ساختار آموزشی کشور لیبی

درصد عمده‌ی از شهروندان لیبیایی‌، تحت لوای حکومت پادشاهی‌، ازحق برخورداری از امکانات آموزشی و پرورشی بهره مند گردیده‌اند. از این روی مدارس مقاطع آموزش ابتدایی و متوسطه درسراسرکشور تأسیس یافته و مدارس قدیمی قرآنی که درخلال مبارزات استقلال طلبانه تعطیل گردیده‌ بود، مجدداً فعالیت نموده و با آغاز فعالیت خود نیاز معنوی و دینی حوزه آموزش کشور را برآورد نمودند. در آن اثنا بخش آموزش کشور با کاستی های عمده ای اعم از برگزاری دوره‌های کوتاه مدت تحصیلی‌، فقدان معلمین و مدرسین با تجربه لیبیایی و تمایل شدید دانش‌آموزان به یادگیری دروس به شیوه حفظی و غیراستدلالی (مشخصه ممیزه آموزش درکشورهای عربی) مواجه می بود. این درحالی است که طی سال‌های اخیر به واسطه اتخاذ سیاست‌های صحیح آموزشی ثبت نام درمدارس ـ به ویژه درسطح آموزش ابتدایی ـ از رشد چشمگیری برخوردارگردیده است. علاوه بر این آموزش علوم فنی وحرفه‌ای نیز به حوزه آموزشی کشور افزوده شده و نخستین دانشگاه لیبیایی ارائه کننده علوم مذکورطی سال1955میلادی در شهر بن قاضی تأسیس گردید.

 در همین اثنا زنان لیبییایی نیز به طور فزاینده‌ای مبادرت به تحصیل آموزش رسمی نموده وکودکان روستایی و بادیه نشین برای نخستین بار از امکانات نظام آموزشی کشور برخوردارگردیدند.

در اوایل دوران استقلال کشور در سال1951میلادی‌، تعداد دانش آموزان ثبت نام شده در مدارس از34 هزار نفر به150هزار نفر درزمان انقلاب و  طی سال1969 بر360 هزار نفر بالغ گردید. در خلال دهه  1970  میلادی‌، در تلاش جهت جایگزینی معلمین و دیگر پرسنل لیبییایی بامعلمین مصری که پایه حوزه آموزشی کشور محسوب می گردیدند، نظام تربیت معلمین بومی راه‌اندازی گردید. علاوه براین، طرح ابداع مدارس پیش ساخته و کلاس‌های درسی سیار جهت استفاده دانش آموزان مناطق محروم و دورافتاده کشور به اجرا در آمده و جهت نیل به این هدف از چادرهای صحرایی به عنوان کلاس‌های درس و مراکز آموزشی مستقر در واحه‌های بیابانی کشور بهره‌برداری گردید. در سال1986میلادی‌، بنا بر اعلان منابع رسمی، نرخ ثبت نام دانش‌آموزان در مدارس مختلف کشور بر 245/1هزار دانش آموز بالغ گردیده که از این تعداد670 هزار نفر( 54% ) از آنان دانش آموزان پسر و 575 هزار نفر(46%.) از آنان دانش آموزان دختر بوده‌اند.

مطابق آمار مذکور، حدود یک سوم از جمعیت کل کشور درحوزه‌های مختلف آموزشی کشور به امر تحصیل مبادرت نموده‌اند. طبق آخرین آمار بدست آمده در فاصله سال‌های 1986-1970  قریب به 32 هزار کلاس درس ویژه مقاطع آموزش ابتدایی‌، متوسطه و فنی وحرفه‌ای بنا گردیده و تعداد معلمین کشور نیز از19 هزار نفر به 79 هزار نفر افزایش یافته است.  نرخ رو به رشد احداث فضاهای آموزشی و افزایش تعداد معلمین بومی به بهبود  نسبت تعداد معلمین به دانش آموز در مقاطع آموزش پیش دبستانی و ابتدایی منجر گردیده و متعاقب آن افزایش تعداد ثبت نام کنندگان مقاطع آموزش عمومی متوسطه و فنی وحرفه‌أی، افزایش میزان حضور دانش‌آموزان درکلاس‌های درسی را به همراه داشته است.. در برهه استقلال کشور، نرخ کل بیسوادی در میان افراد بالای رده سنی10سال از 20% تجاوز نمی‌نمود و این درحالی است که طی سال1977 میلادی‌، با افزایش فرصت‌ها و امکانات آموزشی‌، این میزان در مجموع بر51%  متشکل از73% در مردان و 31% در زنان بالغ گردید. در سال1987میلادی‌، آموزش درکلیه سطوح آموزشی رایگان بوده و دانشجویان مقرری آموزشی دریافت می‌نمودند. در آن اثناء حضور دانش‌آموزان درمقطع آموزش ابتدایی تا پایان مقطع متوسطه اجباری بوده وکلیه دانش آموزان ملزم به گذراندن آموزش‌های ارائه شده در مقاطع مذکور بودند. از زمان استیلای حکومت انقلابی‌، توجه ویژه‌ای به حوزه آموزش کشور مبذول شده است. طی دهه1980میلادی‌، حکومت معمر قذافی تلاش‌‌ها و تدابیر فراوانی را در این زمینه اتخاذ نمود اما با این حال نتیجه قابل ملاحظه‌ای حاصل نگردید. زیرا نظام آموزشی کشور همچنان با مشکل فقدان معلمین با تجربه لیبیایی مواجه بوده، و متعاقب آن حضور بانوان درمقاطع آموزش متوسطه و بالاتر کاهش یافت وتلاش‌های دولت در جهت تعطیلی مدارس خصوصی و ادغام آموزش دینی و آموزش سکولار در اواخردهه1970میلادی به آشفتگی بیشترحوزه آموزشی منجر گردید. ازجمله مهم‌ترین دلایل عدم موفقیت دولت در این زمینه می‌توان به کاهش تقاضای افراد جهت ثبت نام در دوره‌‌های فنی وحرفه‌ای اشاره نمود، زیرا در این دوره تنها از 5 هزار دانش آموز در تعداد12مدرسه فنی وحرفه‌ای کشور ثبت نام به عمل آمد. علت این امر را می‌توان در میزان علاقه مندی جوانان لیبییایی به ادامه تحصیل در رشته‌های مختلف پزشکی که از محبوبیت و جایگاه والایی در میان جامعه برخوردار بودند، جستجو نمود. در نتیجه، هیچ‌گونه چشم انداز روشنی درجهت کاهش اتکا به کارگران مهاجر در برطرف نمودن نیاز بخش اقتصاد به مهارتهای فنی وحرفه‌ای وجود نداشت.

از جمله دلایل مهم آشفتگی موجود در نظام آموزشی گذشته کشور لیبی می‌توان به الحاق سنوات نظام وظیفه اجباری سربازی ویژه دانشجویان پسر و نظام پیش‌آهنگی ویژه دانشجویان دختر اشاره نمود. شایان ذکر است که مقطع آموزش پایه از سال1981میلادی، به دوره آموزشی دانش‌آموزان مقطع متوسطه و دانشجویان دانشگاه‌های کشور اضافه گردیده است. بر همین اساس، دانش آموزان دختر و پسر مراکز متوسطه با لباسهای متحدالشکل نظامی درکلاس‌های درس حاضر گردیده و روزانه ساعاتی را به فرا گیری علوم و فنون نظامی می‌پرداختند. ملبس بودن به لباس‌های متحدالشکل نظامی درکلاس‌های آموزشی اجباری نبوده اما دانشجویان موظف بودند تا درجهت فراگیری آموزش نظامی به اردوگاه‌های آموزش نظامی مراجعه نمایند.علاوه بر این، دانشجویان دختر به‌طور رسمی تشویق می‌شدند تا در دوره‌های تحصیلی نظامی ویژه بانوان حضور یابند.لازم به ذکر است اعمال یک چنین تدابیری به ویژه درخصوص دختران از محبوبیت والایی برخوردار بوده اما در آن اثناء امکان پیش بینی تأثیریک چنین تدابیری برحضور دانش آموزان دختر درمدارس و دانشگاه‌‌ها و به‌طورکلی براستانداردهای آموزشی کشور امکان پذیر نبود.

