازماندهی می شود. برای دادن آگاهی ، مشاهده و خدمات اجتماعی ، شرکت می کند.وزارت کا و امور اجتماعی همچنین مسئول سازماندهی تلاشهای غیر دولتی و فعالیتهای خیریه است در 1384 هجری (1965) قوانین بنگاههای خیریه غیر دولتی تنظیم شد.

تأسیس مؤسسات، ثبت رسمی آنان و امکانات و کمکهای اخلاقی و حمایتهای فنی از آنان. در کشور بنگاههای خیریه بسیاری با اهدافی گوناگون و قابل تقدیر برقرار است.خدمات ارائه شده بوسیله این بنگاهها از طریق کمکهای مالی مسستقیم و غیرمستقیم خدماتی فراهم می شود که به افراد کمک می کند. از طریق برنامه های آموزشی ، مهارتهای خود را تکمیل کرده و به خود متکی باشند . وزارت کار و امور اجتماعی شهروندان را تشویق به تأسیس بنگاههای خیریه بیشتری در تمامی مناطق می کند و کمکهای مالی، فنی و اداری برای سرمایه گذاری شهروندان خیّر و رسیدن به همبستگی اجتماعی که مورد نظر اسلام است ، در اختیار آنان می گذارد.

بنگاههای خیریه قدمی بزرگ و موفق در پیشبرد امور اجتماعی در کشور بوسیله شرکت در تلاشهای انجام شده دولت در زمینه های مختلف مراقبت و توسعه برداشته اند. این بنگاهها در 1417 هجری (1996) 58 عدد بوده اند. تعداد کسانی که از خدمات این بنگاهها در زمینه فعالیتهای مختلف استفاده می کنند در حال افزایش است . خصوصاً زمینه های مربوط به این گزارش به وسیله آمار سال 1417هجری (سال1996) نشان داده می شود.اهداف اصلی این مرکز که با همکاری UNDP تأسیس شده از این قرار است:

· ارائه مشاوره فنی به وزارت کار و امور اجتماعی و دیگر وزارتخانه های علاقمند به استفاده از ترتیباتی که باعث دست یابی به کارآیی اداری ، کنترل و ارزیابی برنامه های توسعه مناطق حومه در زمینه های زیر باشند: سیاستگذاریهای اجتماعی ، مراقبت، راهنمایی کشاورزی ، فعالیتهای بانوان ، فعالیتهای بهداشتی آموزشی، مشارکت، سواد آموزی ، آموزش بزرگسالان جنبه های اجتماعی توسعه و دیگر زمینه های مربوطه

· آماده سازی و تهیه مطالب آموزشی که مناسب با ابزار ارتباطات عمومی باشد برای آموزش تمامی گروههای بزرگسال مفید بوده و به تمامی توده ها خدمت کند.

· دست یابی به تحقیقات عملی و مطالعات ارزیابی نتایجی که می تواند در آموزش توسعه اجتماعی ، توسعه و شرکت بخش غیر دولتی در فعالیتهای توسعه .

· برگزاری جلسات و گردهمایی های تخصصی در هدایت کشاورزی ، فرهنگی سلامتی ، سواد آموزی ، آموزش بزرگسالان ، مشارکت ، مراقبتهای اجتماعی ، مراقبتهای حاملگی ، مراقبت از کودکان و غیره …

 

بنگاههای خیریه آموزش قرآن

آموزش قرآن به کودکان و بزرگسالان هدفی عالی است. عربستان سعودی بسیار به آموزش قرآن اهمیت می دهند چون این جنبه ای خاصی برای مفتخر بودن به آن است. علاوه بر تلاش های دولت در این زمینه و بنگاههای خیریه یادگیری قرآن تحت قواعد و قوانین خاصی بنگاههای خیریه در عربستان نیز به این کار مبادرت می ورزند. هدف اصلی آنها آموزش قرآن است. خواندن و حفظ و دیگر اهداف آموزشی مربوطه نیز جزو کار آنان است.

این بنگاهها که13عدد هستند در تمامی مناطق پراکنده اند. هر بنگاهی نام منطقه ای را که در آن است برخور دارد. همچنین شاخه هایی در مناطق و مراکز مربوط به آن نیز ایجاد شده. این بنگاهها دارای هیئتی عالی هستند که سیاست کلی تعیین، برنامه ریزیها و روشهای لازم را برقرار و اجرای آنرا دنبال می کند. نقش این بنگاهها فقط آموزش قرآن نیست، آنان به طور مستقیم مهارتهای خواندن و نوشتن پایه را به کارمندان خود (کودک و بزرگسال) به عنوان شرکت در تلاشهای سواد آموزی که تمامی مؤسسات اجتماعی درگیر آن هستند، می آموزند.

سواد آموزی در مناطق بادیه نشین

هدفهای سیاست دولت فراهم نمودن موفقیتهای آموزشی برای تمامی شهروندان در کشور در هرجا که زندگی می کنند با هر شغل و مقام و سنی است. اعراب بادیه نشین مورد توجه خاص دولت هستند و این بوسیله تصمیم گیریهایی که در سطح عالی از سال1959دربارة آنها شده است نمایانگر است. کمیته های عالی برای مطالعه موفقیت کلی صحرا تشکیل شده و گزارشات و توصیه هایی به دفتر نخست وزیر(جائیکه در اختیار وزرای مربوطه قرار داده می شود) داده شده است.