چشم اندازآموزشی - اجتماعی  

کشور لیبی در منطقه‌ای جغرافیایی – استراتژیک در جنوب دریای مدیترانه واقع گردیده و ساحلی به وسعت 2000 کیلومترمربع اطراف آن را فراگرفته است. این کشور به لحاظ برخورداری از موقعیت جغرافیایی استراتژیک چندین بار در طول تاریخ حیات خود مورد حمله و اشغال بیگانگان واقع گردیده است. در این راستا آموزش و فرهنگ کشور در برهه‌هایی از تاریخ کشور دستخوش تاخت وتاز فرهنگ بیگانگان واقع گردیده است. در واقع این کشور تا نیمة دوم قرن بیستم همچنان در اشغال بیگانگان به سر می‌برد.از جمله دیگر مشخصات بارز جغرافیایی این کشور صحرای بزرگ آن به وسعت 1760000 کیلومترمربع می‌باشد. صحرای لیبی از آب و هوایی خشک برخوردار بوده که دمای هوا در آن به بالاترین حد خود رسیده و به علت ریزش کم نزولات آسمانی از منابع آبی زیرزمینی اندکی برخوردار می‌باشد. وجود یک چنین شرایط آب و هوایی منجر به‌ایجاد یک نقشة جمعیتی ویژه گردیده است. در این راستا  درکشور لیبی شهرهای بسیار پرجمعیتی در نوار ساحلی آن وجود دارند که مساحت آنها به چند کیلومتر محدود می گردد واین در حالیست که باقی ماندة جمعیت کشور به صورت پراکنده در نواحی دور دست صحرایی به حیات خود ادامه می‌دهند.

علاوه بر این، گروهی از مردم این کشور به صورت بسیار پراکنده درمناطق مختلف صحرا به سر می برند. با وجود شرایط زیست محیطی خشک، کشور لیبی در اغلب زمینه‌های آموزشی از رشد چشمگیری برخوردار بوده که از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

-دستیابی به بالاترین نرخ رشد جمعیت در جهان

 نرخ رشد جمعیت این کشور در فواصل سال‌های 1984 – 1973 میلادی بر (2/4 ) % و در فواصل سال‌های 1994 – 1984 میلادی بر (9/3 ) % بالغ گردیده است.

تعداد افرادی که در کلیه سطوح آموزشی مشارکت نموده‌اند بر)49/2 (%  بالغ می گردد. بعبارت دیگر نیمی از مردم کشور به تحصیل علم مشغول می‌باشند.

. تعداد دانش‌آموزان کلیه سطوح آموزشی از365311 نفر طی دهه1970میلادی یه 1890231 نفر طی سال1996میلادی بالغ گردیده است.

تعداد دانشجویان دانشگاههای کشور در کلیه رشته‌های تحصیلی از 13418 نفر طی سال 1975میلادی به 165447 نفر طی سال1999میلادی افزایش یافته است.

تعداد کلاس‌های درسی مقاطع تحصیلی ابتدایی و متوسطه از11600 کلاس طی سال 1970میلادی به به61600 کلاس طی سال1996میلادی بالغ گردیده است.

نرخ بیسوادی از (2/34)درصد طی سال 1984 میلادی به (96/18( درصد طی سال 1995 میلادی کاهش یافته است .

  تعداد فارغ التحصیلان دانشگاهی از 383 نفر طی سال1970میلادی به 68503 نفر طی سال   1994 میلادی افزایش یافته است.

ساختار نظام آموزش پیش دانشگاهی (مقاطع آموزشی ابتدایی و متوسطه)

طی سال1987میلادی‌، طرح نظام آموزشی مدارس بر اساس آموزش6 ساله دوره ابتدایی؛ آموزش3 ساله دوره مقدماتی متوسطه و آموزش3 ساله دوره تکمیلی متوسطه سازمان دهی گردیده بود. در آن اثنا طرح ویژه مدارس متوسطه فنی وحرفه‌أی ویژه آموزش رشته‌های صنایع، اقتصاد وکشاورزی همراه با یک طرح 4-2 ساله ویژه تربیت معلمین مقاطع ابتدایی‌، مقدماتی و تکمیلی متوسطه در2 شهر بزرگ کشور (تریپولی و بن قاضی) به اجرا درآمد. این درحالی‌است که با توزیع مناسب مدارس مقاطع مختلف تحصیلی درسراسرکشور در اواخر دهه1980میلادی وتدارک امکانات تحصیلی برای دانش آموزان مناطق دور افتاده کشور، در وضعیت نظام آموزشی کشور تغییرات فراوانی اعمال گردیدکه در نتیجه‌این امر، نرخ ثبت نام  دانش آموزان دختر درمقطع آموزش ابتدایی از 34% طی دهه1970میلادی بر 47% طی سال 1979 بالغ گردید.

در این اثناء، نرخ ثبت نام دانش‌آموزان دختردر مقطع آموزش متوسطه نیز از 13% به 23%  و در مدارس فنی وحرفه‌ای از 23% به 56% افزایش یافت. با وجود این تعداد دانش‌آموزان دخترمناطق روستایی و دور افتاده کشور به طور محسوسی نسبت به سایر مناطق کشورکاهش یافته و نرخ مردودی نیز در میان آنان بیش از مناطق دیگر بوده است. این امر نمایانگر این واقعیت است که اغلب والدین این قبیل دانش آموزان تنها جهت یادگیری مهارت‌های پایه تحصیلی وتسهیل در امر ازدواج آنان فرزندان خود را روانه مدرسه می‌نمودند. از اوایل دهه1980میلادی‌، رشته‌های تحصیلی متنوعی درمدارس متوسطه و ابتدایی ارائه می گردد. به عنوان مثال زبان انگلیسی درکلاس5 و متون اسلامی و عربی‌ در قالب کتاب سبز به قلم سرهنگ معمر قذافی در کلیه سطوح تحصیلی به دانش آموزان ارائه می‌گردد.

در حال حاضر آموزش پایه ابتدایی 9سال به طول انجامیده وسنین 15-6 راشامل می‌گردد. آموزش متوسطه نیز4سال به طول انجامیده وسنین 19-15 را شامل می‌گردد.

طی سالهای اخیرنظام آموزش ابتدایی و متوسطه در کشور لیبی در هم ادغام شده است . نظام آموزش متوسطه رسماً براساس الگوی (3+ 3+6)ارائه گردیده و هم اکنون متشکل از 9 سال آموزش ابتدایی همراه با 4 سال آموزش متوسطه می باشد .

مدت زمان آموزش متوسطه 3 تا 4 سال بوده ومتشکل از شماری از انوع مدارس متوسطه به شرح ذیل میباشد :

-مدارس عمومی متوسطه ( ویژه آموزش هنر وعلوم )،مدارس تخصصی متوسطه ،مراکز فنی وحرفه ای

در پایان دوره های مذکور به دانش آموزان گواهینامه پایان دوره تحصیلات دبیرستانی اعطا می‌گردد

آموزش عالی

در سال 1955 میلادی‌، دانشگاه لیبی در شهر بن قاضی و دانشکده‌های ذیربط آن در شهر تریپولی تأسیس گردید. درسال1973میلادی‌، هر دو دانشکده فوق به دانشگاه‌های بن قاضی وتریپولی تغییر نام داده و در سال1976میلادی با عناوین جدید دانشگاه غار یونس بن قاضی و دانشگاه الفاتح تریپولی دورجدید فعالیت آموزشی خود را آغاز نمودند. در سال 1981 میلادی‌، دانشگاه فنی ومهندسی نفت در شهر مرصع البریقا افتتاح گردید.طی سال‌های آغازین فعالیت دانشگاه مذکور از تعداد1700دانشجو ثبت نام به عمل آمد. علاوه بر دانشکده فنی و مهندسی نفت،  مؤسسات فنی وحرفه‌ای دیگری نیز در شهرهای بیوک، هون، بانی ولید تأسیس گردید.

در اوایل دهه1980میلادی‌، دانشکده‌های مهندسی الکترونیک و دانشکده داروسازی در دانشگاه الفاتح تاسیس شده و همزمان طرح احداث دانشکده علوم کشاورزی با ظرفیت پذیرش 1500 دانشجو در شهر البیدا عنوان گردید. در این اثناء توسعه و گسترش امکانات وتأسیسات آموزش عالی درجهت برآورده نمودن نیازهای علمی و فنی پرسنل با تجربه مورد تأکید قرار گرفت. از این روی تأکید عمده‌أی برآموزش فنی و حرفه‌ای و فراهم سازی امکانات و تأسیسات کاملاً تخصصی درمقاطع آموزش متوسطه و آموزش عالی اعمال گردید. درسال1982میلادی‌، با تصویب ماده قانون ویژه آموزش؛ طرح جایگزینی مؤسسات آموزش تخصصی ارائه کننده دروس آموزشی مشابه دانشگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و مراکز آموزش عالی فنی وحرفه‌أی به واسطه احداث مدارس متوسطه از جانب دولت لیبی مطرح گردید. هم‌چنین در سال1985میلادی‌، دولت طرح گسترش، هرچه بیشتر مراکز آموزش فنی وحرفه‌أی و بهره‌گیری از دانش و تخصص دانش‌آموختگان این قبیل مراکز را تصویب نمود. در همین اثناء طرح بهره گیری از فارغ التحصیلان مراکز مذکور در جهت کمک به شکوفایی کشور و غلبه برکمبود نیروی انسانی ماهر و متخصص و فعالیت مستمر درحوزه اقتصادی کشور که در نتیجه اخراج کارگران خارجی در سال 1985میلادی‌ حاصل گردیده بود، مطرح گردید.