اصل ششم – قوانین آموزش بزرگسالان اظهار می دارد که سازماندهی یک رشته دروس انتخابی فشرده جاهائیکه برقراری کلاسهای منظم ، آسان نیست مانند مناطق بادیه نشین و نقاط دور افتاده و برای مدت مورد نیاز برای پایان دادن به بیسوادی الزامی است.بدین منظور اهداف این سلسله عملیات به شرح ذیل است :

الف) ریشه کن سازی بیسوادی در میان تعداد زیادی از شهروندان در کوتاهترین زمان ممکن .

ب) فراهم نمودن خدمات فرهنگی ،اجتماعی ، بهداشتی و کشاورزی برای شهروندانی که نمی توانند از خدمات ثابت فراهم شده توسط دولت استفاده کنند به دلیل آنکه اعراب بادیه نشین هیچگاه در یک مکان ثابت زندگی نمی کنند و از مناطقی که این نوع خدمات در آنها برقرار است دورند.

ج) بالا بردن آگاهی اعراب بادیه نشین و آموزش مهارتهای لازم و رفتارهای درست به آنان .

د) کمک به موفقیت پروژه های اسکان دهی توسط دولت به منظور رسیدن به ثبات و تضمین زندگی بهتر برای بادیه نشینان.

‌وزارت آموزش ، اولین تجربه سوار آموزی در 68-1967 را در منطقه جائوف جایگاه خائوا تکمیل کرد. این برنامه سه ماه طول کشید و هدف آن آموزش بادیه نشینانی بود که در اطراف آب ساکن شده بودند جایی که آنان در تابستان به دلیل کمبود آب و علف جمع می شوند. برای تضمین موفقیت این آزمایش، وزارت آموزش از کمکهای وزارت بهداشت که پزشکی را برای مراقبت ، معالجه و پیشگیری تعیین نموده بود استفاده کرد. وزارت امور اجتماعی ، مدد کاری را برای جنبه های اجتماعی و بهبود شرایط شهروندان در این زمینه مأمور کرد. وزارت آموزش مسئول جنبه های آموزش ،فرهنگ و آگاهیهای دینی بود. تلاشهای این رشته عملیات برای بالا بردن آگاهی و ایجاد این حس در آنان که دولت به وضع آنان اهمیت می دهد، موفقیت آمیز بود. همچنین این کارها باعث ایجاد فکر اسکان بادیه نشینان در خانه هایی ساده در اطراف چاه ها شد.هنگامی که  وزارت آموزش ، نتایج پزشکی برنامه های مشترک را دید آنرا تبدیل به برنامه ثابت سوادآموزی که هر ساله در مناطق حومه اجرا می شود در آورد . این موضوع گسترش یافت و وزارت کشاورزی و آب ، وزارت اطلاعات ، ریاست کل شکایات رانیز به همکاری طلبید. خواندن ، نوشتن و مرور کتابها شروع شد.

آموزش فنی و حرفه ای بزرگسالان

پیشرفت پایدار برای بزرگسالان در جنبه های آموزشی و حرفه ای به عنوان عاملی بسیار مهم از سیستم آموزشی به حساب می آید. مؤسسه کل آموزش فنی و حرفه ای ، سیاستهای مربوط به آموزش فنی و حرفه ای را اجرا می نماید چرا که معتقد به این واقعیت است که توانائیهای انسانی مهمترین ثروت جامعه است و آموزش روندی مولد است که توانائیهای انسان را پرورش داده و عامل اصلی موفقیت برنامه های انسانی است.

اهداف کلی

· هدف دراز مدت آموزش فنی آماده سازی اشخاص برای کار فنی و حرفه ای درتمامی بخشهای صنعتی ، کشاورزی ، تجارب و خدمات عمومی است تا بدینوسیله موقعیت اقتصادی ملی بهبود یابد. این مؤسسه همچنین قصد دارد فرهنگی عمومی به عنوان کمک به پرورش شخصیت ،ظرفیت ارتباط ،فکر کردن ، بیان عقاید و آشنایی با احتیاجات محیط را در فرد ایجاد کند.

· هدف آموزش فنی و حرفه ای آماده کردن افرادی حرفه ای و فنی در تمامی رده ها و تخصصها ،هماهنگ با احتیاجات برنامه ملی برای نیروی کار در عربستان سعودی است. آموزش می باید قادر به گسترش در راستای این احتیاجات باشد.

· آموزش فنی و حرفه ای باید زیر بنایی وسیع از علوم فنی و حرفه ای داشته باشد تا شخص بتواند خود را برای رو برو شدن با رشد سریع فن آوری طبیق دهد.

· روند نمای آموزش فنی باید باز باشد تا انتقال از آموزش فنی به حرفه ای و بر عکس ،طبق شرایطی که برای این کار در نظر گرفته خواهد شد، امکان پذیر باشد.

· آموزش فنی و حرفه ای باید قادر به تکمیل وضعیت تکنیسینها و صاحبان حِرف که فارغ التحصیل می شوند باشد و آنان را درباره پیشرفت علم و هنر آگاه سازد. تمام این کارها درچهارچوب برنامه هایی به نام « برنامه های توسعه اجتماعی » انجام می شود.