 این درحالیست که طرح مذکور چنان که انتظار می‌رفت محقق نگردید زیرا در اواسط دهه 1980میلادی بودجه حوزه آموزش کشور کاهش یافت. درسال1969میلادی تنها از3هزار دانشجو در دانشگاه لیبی ثبت نام به عمل آمد. درسال 1975 این رقم به 12هزار نفر و در سال1980 میلادی به 25هزار دانشجو بالغ گردید. در سال1970میلادی، بسیاری از دانشجویان جهت ادامه تحصیل به کشورهای خارجی مهاجرت نمودند. در ماه مارس1986میلادی‌، دانشجویان دانشکده‌های زبان انگلیسی وفرانسه دانشگاه الفاتح تلاش دولت قذافی در جهت تعطیلی دپارتمان‌های فوق، غربی نمودن متدهای آموزشی و جلوگیری از نفوذ فرهنگ غرب در کشور را ناکام گذاشتند. بدین تربیت کتابخانه‌های دانشکده‌‌های از تخریب مصون مانده و طرح آموزش اجباری دو زبان خارجی فوق الذکر به تدریج از دوره تحصیلات دانشگاهی حذف گردید.پس از وقوع این حادثه، بنا برحکم سرهنگ معمر قذافی؛ زبان روسی در کلیه مقاطع و مدارس کشور جایگزین زبان انگلیسی گردید. گفتنی است که طرح مذکور تاکنون به اجرا در نیآمده است و با اجرای این طرح قطعاً مشکلات سیاسی وعملی فراوانی درحوزه آموزش کشور به‌ بارخواهد آمد. سرانجام طی سال1992 میلادی قوانین ویژه نظام آموزش عالی کشور به تصویب رسید.

ساختار نظام آموزش عالی

سال تحصیلی موسسات ومراکز آموزش عالی کشور ازماه اکتبرآغاز شده و درماه ژوئن به پایان میرسد.گفتنی است که زبان آموزشی کشور به ویژه در سطح دانشگاهی زبانهای انگلیسی وعربی میباشند.آموزش فنی وحرفه ای پیشرفته ازطریق موسسات آموزش عالی به علاقمندان ارایه شده وطول دوره آن از 3 تا 5 سال به طول می انجامد .این قبیل موسسات رشته های فنی وحرفه ای مختلف ومتنوعی نظیرمهندسی برق ، مهندسی مکانیک ، علوم حسابداری ، علوم رایانه ای ،فن آوری صنعتی، فن آوری دارویی وهوانوردی را تحت پوشش قرارمیدهند.در پایان دوره تحصیلات ، دانشجویان موفق برای فعالیت وکار در پروژه های توسعه ای به مراکز مربوطه معرفی می شوند .مسئولیت اداره ونظارت برامور آموزش عالی کشور برعهده دبیرخانه ملی آموزش میباشد که دست اندکار رسیدگی بر امورآموزشی وتحقیقات علمی کشور می باشد .

به طور کلی ساختار نظام آموزشی لیبی به شرح مولفه‌های ذیل می‌باشد:

ـ نرخ سواد آموزی  بزرگسالان : 1/79 %

ـ نرخ بیسوادی بزرگسالان : 10%

ـ طول دوره تحصیلات آموزش ابتدایی : 9 سال

ـ درصد ثبت نام کنندگان مقطع آموزش  ابتدایی 125%

ـ درصد ثبت نام در مقطع متوسطه: 76%

ـ درصد ثبت نام در دوره پیش دبستانی : 5%

ـ نرخ بیسوادی دختران جوان : 8%

ـ تعداد فارغ التحصیلان هر دوره آموزش تحصیلی ابتدایی : 1000 نفر

ـ تعداد فارغ التحصیلان هر دوره آموزش تحصیلی متوسطه : 67000 نفر

ـ تعداد مردودین دوره ابتدایی : 2/9 %

میزان هزینه سرانه مالی پرداختی دولت به ازاء هر دانشجوی دانشگاهی 2/58% از کل تولید    ناخالص ملی

ـ نرخ سواد آموزی دختران بزرگسال 74%

ـ نرخ دانش آموزان دختر مقطع آموزش ایتدایی : 47%

ـ نرخ دانش آموزان دختر مقطع آموزش متوسطه : 40%

ـ نرخ معلمین زن مقطع آموزش ابتدایی : 47 %

ـ معلمین زن مقطع آموزش متوسطه : 24%

ـ تعداد تکنسین‌های حوزه تحقیق وتوسعه : 493 نفر به ازاء هریک میلیون نفر از جمعیت کشور

ـ تعداد دانشجویان دختر : 1542 نفر به ازاء هر100 هزار نفر

سطوح آموزشی

نظام تحصیلی جمهوری عربی لیبی از 5 مقطع آموزشی ذیل متشکل گردیده است:

1- مقطع آموزش پیش‌دبستانی که مدت زمان2سال به طول انجامیده و آموزش کودکان رده‌های سنی 5-4سال را تحت پوشش قرار می‌دهد.

2- مقطع آموزش پایه که به چند بخش مشروح در ذیل تقسیم‌بندی می گردد:

الف ) بخش اول: این مقطع مدت زمان4سال بطول انجامیده و دانش‌آموزان رده های سنی  10-7سال را تحت پوشش قرار می دهد.

ب ) بخش دوم: بخش دوم این مقطع دو سال به طول انجامیده و دانش‌آموزان رده های سنی 12-11 سال را تحت پوشش قرار می دهد.

پ ) بخش سوم: این مقطع مدت زمان3 سال بطول انجامیده و دانش‌آموزان رده های سنی 15-13 سال را تحت پوشش قرار می دهد.

3-مقطع آموزش متوسطه: این مقطع مدت زمان 4-3 سال بطول انجامیده و از دوره های آموزشی متوسطة عمومی، دورة متوسطة تخصصی و دورة متوسطة فنی و حرفه‌ای متشکل می گردد. لازم به یادآوری است که‌ این مقطع تحصیلی مختص دانش‌آموزان رده های سنی 19-16 سال می‌باشد.

4- مقطع آموزش عالی : این مقطع از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و مراکز فنی و حرفه‌ای تخصصی متشکل می گردد. طول دوره‌های تحصیلی دانشگاهی متفاوت می باشد به نحویکه مقطع آموزش کارشناسی مدت زمان4-3 سال، مقطع کارشناسی ارشد3-2سال و مقطع دکتری2سال به طول می انجامد.

آموزش پیش دبستانی

برنامه های مراقبتی کودکان

درکشور لیبی مراقبت‌های اولیة از کودکان در برگیرنده فعالیت‌های سازماندهی شده می‌باشد. هدف از احرای مراقبت‌های اولیه توجه به نیازها و علایق اولیه کودکان به فرآیند یادگیری از دوران تولد تا  رده سنی6 سال می باشد. در این راستا دولت لیبی با همکاری مؤسسات آموزشی، بهداشتی، تغذیه و رفاه اجتماعی مبادرت به اجرای طرحهای مراقبتی و آموزشی ویژة کودکان نموده است، تا از این‌ طریق علاوه برآورد نیازهای آموزشی و بهداشتی کودکان پیش‌دبستانی،خانواده‌های کم‌ درآمد و کودکان استثنایی را نیز تحت پوشش قرار دهد. گفتنی است که سیاست مذکور مختص کشور لیبی نبوده و سایرکشورها نیز با توجه به نظام اجتماعی‌، اقتصادی‌، سیاسی و فرهنگی خود به اجرای آن مبادرت می‌نمایند. درکشور لیبی بخش خصوصی در راستای اجرای برخی از طرح‌های آموزشی ویژة کودکان از طریق سیستم آموزش آزاد با بخش دولتی همکاری می‌نماید.  