· مؤسسات و مدارس فنی و حرفه ای می باید دو مشخصه اصلی داشته باشند: اولین مشخصه یادگیری در جنبه آموزشی است که دانش آموز مهارتهای فنی را کسب می کند و دومین مشخصه .صنعتی و تولیدی است و برای دانش آموز تجربه و اطلاعات در صنعت را فراهم می کند. تجربه و اطلاعاتی دربارة کارخانه ها و احتیاجات آن

· کلیه مقاطع فنی و حرفه ای باید درپایان دادن به مهاجرت داخلی به وسیله گسترش مدارس فنی و حرفه ای در تمامی روستاها کمک کند . این مدارس باید شامل مرجعی فنی و حرفه ای برای تمامی جمعیت روستاها و قسمت تکمیلی این جوامع باشند. آنان ،هدف خود را از جنبه اجتماعی روستا گرفته و خود را با آن تطبیق می دهند.

· آموزش حرفه ای باید به فارغ التحصیلان خود برنامه ای برای پیشرفت و فعال کردن کارخانه های کوچک از طریق راهنمایی ، آشنا کردن ، پیگیر و تشویق دانش آموزان به خلق مؤسسات مشارکتی فنی و حرفه ای کمک کند.

ابزارهای آموزش فنی وابسته به مؤسسه کل، به دست یابی به این اهداف کمک می کند این کار بوسیله آموزش نیروی کار فنی با صلاحیت از طریق مؤسسات متوسطه وابسته در شهرها و دیگر جاهای کشور صورت می گیرد.آموزش حرفه ای دومین جنبه از فعالیتهای مؤسسه است که بوسیله موقعیتهای پی در پی آن ، نیروی کاری فنی که می تواند جایگزین خوب برای دانش نظری و علمی باشد را فراهم می نماید.بنابراین ، یکی از اهداف اصلی آموزش حرفه ای آماده سازی و آموزش نیروی کارملی به منظور جوابگویی به نیازهای دولت در تمامی بخشها و جواب دادن به احتیاجات بازار محلی ملی است . این آموزش همچنین به نیروی کار ملی اجازه می دهد که از ابزار پیشرفت و توسعه و فن‌آوری بالایی که کشورهای صنعتی پیشرفته به آن دست یافته‌‌‌‌‌اند، بیشترین استفاده را نمایید.

 

آموزش غیر رسمی و خصوصی

ساختار آموزشی

آموزش خصوصی،آموزشی است که بر تلاشهای انجام شده بوسیله افراد و موسسات خصوصی زیر نظر دولت تکیه دارد.مدرسه غیردولتی موسسه ا‌ی است که هر نوع آموزش عمومی یا خصوصی تا قبل ازمرحله آموزش عالی را انجام می‌دهد.بخش غیردولتی آموزش درعربستان سعودی ازمدارسی که درلیست انتشار یافته در1395هجری(1975میلادی) هستند می‌خواهد که برنامه کنترل خود در کارهای مدرسه را سازماندهی کنند ، اعانات کارهای اداری ، فعالیتهای فنی و آموزش را در محدوده این برنامه کنترلی به انجام برسانند.اگر به بخش غیر دولتی نگاهی بیندازیم مشاهده می‌کنیم که رشد سریعی در تعداد دانش آموز و مدارس وجود داشته است.این توجه دولت به حمایت از تلاشهای غیر دولتی در پیشبرد آموزش را تائید می‌کند.جدول ذیل رشد مذکور طی10سال(فواصل سالهای 98-1990)  را نشان می‌دهد.

مدارس ابتدایی خصوصی با 88433 دانش آموز پسر و 49430 دانش آموز دختر

مدارس مقدماتی متوسطه با 29086دانش آموز پسر و 11779 دانش آموزدختر

مدارس تکمیلی متوسطه  با 18784 دانش آموز پسر و9470دانش آموزدختر

آموزش عالی

ساختار آموزشی

برنامه های آموزش عالی در7دانشگاه،کالج های زنان،مؤسسة عمومی نظارت و17کالج تربیت مدرس ارائه  می گردد.گفتنی است که 6دانشگاه از7دانشگاه مذکور تحت نظارت وزارت آموزش عالی و دانشگاه هفتم (دانشگاه اسلامی مدینه) تحت نظارت هیئت وزیران قرار دارند.همانگونه که قبلاً نیز بدان اشاره گردید دانشگاه های عربستان سعودی دو نوع تحصیلات (تحصیلات سنتی اسلامی وتحصیلات الگو گرفته از غرب) مبادرت می نمایند.دانشگاه اسلامی مدینه و دانشگاه اسلامی امام محمد بن سعود نیزعمدتا بر آموزش قوانین اسلامی ، تعالیم قرآنی ،زبان عربی و علوم اجتماعی تمرکز دارند.

برخی از دانشکده های کشور عربستان از آزمون ورودی ویزه ای ، علاوه بر امتحان توجیهی برخوردارند.

سیاستهای آموزشی

عربستان سعودی با ورود به دوران رشد سریع زیرساختارها و اقتصاد کشور در اوایل سالهای 1970، توجه ویژه ای به تقویت اموزش عالی مبذول داشته است . وزارت آموزش عالی که در سال 1975 تأسیس گردید ، مبادرت به یک برنامة عمدة طولانی مدت ورزید تا سیستم تحصیلی عربستان سعودی را قادر به تأمین نیروی انسانی با تحصیلات عالی نماید تا نیازهای رو به افزایش اقتصاد بغرنج عربستان را بر آورده نماید.یکی از هدفهای اولیه احداث مراکز آموزش عالی سراسر کشور و خارج از آن بود . در سال 1999 ، هشت دانشگاه و تعداد زیادی مؤسسات آموزش عالی وجود داشت . هدف پایه ریزی برنامه های حین و پس از فارغ التحصیلی منظم برای کالجها و دانشگاههای سعودی بود . نتیجه این است که دانش آموزان سعودی امروزه در تمام رشته ها در داخل کشور درس می خوانند و تنها برای کسب تخصصهای ویژه عازم خارج از کشور می گردند.از جمله مهمترین سیاستهای پیشروی نظام آموزش عالی عربستان می توان از موارد ذیل نام برد :

· معطوف داشتن توجه ویژه به تقویت ساختار آموزش عالی با ورود به دوران رشد سریع زیرساختها و اقتصاد کشور در اوایل دهه 1970 

· اجرای طرح دراز مدت  تأمین نیروی انسانی برخوردار ازتحصیلات عالیه درجهت برآورده سازی نیازهای رو به افزایش اقتصادی عربستان  توسط وزارت آموزش عالی

· احداث مراکز آموزش عالی ملی و بین الملل

سال تحصیلی

سال تحصیلی دانشگاهی از ماه اکتبر آغاز گردیده و تا جولای ادامه می یابد.

زبانهای آموزشی مراکز آموزش عالی عربستان بر زبانهای عربی و انگلیسی مشتمل می گردد.

مقاطع آموزشی

مقطع کارشناسی

مقطع کارشناسی ‌به جزء در رشته های دارو سازی و پزشکی که علاوه بردوره عمومی آموزش 4ساله به آموزش بالینی احتیاج دارند و مهندسی و دامپزشکی با دوره آموزش5ساله معمولاً 4سال به طول می انجامد.

مقطع کارشناسی ارشد

در اغلب دانشگاههای کشور عربستان دوره کارشناسی ارشد مدت زمان2سال پس ازگذراندن مقطع کارشناسی به طول می انجامد.درپایان دوره مذکور به فارغ التحصیلان مدرک المجسیتر(کارشناسی ارشد)

اعطا میگردد.به عبارت دیگر میتوان گفت که تحصیل در رشته های اقتصاد، بارزگانی،حکومت اجتماعی، حسابداری ،مهندسی، هنر وعلوم انسانی، علوم دریایی،علوم ،زمین شناسی، نجوم ، محیط زیست و علوم کشاورزی در مقطع کارشناسی مدت زمان2سال و تحصیل در رشته های قانون اسلامی، زبان عربی و علوم اجتماعی مدت زمان3سال بطول می انجامد.در این سطح تحصیلات ارائة تز تحقیقاتی و پایان نامه الزامی است .

مقطع آموزش دکتری

مقطع آموزش دکتری پس از مقطع کارشناسی ارشد در قالب برنامه های آموزشی3ساله به علاقه مندان ارائه می گردد.

وزارت آموزش عالی (دانشگاه ها)

درسال 1395هجری برابر با 1975 میلادی به منظور نظارت برای اجرای سیاست عربستان سعودی در زمینه آموزش عالی که قبلا زیر نظر وزارت آموزش بود ، ایجاد شد . دانشگاههای زیر اکنون بوسیله وزارت آموزش عالی کنترل می‌شوند :

ـ دانشگاه ملک سعود ریاره تاسیس یافته به سال 1377هجری(1957میلادی)

ـ دانشگاه اسلامی مدینه تاسیس یافته به سال 1380هجری(1967میلادی)

ـ دانشگاه عبدالعزیز جده تاسیس یافته به سال 1380هجری(1967میلادی )

ـ دانشگاه اسلامی امام محمد ابن سعود ریان تاسیس یافته به سال 1373هجری(1953میلادی)

ـ دانشگاه ملک فیصل دمام و هفوق تاسیس یافته به سال 1395هجری(1975میلادی )

ـ دانشگاه نفت و معادن ملک فهد Dhahran تاسیس یافته به سال 1383هجری(1963میلادی)

ـ دانشگاه ام القری شهر تورس مکه تاسیس یافته به سال 1399هجری(1979میلادی)

50کالج دانشگاهی ویزه زنان عرب با سر پرستی و تأمین منابع مالی سازمان نظارت عمومی برتحصیلات زنان

18کالج آموزش معلمان تحت نظارت وزارت آموزش 

مؤسسات آموزش عالی کاردانی شامل 34کالج آموزش بهداشت ،20کالج زنان ، 3کالج اجتماعی ، 12 کالج فنی،2کالج هنرهای صنعتی و تعدادی کالج نظامی و حفاظتی

· دانشگاه ملک مسعود

این دانشگاه که درسال 1957م – بعنوان دانشگاه ریاض– تأسیس گردید. یکی از  بزرگترین دانشگاههای عربستان سعودی می باشد. زبان آموزشی این مرکز فرهنگی, عربی و در رشته پزشکی و مهندسی انگلیسی می باشد. این دانشگاه در شهر ابها و القصیم نیز دارای شعبه می باشد.