از جمله مهمترین مؤسسات ارائه کننده خدمات مراقبتی کودکان می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

مراکز پیش دبستانی عمومی

مراکز مذکور بخشی از نظام آموزشی کشور محسوب می گردند. مراکز پیش دبستانی به ارائه آموزش‌های متنوع اجتماعی‌، ورزشی و فکری به کودکان پیش از ورود به مقطع ابتدایی مبادرت می‌نمایند. به‌عبارت دیگر این قبیل مراکز به آماده سازی کودکان جهت به مراکز آموزش ابتدایی می‌پردازند. لازم به ذکر است که روند انجام چنین آموزشی با استفاده از کلیه ابزار آموزشی و همکاری نزدیک خانواده‌های کودکان انجام پذیر است.

 از جمله مهمترین اهداف تشکیل دوره های آموزش پیش دبستانی می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

- فراهم سازی محیطی آرام و مطمئن جهت رشد شخصیتی کودکان و ایجاد شرایط لازم و مناسب جهت رشد و توسعه خلاقیت، استقلال و استعدادهای کودکان بر اساس خود واقعی آنان به نحویکه به راحتی با همسالان خود ارتباط برقرار نموده و در فعالیتهای اجتماعی مشارکت نمایند.

-جهت دهی به رفتارهای خاص کودکان در راستای رفتارهای معقول و عامه پسند

-آموزش عادات خوب به کودکان و تلاش جهت نهادینه نمودن چنین عاداتی به واسطه تشویق مثبت

-تحریک و ترغیب حس کنجکاوی کودکان به منظور کشف پدیده‌های اجتماعی و طبیعی مطابق با سطح هوش و استعداد آنان

- تحریک و تقویت هوش و استعداد کودکان و توسعة توانایی‌های یادگیری در آنان

- تقویت زبان آموزشی کودکان درجهت تسهیل برقراری ارتباط وی با دیگران و تشویق آنان به استفاده از گفتارهای پسندیده و حس زیبایی دوستی

- ارتقاء و رشد سطوح رفتاری‌، زبانی و اجتماعی کودکان در جهت آماده سازی آنان برای ورود به مقطع آموزش ابتدایی

-ارائه آموزشهای مذهبی در جهت رشد معنوی و مذهبی کودکان

علاوه بر این مراکز آموزش پیش دبستانی به تشویق و ترغیب کودکان به انجام فعالیت‌های متنوعی اعم از بدنی، فکری‌، عقلانی‌، اجتماعی‌، عاطفی و آموزشی مبادرت می نماید.

گفتنی است که یک چنین فعالیت‌هایی با توجه خاص بر جنبه‌های معنوی‌، دینی‌، اخلاقی‌، حس زیبایی دوستی‌، ذوق هنری‌، علائق دنیوی و هماهنگی با محیط زیست صورت می‌پذیرد.

طول دوره‌های آموزشی پیش دبستانی مشتمل بر2 سال آموزشی بوده و کودکانی که در پایان سال تحصیلی به سن4سالگی رسیده باشند از مجوز ورود به این کلاس‌ها برخوردار می گردند.

لازم به یادآوری است که تلاش‌های دولت لیبی در راستای مراقبت و ارائة خدمات آموزشی و بهداشتی به کودکان تنها به کلاس‌های پیش دبستانی محدود نگردیده بلکه کلیه بخش‌های دولتی و غیردولتی نیز اقدام به تأسیس مراکز مراقبتی ویژة کودکان نموده است.

علاوه براین حضور زنان در بخش‌های تولیدی منجر به‌ ایجاد نوع ویژه‌ای در ساختار مراکز مراقبتی کودکان گردیده که در آن زنان مسئولیت مراقبت از کودکان را برعهده دارند.

مقاطع آموزش عالی

مقطع آموزش کارشناسی

به دانشجویان پس از گذران موفقیت آمیز دوره آموزشی4ساله در دانشگاه مدرک کارشناسی اعطا می‌گردد.

 مقطع آموزش کارشناسی ارشد

مدرک کارشناسی ارشد پس از اتمام دوره تحصیلات کارشناسی به دانشجویان موفق اعطا شده و طول دوره تحصیلی آن 2 سال می‌باشد. لازم به ذکر است که مقطع کارشناسی ارشد تنها در دانشگاهای مطرح کشور من جمله نظیر غار یونس والفاتح  ارائه می‌گردد.

مقطع آموزش دکتری

درجه علمی دکترا بعد از 2 سال تحقیق در رشتةهایی چون زبان عربی‌، علوم اسلامی و انسانی  به علاقمندان اعطا می‌گردد. البته اعطای این درجه به شرط ارائه تز دانشگاهی در رشتة‌های فوق‌الذکر امکان‌پذیر می‌باشد.

ساختار اداری نظام آموزش عالی  

سال تحصیلی مؤسسات و مراکز عالی کشور از ماه اکتبر شروع و در ماه ژوئن به پایان می‌رسد. شایان ذکر است که زبان آموزش کشور به‌ویژه در سطح دانشگاهی زبان‌های انگلیسی وعربی می‌باشد. آموزش فنی و حرفه‌ای تخصصی از طریق مؤسسات عالی به علاقه‌مندان ارایه شده و طول دوره آن از 3 تا 5 سال به طول می‌انجامد. این قبل مؤسسات رشته‌های فنی وحرفه‌ای متنوعی نظیر برق، مهندسی برق، مهندسی مکانیک، علوم حسابداری، علوم رایانه‌ای‌، فن آوری صنعتی‌، فن‌آوری دارویی و هوانوردی را پوشش می‌دهند. در پایان دوره تحصیلات، دانشجویان موفق برای فعالیت وکار در پروژه‌های تخصصی کشور به مراکز مربوطه معرفی می‌‌گردند. مهمترین قوانین ویژه مراکز آموزش عالی کشور طی سال 1992به تصویب رسید.

نظام ارزشیابی تحصیلی

سیستم اصلی وجامع ارزشیابی تحصیلی که توسط موسسات آموزش عالی به کار گرفته میشود سیستم 100-0 یا 100% -5% می باشد. در این سیستم، نمره 100 یا 100% بالاترین نمره ،50 یا 50% مرز بین قبولی ومردودی ونمره 0 یا 0% درصد مردودی مطلق محسوب می گردد.

ضوابط پذیرش نظام آموزش عالی

از جمله مهمترین ضوابط پذیرش نظام آموزش عالی کشور لیبی میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:

1-برخورداری ازگواهینامه پایان تحصیلات مقطع آموزش متوسطه

2- ارائه برگه نمرات مقطع آموزش‌ ابتدایی و متوسطه

3-تأییدیه مرکز آموزشی اعطا کننده گواهینامه

4-کسب حداقل نمره ( 65% تا 75% )

5-تسلط به یک یا دو زبان خارجی علاوه بر زبان عربی

گفتنی است که زبان آموزشی دانشجویان علوم انسانی عربی و زبان آموزشی سایر دوره‌های آموزشی عربی و انگلیسی می‌باشد.

کلیه دانشجویان غیر بومی جهت ورود به دانشگاههای کشور لیبی ملزم به برخورداری ازگواهینامه ملی پایان دوره تحصیلات متوسطه و یا ارائه مدرک معادل آن که طی همان سال و یا یک سال قبل صادر شده است، می باشند. متوسط نمره تحصیلی مورد نیاز جهت پذیرش دانش آموزان در رشته‌های مختلف تحصیلی به شرح می باشد:

رشته‌های پزشکی : 90%

رشته‌های علوم : 80%

رشته‌های مهندسی : 85%

رشته‌ کشاورزی : 80%

رشته‌ اقتصاد : 80%

رشته‌ حقوق : 85%

رشته‌ زبانهای خارجی : 80%

رشته‌ آموزش : 80%

رشته‌ علوم اجتماعی : 75%

شایان ذکر است که کمیته هماهنگ کننده دانشگاه‌های کشور وظیفه گزینش دانشجویان بر اساس نمرات تحصیلی و میانگین نهایی نمرات آنان را برعهده دارد. دانشجویان همچنین موظف‌ به پرداخت شهریه تحصیلی براساس آیین نامه های آموزشی دانشگاه‌های محل تحصیل خود می باشند.

تأیید مطالعات ومدارک علمی

با انعقاد موافقت نامه تأیید مدارک علمی آموزش عالی مصوب سال 1978میلادی درمیان کشورهای عربی‌ ، تأیید مطالعات ، درجات و مدارک علمی مراکز آموزش عالی کشور از طریق انعقاد موافقت نامه‌های مهم چند جانبه از سال 1978به اجرا در آمده است.