دانشکده های این دانشگاه عبارتند از:

دانشکده های هنر, تعلیم و تربیت شعبه ای نیز در (ابهاء) دارد, کشاورزی, پزشکی)شعبه ای نیز در ابهاء دارد), علوم, داروسازی, مهندسی, دندانسازی, دانشکده کامپیوتر و اطلاعات, معماری و نقشه کشی, علوم اداری, دانشکده اقتصاد و علوم اداری (دامپزشکی, همچنین مرکز مطالعات دانشگاهی زنان, انجمن زبان عربی, انجمن زبان و ترجمه.

· دانشگاه اسلامی مدینه

دانشگاه اسلامی مدینه در سال 1961 م در شهر مدینه منوره افتتاح شد و دانشجویان این دانشگاه به تحصیل علوم دینی اشتغال دارند. دانشگاه مذکور هر سال تعدای بورس تحصیلی به کشورهای اسلامی دیگر اعطا می کند. دراین دانشگاه مذاهب چهارگانه تسنن تعلیم داده می شود.دانشگاه مدینه علاوه بر فعالیتهای تعلیماتی مجالس سخنرانی عمومی نیز ترتیب می دهد که اغلب متن سخنرانی های مذکور چاپ و رای مؤسسات اسلامی جهان ارسال می گردد.

· دانشگاه ملک عبدالعزیزجده

گروهی از خیراندیشان و دانش پژوهان بخاطر آنکه افرادی که مایل به تحصیل هستندمجبور به مسافرت و اقامت در شهر ریاض نباشند, و همچنین جهت تعداد مراکز علمی تصمیم گرفتند دانشگاهی بخرج خود و با کمک سایر فرهنگ دوستان کشور در شهر جده تأسیس نمایند. که سرانجام در سال 1964 م دانشگاهی با مبالغی بعنوان کمک به دانشگاه مذکور اعطا شد در سال 78 – 1967 م دانشکده اقتصاد و علوم اداری – که اولین دانشکده این مرکز علمی است – آغاز بکار کرد. در حال حاضر دانشگاه مذکور از دانشکده های اقتصاد , علوم اداری, مدیریت, زبان خارجه و ادبیات تشکیل شده است. در این دانشگاه ترتیبی داده شده تا دوشیزگان نیز بتوانند در اوقات تعطیل روزانه دانشگاه از کلاسهای مخصوص استفاده نمایند. مدت تحصیل چهار سال و فارغ التحصیلان به دریافت دانشنامه لیسانس مفتخر خواهند شد.

· دانشکده تربیت

این دانشکده در مکه می باشد و رشته های تخصصی آن عبارتند از؛ جغرافیا, زبان انگلیسی, فیزیکی , ریاضیات تعلیم و تربیت روانشناسی, این دانشکده در حقیقت و تأمین کننده معلم های لازم برای تدریس در مدرسه های کشور اشتغال می باشد.

· دانشکده شریعت و تحقیقات اسلامی مکه

در سال 1949 م تأسیس شد که هدف از تأسیس آن تربیت کادر لازم برای قضاوت و همچنین تدریس در مدرسه ها بود. درسهای این دانشکده اختصاص به علوم دینی و زبان عربی دارد.

· دانشکده صنت نفت و معادن ظهران

هدف از افتتاح این دانشکده که؛ در سال 1963 در ظهران افتتاح شد؛ تربیت کارشناس و متخصص در امور مربوط به نفت و سایر معادن بود.

· دانشگاه ملک فیصل

این دانشگاه در سال 1975 م در دمام تأسیس گردید, شعبه ای از آن نیز در شهر احساء دایر می باشد. دانشکده های کشاورزی و صنایع غذایی (احساء) , معماری و نقشه کشی(دمام), تعلیم و تربیت (لاحساء) , پزشکی و علوم پزشکی (دمام), دامپزشکی (الاحساء)، مدیریت و نقشه کشی (احساء) همگی از زیرمجموعه های دانشگاه ملک قیصل می باشد.

· دانشگاه امام محمدبن سعود

این دانشگاه در سال 1953 م در ریاض تأسیس شد و زبان آموزشی آن عربی است. شامل دانشکده های شریعت و تبلیغ و اصول دین علوم اجتماعی, عربی و علوم اجتماعی, عربی و مطالعات اسلامی, و همچنین انجمن تعلیم عربی و مرکز مطالعه ویژه دختران می باشد.

· دانشگاه ام القری

این دانشگاه در سال 1975 م در مکه مکرمه تأسیس شد و دارای هفت دانکشده می باشد که عبارتند از: شریعت و مطالعات اسلامی, تعلیم و تربیت, مهندسی و علوم تابعه, تبلیغ و اصول دین, انگلیسی (زبان و ادبیات), علوم اجتماعی و همچنین انجمن زبان عربی.

لازم بذکر است که رژیم سعودی سه دانشگاه کشور را به تدریس بر مبنای برنامه های سلفی اختصاص داده که دانشگاه عبارتند از؛ دانشگاه محمدبن سعود در ریاض, دانشگاه ام القری در مه مکرمه و دانشگاه اسلامی در مدینه منوره, غالبا تدریس در سطوح عالی به زبان انلگیسی انجام می شود که بعد از بان عربی در عربستان یک زبان اصلی محسوب می گردد. در سال 1994 م مجموعا تعداد یکصد و پنجاه و پنج هزار دانشجو در مؤسسات آموزش عالی ثبت نام کرده بودند. سالانه تعداد زیادی از جوانان این کشور که واجد شرایط لازم برای ادامة تحصیل هستند. جهت ادامة تحصیل در سطح عالی به اروپا, ایالات متحده امریکا و جاهای دیگر می روند. در سال 1994 م تا 4/6 درصد از تولید ناخالص ملی کشور عربستان صرف تحصیل شد.

نهادهای مرکزی

1-انجمن آموزش عالی که عهده دار ارائه پیشنهادات متناسب با سیاست کلی تحصیلات عالی کشور و نظارت براجرای سیاستهای دولت درحوزه تحقیقات علمی است.نخست وزیرریاست این انجمن را برعهده دارد.

2- وزارت آموزش عالی که عهده دارمسوولیت نظارت براعمال سیاستهای دولت درزمینة تحصیلات عالی است.

3-انجمن دانشگاهها  و مراکزآموزش عالی

پذیرش تحصیلی

نهادهای مرکزی

کمیتة انطباق درجات علمی وزارت آموزش عالی عربستان سعودی

ارزشیابی تحصیلی

سیستم نمره دهی

نمره

امتیاز

امتیاز معادل آمریکایی

90-100

5

A

80-89

4

B

70-79

3

C

60-69

2

D

0-54

1

F

 

معضلات آموزشی

1-سیر سریع رشد اجتماعی عربستان سعودی مشتمل بر تغییرات اساسی در نرخ زاد و ولد ، در آمد خانواده ها ، تجدد و تحرک اجتماعی و تغییر جامعة کوچ نشین به شهر

2-بروز تغییرات داخلی نظیر ضرورت اقتصاد آزاد ، آزادی اتباع سایر کشورها،صنعتی شدن و جنگ

3-عدم توانایی مؤسسات آموزش عالی سعودی در پذیرش تعداد بیشتری دانشجو با وجود افزایش نرخ فارغ التحصیلان مدارس

گفتنی است که این نرخ صعودی تا حدی مربوط به افزایش نرخ تقاضای افراد وخانواده های عرب درجهت کسب در آمدسرانه بیشتر است چراکه درعربستان سعودی هردانشجوازمبلغ ماهانه 300 دلار کمک هزینه تحصیلی برخوردار میگردد.علاوه براین تحصیلات عالی راهی برای گریز ازتعداد فراوان جوانان بیکار« برای خانواده ها » است.

4- عدم وجود سیستم منسجم گزینش دانشجو در نظام آموزش عالی عربستان

5-عدم هماهنگی میان مؤسسات آموزش عالی بخشهای خصوصی و ملی

آموزش عالی غیر دانشگاهی

کالج های فنی

مدت زمان دوره : 3سال

برنامه های آموزشی

کنترل اتوماتیک ،ساختارهای اوتو الکتریکی،اتوماتیک ،ابزارهای الکتریکی،ساختارهای الکتریکی ، شیمی صنعتی ، الکترونیک صنعتی و مهندسی صنایع.

گواهینامه آموزشی

الشهادت الجامعیت المتوسطه (گواهی کالج صنعتی)

دوره عالی فنی

مدت زمان دوره : 1سال

گواهینامه آموزشی

مدرک شهادت المعاهید الفنی العالی (گواهینامه عالی فنی )

دوره عالی علوم اقتصادی و تجاری

مدت زمان دوره : 2سال

برنامه های آموزشی

حسابداری ، مواصلات اقتصادی ، زبان انگلیسی ،بیمه ، فرهنگ اصلاحی ، بازاریابی و تبلیغ ، ماشین آلات اداری ، فروش و انبارداری ، فنون منشی گری و روابط عمومی .

گواهینامه آموزشی

دیپلم العاهید العالی فی العلوم المالید (گواهینامه عالی علوم اقتصادی و تجاری )

دوره عالی مدیریت

دوره آموزشی فوق دوره ای نیمه دولتی است که طی آن آموزش کادر امور اداری مراکز دولتی صورت می گیرد.

مدت زمان دوره :3 -2 سال

برنامه های آموزشی

اموربانکداری(2سال)،فنآوری داده های الکترونیک(2سال به علاوه 1دوره تابستانی)،مدیریت بیمارستانی (2سال)،علوم کتابداری(2سال)،علوم مدیریت اداری(2سال)،علوم منشیگری (2سال) و علوم انبارداری (2سال)

گواهینامه آموزشی

مدرک شهادت اتمام دورت معاهد الداریه العامه (گواهی نامه مدیریت اداری)

آموزشهای عالی غیر دانشگاهی در عربستان عمدتا در دانشگاه نفت و معادن ملک فهد و یا در قالب دوره های تخصصی یک تا چهار هفته ای در رشته های علوم ،مدیریت ،علوم رایانه و زبان انگلیسی و یا دوره های کوتاه مدت ضمن خدمت  ویزه کادر ارائه دهنده سرویسهای شهری به علاقه مندان ارائه می گردد.