کمکهای مالی و هزینه سرانه دانشجویی

سرانه کمک هزینه تحصیلی دانشجویان کشور لیبی بر(200 (Piastre درماه بالغ می گردد. این در حالیست که کمک هزینه تحصیلی دانشجویان خارجی (100(Piastre در ماه می‌باشد. از جمله مهمترین نهاد‌های دست اندرکار ارائه کمک‌ها و سرانه‌های مالی دانشجویی می‌توان به دپارتمان روابط فرهنگی و دبیرخانه آموزش عالی لیبی اشاره نمود.

درخلال حکومت سرهنگ معمر قذافی برکشور لیبی‌، سیاست ها و راه‌کارهای اجتماعی جامعی به مرعصه ظهور در آمد. از جمله سیاست‌های مذکورمی‌توان به اتخاذ سیاست آموزش آزاد درکلیه سطوح آموزشی من جمله آموزش پایه بای سنین 15-6 سال اشاره نمود.

درنتیجه اعمال سیاست‌های مذکور، نرخ سواد آموزی به طرز قابل ملاحظه‌ای از20%  طی سال 1950 به 2/76% طی سال 1995 میلادی بالغ گردیده و درحدود 7/2 % از افراد رده های سنی بالای 25 سال از تحصیلات دانشگاهی برخوردار گردیدند. درسال1950مؤسسات متعددی به ارائه برنامه های آموزش عالی به علاقمندان مبادرت می‌نمودند.گفتنی است که موسسات و مراکز آموزش عالی الفاتح در تریپولی و غار یونس در بن قاضی طی سال 1958 میلادی تأسیس گردید.

حکومت سرهنگ قذافی با تکیه بر اعمال سیاست تحت پوشش قرار دادن تقاضای افراد ماهر و با تجربه، به ارائه امکانات عدیده‌ای درحوزه آموزش عالی مبادرت نموده و بر آموزش فنی و حرفه‌ای تأکید می‌گردد. از این روی طی سال1981، دانشکده فنی و مهندسی نفت در شهر Marsa–Buragqa– al تأسیس گردید. در خلال دهه1970، با تشویق مقامات دولتی‌، بسیاری از جوانان لیبیایی از بورسیه تحصیل درکشورهای خارجی برخوردارگردیدند.این در حالی بود که در اوایل دهه1980میلادی‌، دولت لیبی بنا بر دلایل سیاسی و اقتصادی مبادرت به لغو امتیاز اعطای این قبیل بورسیه‌های تحصیلی نمود. در سال1991میلادی‌، تعداد دانشجویان دانشگاه‌های کشور بر73هزار نفر بالغ گردید. با وجود اعمال تلاش‌های فراوان درجهت اصلاح و بهبود وضعیت کمی وکیفی تحقیقات علمی‌، کشور لیبی در این زمینه به خودکفایی کامل دست‌نیافته است. از این روی به ویژه در زمینه علوم مهندسی وابسته به متخصصین خارجی می‌باشد.

فنی و حرفه‌ای

ارائه برنامه های آموزش فنی و حرفه‌ای متعاقب حکم قانونی206 کمیتة مردمی آموزش مصوب سال 1998 میلادی لازم الاجراء گردید.این دورة تحصیلی مدت زمان1 سال به طول انجامیده و تنها دانش آموزانی    می توانند در آن حضور یابند که به رده سنی15سال رسیده و به گذراندن با موفقیت مرحلة دوم آموزش پایه نائل آمده باشند. این نوع آموزش با هدف مبارزه با عدم برخورداری از سواد فنی و حرفه‌ای طراحی گردیده و دانش آموزان مردود سال آخر آموزش پایه از حق مشارکت در آن برخوردار می باشند.لازم به یادآوری است که دانش آموزان مقطع مذکور به فراگیری علوم فنی مبادرت می نمایند. طبق آخرین آمار بدست آمده طی سال99-1998میلادی تعداد مراکز تعلیمات فنی و حرفه‌ای کشور بر80 مرکز با تعداد2249 کار آموز دوره های علوم فنی و حرفه‌ای بالغ می گردد.علاوه بر این تعداد16مرکز آموزشی دیگر به آموزش علوم و فنون صید و صیادی به تعداد288 کار آموز مبادرت می‌ورزند. خاطر نشان می‌ گردد که مراکز فنی و حرفه‌ای به ویژه مدارس مقطع پایه فنی و حرفه ای با برخی کمبودها و نابسامانیهای آموزشی مواجه می باشند که تا کنون نیز به طور کامل برطرف نگردیده است.

آموزش عالی فنی وحرفه‌ ای

آموزش فنی و حرفه‌ای پیشرفته از طریق موسسات آموزش عالی به علاقمندان ارایه شده و مدت زمان 3 تا 5 سال به طول می انجامد.این قبیل موسسات رشته‌های مختلف فنی وحرفه‌أی اعم از برق، مکانیک، حسابداری‌، علوم رایانه‌، فن آوری صنعتی‌، فن آوری دارویی و هوانوردی را تحت پوشش قرار میدهند. گفتنی است که درپایان دوره تحصیلات، دانشجویان موفق برای فعالیت وکار در پروژه‌های توسعه‌ای به مراکزمربوطه معرفی می شوند.

آموزش غیر رسمی

الف: آموزش از راه دور

ازسال 1987 با تأسیس مراکز آموزش عالی آزاد، رشته های تحصیلی آموزش از راه دور به علاقمندان در رشته‌های دانشگاهی حقوق، اقتصاد، حسابداری‌، مدیریت، علوم سیاسی‌، تاریخ، جغرافیا، جامعه شناسی‌، زبان عربی‌، آموزش و روانشناسی‌ ارایه می‌گردد.

مرکز اصلی آموزش از راه دور کشور در پایتخت آن ـ تریپولی ـ مستقر بوده و شعبات دیگری نیز در شهرهای بن قاضی‌، صبها، اجدابیا، درنا، میسوراتا و الکفرا دایرمی باشد.

تعداد واحدهای مورد نیاز جهت فارغ التحصیلی از دوره های آموزش از راه دور بر120 تا 150 واحد بالغ    می گردد. دانشجویان آموزش از راه دور به بهره گیری از برنامه‌های آموزشی خود از طریق کتب و مواد آموزشی سمعی و بصری ـ که به صورت بسته‌های آموزشی تدارک دیده شده‌اند ـ مبادرت می‌نمایند.از جمله آموزش از راه دور می توان به مواردی نظیر دوره‌های کوتاه مدت آموزشی ویژه تربیت کارشناسان پیراپزشکی و بازرسین بهداشتی اشاره نمود.

ب :آموزش آزاد

آموزش آزاد از جمله عناصرکلیدی و راهبردی گسترش آموزش پایه ، مبارزه با بی سوادی و تداوم آموزش درمیان اقشار مختلف جامعه محسوب می گردد. این نوع آموزش دراوایل قرن19 به شکل چشمگیری رو به گسترش نهاد، به‌نحویکه دست اندرکاران و مسؤلین آموزشی در راستای دستیابی آزادانه افکار عمومی به دانش و سواد آموزی و سازماندهی منسجم آموزش آزاد در کلیه نقاط کشور مبادرت به تصویب و اجرای یک سری از قوانین ویژة آموزش آزاد نمودند.

از جمله مهمترین ویژگی های آموزش آزاد می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

الف) تحت پوشش قرار دادن همه جانبة رده های سنی مختلف ب) آموزش آزاد به کلیه کسانی که انتظارات آموزشی آنان از طریق آموزش سنتی و دولتی برآورد نمی‌گردد امکان می‌دهد تا از طریق آموزش آزاد به خواسته‌های خود دست یابند. در کشور لیبی قوانین آموزش سنتی و آموزش آزاد متفاوت می‌باشد. لذا آزادی آموزش درکشور لیبی سبب ایجاد مجامع آموزشی مختلفی شده که نحوة فعالیت و عملکرد ‌آن‌ها  در زمینة آموزش با آموزش رسمی به کلی متفاوت می‌باشد. مؤسسات فعال در زمینة آموزش‌ آزاد موظف‌ به تبعیت از ساختار و محتوای دروس مورد تأیید کمیتة مردمی آموزش می باشند تا از این طریق استاندارد مورد نظر کمیته برآورده گردد.