 

آموزش زنان

کالجهای زنان

کالج های آموزش عالی ویزه زنان عرب  که بین سالهای 1970تا 1982 تأسیس گردیدند به ارائه دوره آموزش4 ساله دانشگاهی به زنان مبادرت می نمایند. مسوولیت رسیدگی براین کالجها برعهده ادارة نظارت بر آموزش زنان عرب می باشد.پس از پایان دوره های آموزشی این مراکز آموزشی به اعطای مدرک مهارت (Master)معادل مدرک کارشناسی دررشته های علوم و آموزش،علوم انسانی، اجتماعی و آموزش مبادرت می نمایند .

 

پژوهش و تحقیقات

تحقیقات آموزشی

اهداف اساسی

عمده تحقیقات آموزشی کشور عربستان دردانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی صورت می پذیرد.این در حالیست که فعالیتهای پژوهشی دیگری نیز توسط وزارت آموزش و پرورش صورت می گیرد که هدف اصلی از اجرای چنین پروزه هایی،تشکیل زیربنای جامع اطلاعاتی کشور،درراستای به کارگیری درفرآیند تصمیم گیری برای توسعه طرحهای آموزشی و برنامه های درسی مراکز آموزشی کشور است.

روندهای جاری پژوهشهای آموزشی

از جمله مهمترین زمینه های پژوهشی آموزشی حال حاضر کشور می توان از بررسی علل و عوامل افت تحصیلی،بررسی مشکلات رفتاری دانش آموزان ،اصلاح محتوی برنامه های درسی وامتحانات، بررسی و اصلاح روشهای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان سطوح مختلف آموزشی نام برد.

از جمله دیگر پزوهشهای آموزشی میتوان به موارد ذیل اشاره نمود :

ــ پیگیری مطالعات ترک تحصیل و مردودی و تکرار کلاس با هدف ایجاد خط‌مشی به منظور پایان دادن به این فرآیند.

ــ اجرای بعضی تحقیقات آموزشی از قبیل:

· افزایش صلاحیت علمی و آموزشی معلمین و بالابردن وفاداری به آموزش

· بالابردن نقش آموزشی مدارس در پیشرفت شخصیت «شهروند خوب» و توسعة جامعه

· محیط مدرسه‌أی که باید مناسب باشد. این کار به وسیلة طرح ساختمانی بهتر و هماهنگ با نیازهای مقطع تحصیلی طول تحصیل و محیط باشد.

· توسعة ابزارهای نظارت آموزشی و فعال‌نمودن نقش آن در آموزش و روند آموزش

· پیشرفت برنامه‌های کشف دانش‌آموزان با استعداد

- توسعة مطالعات شاخص‌های آموزشی و تجزیه وتحلیل آماری واستفاده از آنان در تصمیم‌گیری‌های آموزشی

نهادهای مرکزی

انجمنهای آموزشی - تحقیقاتی

1- مرکز تحقیقات ومطالعات اسلامی ملک عبدالعزیز این مرکز در سال 1972م درشهر ریاض به یاد پادشاه قبلی تأسیس گشت و دارای اسناد و منابع مهم فرهنگی, ادبیاتی, جغرافیایی و تاریخی می باشد.

2-انجمن زیست شناسی سعودی, تأسیس آن در سال 1975 م بوده, تعداد اعضای آن 350 نفر می باشد این انجمن وابسته به دانشگاه ملک سعود می باشد و در شهر ریاض واقع شدهاست.

3-دبیرخانة عرب برای آموزش در کشورهای خلیج فارس در سال 1975 م با هدف همپایه نمودن سطح کشورهای عرب حوزه خلیج فارس (امارات عربی متحده, بحرین, کویت, عربستان سعودی, عمان و قطر) تأسیس شد.

4-مرکز علمی و فن آوری ملک عبدالعزیز؛ این مرکز تحقیقاتی به سال 1977 م در شهر ریاض تأسیس یافت. هدف از تأسیس آن تنظیم خط مشی سیاسی ملی برای توسعه فن آوری؛ علوم , راهبرد و همچنین ارائه طرح و نقشه برای چگونگی انجام آن هدفها بوده است.

5-سازمان اسلامی علمی, فنی و توسعه؛ در سال 1980 م تأسیس شد و وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی می باشد. خط مشی آن همپایه و هم سطح نمودن علمی و فن آوری کشورهای عضو این کنفرانس است.

6-مرکز تحقیقات آموزش و پرورش اسلامی؛ توسط سازمان کنفرانس اسلامی در مکه به سال 1980 م تأسیس شد. در سال 1982 م به دانشگاه ام القری پیوست. اهداف این مرکز ترویج ارزشهای والای اسلام با آموزش و تحقیقات می باشد. ریاست آن به عهده دکتر عبدالرحمن الشقیری است.

7-مرکز تحقیقات و مطالعات اسلامی ملک فیصل؛ در شهر ریاض به سال 1983 م تأسیس گردید و تحقیقاتی در حوزه های مختلف تمدن اسلامی انجام می دهد.

8-هیأت انگلیسی این مرکز در سه شهر ریاض, جده و دمام شعبه دارد.

9-مرکز تحقیقات فرهنگی کشورهای خلیج فارس زیر نظر دبیرخانه اتحادیه عرب اداره می شود

10-شعبه منطقه ای آرشیو عربی شورای بین المللی (آربیکا)؛ مرکز آن در شهر ریاض می باشد و تعهد همکاری  با  یونسکو و دیگر سازمانهای بین المللی را داده است. اعضای این مرکز شامل 20 کشور عربی هستند.

بودجه  و هزینه های آموزشی

طبق آمار بدست آمده طی سال 1997،نرخ بودجه آموزشی کشورعربستان بر41264میلیون ریال سعودی بالغ می گردد.

بودجه آموزش عالی

بودجة کل آموزش دانشگاهی طی سال 1985، بردو و نیم میلیارد دلار بالغ گردید که این مقدار6/3%بودجةکل عربستان صعودی و34%کل بودجة آموزشی کشوراست.ازسال1985کلیه دانشجویان دانشگاهها ازحقوق ماهیانة 300 دلاری برخوردار می گردند.

هزینه های آموزش ابتدایی

هزینه‌های عمومی آموزش ابتدایی به عنوان درصدی ازGDP و به عنوان درصدی ازکل هزینه‌های آموزش/هزینه‌های عمومی در حال حاضر در آموزش ابتدایی به عنوان درصدی ازGDPنشان می‌دهد که هزینه‌های آموزش درکشور پادشاهی به‌طور‌کلی در اولویت اول برای دولت است و حکومت سهم بزرگی از بودجه خود را برای دستیابی به اهداف آموزش و توسعه اختصاص داده است. جمع کل هزینه‌های کنونی در آموزش سال1990 حدود 25 میلیون ریال سعودی بود.

سهم آموزش ابتدایی 7/12میلیون ریال (8/49%) بوده که نشان دهندة 3/2%ازGDPاست.هزینه‌های آموزش ابتدایی برای هر دانش‌آموز30% ازGDP است. رشدی پایدار در سهم آموزش در بودجه کل مشهود است. در 1998 این رقم 6/45 میلیون ریال معادل  48%رشدآموزش ابتدایی است. درسال 1999 اعتباری معادل 30 میلیون ریال سعودی دریافت کرد که افزایشی حدود79%بیش ازسهم1990 را نشان می دهد.هزینه‌های آموزش ابتدایی در 1999 معرف 1/4 % از GDP با 28% افزایش نسبت به ارقام 1990 است.

بودجه آموزشی

 ترکیب پیشتوانه مالی آموزش

پشتوانه مالی آموزش یکی از اولویتهای اصلی مورد نظر دولت در عربستان سعودی هماهنگ با پیشرفت اساسی که سیستم آموزش در کمیت و کیفیت در طی برنامه‌های توسعه ملی چند دروه شاهد آن بوده است ، اصل 233 از سند سیاست آموزشی در عربستان سعودی اظهار می‌دارد که آموزش برای تمامی انواع و مقاطع رایگان است و دولت نباید هیچ شهریه‌ای را به خاطر آن تحمیل کنند . این انعکاس توجه و موقعیتی است که آموزش در روند پیشرفت در تمامی زمینه‌های کشور داشته است . جدولی که بعدا خواهد آمد بازگو کننده حجم پرداختهای دولت برای آموزش درسالهای 20-1410هجری است.

پرداختهای دولتی حوزه آموزش

شاخصهای آموزشی رشد زیادی را بوسیله تمامی استانداردها، بوسیله فراهم نمودن موقعیتهای آموزش رایگان برای تمامی شهروندان و حتی به وسیله پرداختن بعضی پاداشها برای تخصصها به عنوان تشویق به وسیله دولت داشته است . مانند : موسسه آموزشهای فنی و حرفه‌ای ، موسسات علمی وابسته به دانشگاه اسلامی امام محمد بن سعود ، دانش آموزان معلول یا دانش آموزان با نیازهای خاص ، دانشجویان  دانشگاهها . تعداد دانش آموزان ثبت نام شده در آموزش عمومی به رقم چهار و نیم میلیون در20-1419هجری (2000-1999 میلادی ) رسیده است.به منظور روبرو شدن با این تعداد و کسانی که در آینده واجب است که به دنبال منابع اضافی برای بهبود پیشتوانه مالی آموزش باشیم و با تحمل بارمالی دولت را در بودجه کمک کنیم . این در واقع پیش نیازی برای بهبود پرداختها در آموزش است.آگاهی از اهمیت سرمایه‌گذاری در بخشهای آموزشی و پرورش منابع انسانی وجود دارد .

پرداختهای غیر دولتی حوزه آموزش

بخش خصوصی نقش روشن و عادی در روند آموزش دارد. این نقشی است که هماهنگ با مشخصات آموزش است و این تفاوتی است که اینکار با فعالیتهای دیگری که فقط برای سود خالص انجام می‌شود دارد . این تشکری احتمالی از نقش نظارتی موسسات دولت که مسئول آموزشی هستند می تواند باشد.