ساختارسازمانی مراکز آموزش‌ آزاد

آموزش آزاد درکشور لیبی از طریق مؤسسات، مجامع آموزشی و جلسات آموزش و تعلیم خانگی به علاقمندان ارائه می‌گردد.

دانشگاه آزاد

بنا بر گسترش آموزش آزاد ، مبارزة جدی با بیسوادی و تداوم آموزش در میان اقشار مختلف جامعه و در راستای تحقق بخشیدن به‌این حق مسلم بشری، نظام آموزش آزاد دانشگاهی در اواخر دهة80 میلادی با تأسیس و پایه‌ریزی دانشگاه آزاد توسط کمیتة مردمی آموزش طی سال 1987 طراحی شده وآغاز به فعالیت نمود. این دانشگاه طی سال1990-1989میلادی رسماً به آغاز فعالیت آموزشی خود درکشور لیبی مبادرت نمود. دانشگاه آزاد لیبی با الهام از اصول و مبانی آموزشی کنگرة جهانی آموزش همگانی ـ که در سال1980 درکشور تایلند برگزار گردید ـ اقدام به ارائه برنامه‌های آموزش دانشگاهی آزاد در قالب 17 شاخة علمی ارائه نمود.

به منظور فارغ‌التحصیلی از دانشگاة آزاد، دانشجویان موظف‌ به پشت سرگذاردن150 –120 واحد تحصیلی می باشند. لازم به یادآوری است که برنامه‌ها و کتب درسی برنامه های آموزش آزاد مطابق با شاخه‌های مختلف تحصیلی متفاوت بوده و تدارک امکانات و ابزار آموزشی نیز بر عهدة دانشجویان می‌باشد.امکان ادامه تحصیل دردانشگاه آزاد درقالب2شاخة نظری و عملی امکان پذیر می باشد. دانشجویان تحت نظارت اساتید خود به فراگیری نظری و عملی رشتة تحصیلی مورد دلخواه خود مبادرت می‌نمایند. شایان ذکر است که دانشجویان بزرگسال، معلول و دانشجویان متعلق به طبقه محروم جامعه و برخی از دانشجویانی که قادر به پرداخت شهریة تحصیلی نمی‌باشند، از پرداخت شهریه تحصیلی دانشگاه آزاد معاف می گردند. کمیتة مردمی، عهده دار مسئولیت رسیدگی و تصمیم‌گیری به امور فوق می‌باشد.

آموزش معلمان

به‌علت افزایش تقاضای اقشارمختلف جامعه درجهت کسب علم و بر اساس قوانین آموزش پایه و نیاز کشور به پیشرفت فنی و علمی‌، دوره‌های تربیت معلم با استقبال چشم‌گیر متقاضیان این دوره روبرو بوده است.در این راستا و درجهت پاسخگویی به‌ این نیاز روز افزون، مراکز و دانشکده‌های تربیت معلم طی سال 1995میلادی با اهداف مشروح ذیل آغاز به فعالیت نمود:

  1. . آموزش علوم اجتماعی و فنی  به معلمین به صورت حرفه‌ای و تخصصی
  2. پاسخ به نیازمندیهای آموزگاران مقطع آموزش ابتدایی درکلیه زمینه‌های مربوطه
  3. اتخاذ شیوة جدید گزینش دانشجویان علاقه مند به دوره های آموزش معلم در مؤسسات و مراکز  آموزش تربیت معلم
  4. ارائه آموزش‌های فرهنگی‌،حرفه‌ای‌ و تخصصی مناسب به دانشجویان دورة معلمی
  5. تاکید بر اهمیت آموزش جامع معلمین از طریق سازماندهی جلسات آموزشی ضمن خدمت برای معلمین

 با توجه به اهداف مذکور دولت لیبی طی سال99- 1998میلادی تعداد مؤسسات و مراکز عالی تربیت معلم را به (44) مرکز افزایش داد.گفتنی است که تاکنون تعداد (25518) دانشجوی علاقه مند به برنامه های آموزش معلمان به کسب و فراگیری فنون آموزگاری مبادرت نموده اند.

آموزش معلمین مقاطع مختلف تحصیلی

مقطع آموزش ابتدایی

معلمین پایه ابتدایی به مدت 4-3 سال در دانشگاههای تربیت معلم سراسر کشور در سطح متوسطه آموزش‌های لازم را فرا می‌گیرند.

مقطع آموزش متوسطه

معلمین مقطع آموزش متوسطه به مدت 4 سال در سطح آموزش عالی در دانشکده آموزش تحت تعلیمقرار می‌گیرند.

معلمین واجد شرایط

آموزگار واجد شرایط به آموزگاری اطلاق می‌گردد که در یک رشتة تحصیلی خاص به صورت علمی آموزش دیده و از نقطه نظر آموزشی آمادة ارائه حرفة تدریس می‌باشد.از جمله مهمترین ملاکهای صلاحیت تدریس و آموزش معلمان درخلال دورة آموزش تربیت معلم می توان به آشنایی کامل با روش‌های تدریس، ابزارکمک آموزشی‌، برنامه ریزی تحصیلی و روانشناسی تدریس اشاره نمود. درجمهوری عربی لیبی مراکز مختلف تربیت معلم عهده دار مسوولیت آموزش آموزگاران مصلح گردیده اند.در مقابل معلمین مصلح به معلمینی اطلاق می‌گردد که در یک رشتة تحصیلی خاص درجة کارشناسی دریافت نموده اما درخلال دورة تحصیلات عالیة خود با فنون تدریس و تجربة عملی آموزشی آشنایی نداشته اند.از این روی این قبیل معلمین به صورت پاره وقت به تدریس آموزش پایه  اختصاص می یابند.

نسبت معلمین به دانش آموزان

بر آورد نسبت معلمین به دانش آموزان از جمله مهمترین فاکتورهای ارزیابی کیفی و کمی  نظام آموزشی محسوب می گردد چراکه کم یا زیاد بودن این نسبت بر کیفیت و راندمان نظام آموزشی تأثیر بسزایی دارد

اهداف آموزشی

ازجمله مهمترین اهداف نظام آموزشی کشور لیبی با توجه به اصول و شالوده‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و ملی کشورمیتوان به موارد ذیل اشاره نمود:

1.تعمیم و اجرای ایدة” نظریة جهان سوم “جهت ایجاد فرهنگی جدید درجمهوری عربی لیبی بر اساس اصالت و ظرفیت افراد جامعه در راستای تحقق بخشیدن به فرهنگ مدرن جهانی

2.کمک به پیراستگی معنوی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه و توسعة ظرفیت های فردی در راستای پیشرفت جامعه

3 . رشد و توسعة نسلی بیدار و هوشیار را تحسین نماید، که به انجام وظایف پایبند و قادر به درک مسئولیت خود از طریق رشد خود اتکایی و ابراز وجود باشد.

4. تقویت احساس اصالت عربی، ترویج همیاری و برقراری ارتباط درجهت نیل به وحدت گرایی و احساس تعلق خاطر به‌این اصالت که از طرق ذیل قابل افزایش می باشد:

الف ) رشد احساسات ملی گرایانه و تعلق خاطر به سایر ملل عرب زبان

ب ) اقامة سنت‌های فرهنگی عربی و اسلامی به عنوان ابزارمهم رشد و توسعة فرهنگ انسانی

5. برخورداری از اجازه انتخاب رشتة تحصیلی دلخواه به طور آزادانه و بنا برعلایق و استعدادهای فردی

6 .قرارگرفتن امکانات آموزشی به صورت یک حق مسلم در اختیار همگان و توانایی سهل الوصول بودن تغییر رشته های آموزشی توسط دانشجویان

7 . طراحی و تدوین رشته‌های تحصیلی تخصصی و کارشناسی پس از آموزش پایه جهت ورود به بازار اشتغال یا گرایش به تحصیلات تکمیلی

8 .تعلیم و تربیت مدیران فنی و حرفه‌ای با بهره گیری از روش‌های برنامه‌ریزی شدة علمی و گسترش ابزار و امکانات آموزشی در سطح جامعه

9 . تقویت آموزش فنی و حرفه‌أی به عنوان بخش انفکاک ناپذیر نظام آموزشی کشور

10تقویت زبان عربی به عنوان زبان آموزشی برگزیده و حمایت و حفاظت از اصالت آن در کلیه ابعاد

11 . سرلوحه قراردادن آموزش قرآن و علوم قرآنی و فراهم آوردن شرایط لازم جهت پژوهش و تحقیق درعلوم مذکور و تلاش‌ افراد و نهادهای مختلف جهت گسترش مفاهیم و تعالیم قرآنی در کلیه سطوح جامعه

12 . مبارزه با بیسوادی و توسعه فرهنگ درمقیاس وسیع آن در میان کلیه سطوح جامعه

طرح‌های آموزشی

ازجمله مهم‌ترین طرح‌های آموزشی کشور لیبی می‌توان به موارد  ذیل اشاره نمود:

1- طرح آموزش زنان

طی سالهای اخیر، دولت لیبی به اعمال کوشش‌های فراوانی درجهت نیل به ریشه کنی بی‌سوادی و فقر فرهنگی مبادرت نموده است. در این راستا  از اقدامات مهم دولت لیبی می‌توان به تأسیس مراکز ویژه آموزش زنان لیبیایی اشاره نمود. هدف از تأسیس مراکز مذکور مبارزه با بیسوادی در میان زنان کشور می‌باشد. به منظور ثبت نام  زنان در این قبیل مراکز هیچ‌گونه محدودیتی اعمال نگردیده و کلیه زنان کشور از حق کسب تحصیل آزادانه در این قبیل مراکز بر خوردار می باشند. از جمله دیگر اهداف تأسیس مراکز فوق می توان به ارائة آموزش‌های فنی و حرفه‌ای لازم به زنان کشور اشاره نمود. در این مراکز آموزش‌های فنی متنوعی اعم از تعمیر لوازم خانگی‌، گلدوزی‌، پرورش گیاهان زینتی‌، خیاطی و….. به زنان ارائه می‌گردد.

2- طرح آموزش علوم قرآنی

آموزش علوم قرآنی بخشی از کل نظام آموزشی کشور محسوب گردیده و هدف از بر پایی آن آموزش قرآن کریم به عنوان پاپة دیگر رشته‌های علمی مربوط به مطالعات قرآنی می‌باشد.

عمده برنامه های آموزشی دوره های آموزشی علوم قرآنی به حفظ آیات و مفاهیم قرآن کریم منتهی می گردد. دورة تحصیلی آموزش قرآن مدت زمان6 سال به طول انجامیده و پس از این دوره دانش آموزان ملزم به گذراندن دو دوره باقیماندة تحصیلات پایه می گردند. لازم به یادآوری است که آموزش قرآن از جمله دیگرروش‌های مؤثر و مفید مبارزه با بی‌سوادی محسوب می گردد که با استعدادهای جوانان کشور همخوانی کامل دارد.

مدارس آکادمیک قرآنی

مدارس آکادمیک قرآنی به صورت سنتی اداره شده و معمولاً وابسته به مساجد می‌باشند. مراکز آموزش قرآنی بدون اعمال هیچگونه محدودیتی به پذیرش دانشجو مبادرت نموده و ساعات آموزش خود را به نحوی تنظیم می نمایند که افراد علاقمند بتوانند بدون هیچگونه مشکلی طی ساعات رسمی آموزشی دردوره‌های آموزشی ویژة علوم قرآنی حضور یابند.

سیاست‌های آموزشی

وقوع تغییر و تحولات شگرف پایان قرن گذشته، برقراری روابط غیرقابل انکار پیوند زننده اقتصاد ملی به اقتصاد بین المللی،وقوع انقلاب اطلاعاتی و ارتباطی تهدیدکننده هویت فرهنگی کشورهای درحال توسعه با عنوان آموزش و پرورش جهانی به تدوین چاره‌ای تحت عنوان بازنگری مجدد در نظامهای آموزشی و اقتصادی ‌کشور منتهی گردیده است. زیرا ‌کشور لیبی تنها از این طریق به حفاظت ازهویت فرهنگی و ملی و موقعیت خود در صحنة بین المللی نائل می آید.از این روی در آغاز هزارة سوم عمده اتکای کشور به تاکید بر بیش از یک بعد از آموزش و اقتصاد نظیر آموزش از راه دور، خودآموزی و خود اشتغالی متکی بوده و جهانی شدن آموزش و ارتباطات، همراه با سایر عناصر سیاسی و جمعیتی  به‌ظور جامع مورد بررسی قرار گرفته است. این در حالیست که با وجود اهمیت نگرش کمی نسبت به گسترش علم و دانش درمیان اقشار مختلف جامعه، دیدگاه مذکور درجهت ارزیابی نظام آموزشی کشور چندان کارآمد نبوده است.از این روی توجه عمده بر ارزیابی دقیق و ارزشیابی اهداف آموزشی از طریق تجزیه و تحلیل نسبت داده‌ها به نتایج معطوف گردیده است. درارزشیابی نظام آموزشی لیبی بدون مقایسه آن با سایر نظام‌های آموزشی درمی یابیم که نرخ ثبت نام کنندگان مراکز آموزش ابتدایی و نسبت معلمین به دانش آموزان همراه با نرخ قبول شدگان و مردودیها متوازن بوده و این خود نشان دهندة کیفیت بالای نظام آموزشی این کشور می‌باشد. علی‌رغم موارد فوق همچنان5/22 درصد جمعیت رده های سنی15 سال و بالاتر به کسب مهارتهای اولیه آموزشی وسواد آموزی نائل نیامده و با وجود اهمیت فراوان آموزش پیش دبستانی تنها (9/7(%  ازکودکان لیبیایی موفق به شرکت در این دوره گردیده اند.

پیش بینی نرخ سواد آموزی شهروندان لیبیایی رده های سنی14 6 سال درفواصل سال‌های 2000 -2025  میلادی

سال

دانش آموزان پسر

دانش آموزان دختر

مجموع

2000

608400

594400

1202800

2005

707090

690440

1397530

2010

808330

850330

1608660

2015

913500

898370

1811870

2020

1030050

1013690

2043740

2025

1143230

1134120

2277350

 

 

تمهیدات آموزشی

در راستای پیشبرد برنامه‌های آموزش همگانی، دولت لیبی به فراهم آوری تمهیداتی به شرح ذیل برای هر یک از مقاطع تحصیلی مبادرت نموده است:

تمهیدات ویژه آموزش پیش دبستانی

1. افزایش نرخ پذیرش متقاضیان مربیگری مقطع آموزش پیش دبستانی درمراکز و مؤسسات عالی تربیت معلم

2. افزایش تعداد مدارس پیش دبستانی و احداث مدارس جدید در مناطق روستایی، دور افتاده

3 . افزایش خدمات و امکانات آموزشی و رفاهی مدارس پیش دبستانی ویژه کودکان زنان شاغل

4. ارتقاء سطح همکاری میان دفتر مردمی آموزش و دفتر فرهنگ و اطلاع رسانی در راستای برنامه‌های متنوع سمعی و بصری ویژه کودکان

5. ارتقاء سطح همکاری میان دفتر مردمی آموزش و دفتر بهداشت و رفاه اجتماعی جهت اجرای برنامه‌های بهداشتی و رفاهی ویژة مادران شاغل

6 .گسترش خدمات آزاد کودکیاری نظیر واکسیناسیون، تغذیه با شیر و مراقبت های قبل و پس از زایمان مادران

7. تشویق و ترغیب بخش خصوصی به همکاری با مراکز مراقبتی کودکان

دراین راستا دولت به اعطای تسهیلاتی من جمله مجوز فعالیت، اعطای تخفیفهای مالیاتی و در اختیارگذاردن ابزار کمک آموزشی به مؤسسات خصوصی متقاضی فعالیت در این بخش مبادرت نموده است.

8 . اعطای یارانه به ابزار ویژة مراقبتی مادران و کودکان، اختصاص معافیت مالیاتی به تولیدکنندگان و اعطای مجوز جهت واردات کالاهای مذکور با ارز دولتی

تمهیدات ویژه آموزش ابتدایی

1 . افزایش رضایت بخش ظرفیت پذیرشی مراکز آموزش ابتدایی طی سال 2000 میلادی

2. ایفای نقش ارتباطات درحمایت از فرایند آموزش از طریق معرفی علوم رایانه‌ای و آموزش علوم انفورماتیک درکلیه سطوح آموزشی به عنوان یک ضرورت آموزشی در سایة پیشرفت و تغییر و تحولات روز افزون علمی و فن آوری جهانی

3. فعال نمودن و افزایش نقش چشم‌گیر واحدهای ارزشیابی در داخل مؤسسات آموزشی و ادارات وابسته

4. مرمت و بازسازی مراکز آموزشی و تأسیسات مربوطه

5 . برگزاری دوره‌های آموزش ضمن خدمت ویژه معلمین و به روز نمودن اینگونه آموزش

6.. افزایش کلاس‌های درسی و فضای آموزشی درجهت جلوگیری از ازدحام و افزایش تراکم دانش آموزان درکلاس‌های درسی

7. هماهنگی و برقراری توازن درتعداد معلمین علوم انسانی و علوم کاربردی به منظور جلوگیری از بروز نیروی انسانی مازاد در هر یک از شاخه‌های آموزشی

تمهیدات ویژه مبارزه با بی سوادی

1 . افزایش تعداد افراد بی سواد رده های سنی15سال به بالا، مسئولین آموزش و پرورش کشور را ملزم نموده تا برنامه‌های ویژة سواد آموزی را مورد ارزیابی مجدد قرار دهند. برای این منظور مسؤلین به سازماندهی کلاس‌های شبانه و همکاری با مؤسسات بخش خصوصی در جهت فراهم آوری تسهیلات لازم در بر پایی کلاس‌های سواد آموزی ویژه کارگران و کارمندان مبادرت نموده اند.

2. برگزاری برنامه‌های تبلیغاتی ویژه مبارزه با بی سوادی توسط دفترمردمی آموزش و دفتر فرهنگ و اطلاع رسانی در جهت برخورداری فرهنگ سواد آموزی از وجهة عمومی درمیان اقشار مختلف جامعه

3. تشویق و ترغیب افراد  بی‌سواد در پرداختن به سواد آموزی از طریق اعطای کمک های مالی محدود و تخفیف های مالیاتی به‌ افراد بیسواد در جهت مبارزه با بی سوادی

4. راه‌اندازی برنامه‌های ویژه سواد آموزی با استفاده از آخرین فن آوری‌های ارتباطی نظیر آموزش از راه دوردر ابتدای هزارة سوم میلادی به واسطه تغییر و تحولات حیرت انگیر اعمال شده در حوزه اطلاعات و فن آوری

همکاری‌های آموزشی

مشارکت درمقطع آموزش ابتدایی، که تا سن 15سالگی به طول می‌انجامد، ‌برای کلیه شهروندان لیبیایی اجباری است.طراحی و اجراء برنامه های آموزش ابتدایی بر عهدة دولت بوده و  بخشی از بودجة عمومی کشور به‌این امر اختصاص یافته است. طی سال‌های اخیر، افزایش قابل توجه تعداد دانش‌آموزان و عمده علاقة آنان به ادامة تحصیلات عالیه سبب گردیده است تا دولت بخش عمده‌ای از بودجة عمومی خود را به بخش آموزش اختصاص داده و در جهت نیل به‌ این امر خطیرملزم گردیده تا بخشی از این هزینه را از محل کمک‌های والدین دانش‌آموزان و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی تأمین نماید.گفتنی است که اقدام اخیر دولت منجر به‌ پایه‌ریزی « آموزش آزاد» و « دانشگاه آزاد » گردید.از سوی دیگر، کشور لیبی به راه اندازی نوعی پروژة جدید آموزشی موسوم به« آموزش درخانه » مبادرت نموده و با استفاده از وسایل ارتباط جمعی نظیر رادیو، ماهواره و . . به ارائه سالهای نخستین آموزش مقطع ابتدایی به صورت خانگی به دانش‌آموزان علاقمند مبادرت نموده است.علاوه بر این2 شبکة رادیو و تلویزیونی و1 کانال ماهواره‌ای با هدف محو کامل بیسوادی و مبارزه جدی با آن مبادرت به پخش برنامه‌های ویژة سوادآموزی می‌نمایند.

برنامه‌های آموزشی رسانه‌های جمعی مذکور اغلب زنان خانه‌دار و کودکان رده های سنی پایین را تحت پوشش قرار می دهد. ازسوی دیگر سایت شبکه‌های رسانه‌ای به پخش برنامه‌های آموزشی مقطع آموزش متوسطه بر روی آنتن مبادرت می نمایند. گفتنی است که این قبیل فعالیت‌های آموزشی با همکاری نهادها و سازمان‌های مختلف من جمله کمیتة مردمی آموزش، دایره آموزش عالی، ادارة بهداشت عمومی، سازمان تأمین اجتماعی، دپارتمان کشاورزی،دایره خدمات دولتی و برخی دیگر از سازمان‌های محلی و بین المللی میسر گردیده است. همچنعلاوه بر این در جهت نشان دادن کارایی و تأثیر این نوع آموزش در مبارزة جدی علیه بیسوادی نشست‌ها و کنفرانس‌های مختلفی در رسانه‌های جمعی ترتیب یافته و درخصوص آن بحث و تبادل نظراتی عنوان می‌گردد. دولت لیبی نیز درجهت حمایت حقوقی از آموزشهای مذکور و انواع مشابه آن به تصویب قوانین و دستورالعمل‌های ویژه‌ای به شرح ذیل مبادرت نموده است:

1. حکم قانونی459 شورای مردمی آموزشی مصوب سال 1985میلادی درخصوص بسط و گسترش آموزش‌های پایة خانگی

2 .حکم قانونی624 شورای مردمی آموزش مصوب سال1993میلادی درخصوص گسترش آموزش‌های آزاد و فنی و حرفه‌ای

3 .حکم قانونی849 شورای مردمی آموزش مصوب سال1993میلادی درخصوص ادغام کمیتة دائمی آموزش خانگی با کمتیة ملی آموزش عمومی و فنی و حرفه‌ای (NCEVT)

همانگونه که قبلاً نیز بدان اشاره گردید، آموزش پایة خانگی سبک جدید آموزشی می‌باشد که طی آن، کودک با کمک ابزارهای متنوع ارتباط جمعی نظیر رادیو، تلویزیون و…. و همیاری والدین به فراگیری آموزش پایه تشویق می‌گردد. طرح آموزشی مذکور به طور همزمان طی سال2000میلادی درکشورهای عربی به مرحلة اجراء درآمد. از آنجاییکه کشور لیبی به لحاظ جغرافیایی از جمعیت پراکنده أی برخوردار می باشد، لذا طرح فوق درگسترش آموزش همگانی  مبارزه با بیسوادی و آموزش بزرگسالان تأثیر بسزایی داشته است. عملکرد آموزش درمدارس تنها به تدریس اطلاعات عمومی و دروس مربوطه خلاصه نگردیده و آموزش خانگی نیز هیچ بعدی از ابعاد آموزشی را نادیده نمی‌انگارد بعبارت دیگر آندسته از کودکان لیبیایی که به تحصیل مقطع ابتدایی درخانه مبادرت می‌نمایند به طور منظم تحت نظارت ناظر خانگی قرار داشته و در فصل امتحانات و سایر فعالیت‌های فوق‌العادة آموزشی مدارس درمدارس حاضر می‌گردند لذا تحصیل دانش‌آموزان در منزل مانع از حضور آنها در اجتماع نگردیده و آنها در مواقع مختلف و به مناسبت‌های ویژه از منزل خارج شده و همگام با سایر دانش‌آموزان به مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی مبادرت می‌نمایند.

از جمله مهمترین ویژگیهای آموزش خانگی می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

1. انتخاب اساتید و معلمین ویژه برنامه‌ریزی تحصیلی مطلوب و دلخواه دانش آموزان در منزل

2.حضور یکی از اعضای خانواده به عنوان فرد کمکی جهت دریافت دروسی که از طریق رادیو و تلویزیون ارائه می گردد.

3 . نظارت کافی و هماهنگی کامل میان مقامات آموزشی و دپارتمان اطلاعات و فرهنگ در راستای اجرای مؤثر برنامه‌های آموزشی

4. مشارکت کودکان از سنین پایین تر در مقطع آموزش ابتدایی

5 . فراهم آوری فرصت مناسب برای دانش آموزان به منظور ارتقاء تحصیلی به صورت جهشی

.کاهش هزینه‌های آموزشی

7. تحت پوشش قراردادن کودکان مواجه با مشکلات مالی و خانواده های کم درآمد

لازم به یاد آوری است آندسته از کودکانی که از حداقل سن 5 سال برخوردار باشند از حق حضور در این نوع آموزش بهره مند می گردند. گفتنی است که عبور از یک مرحلة تحصیلی به مرحلة بعد مستلزم حضور دانش آموزان در آزمونهای منظم مدارس و پذیرش ‌آنان در این آزمون‌‌ها می باشد.حضور دانش آموزان در آزمون‌های مدارس مستلزم تأیید معلمین سرخانة می باشد. خاطر نشان می‌ گردد که طرح مذکور از لحاظ کارایی علمی تاکنون مورد ارزیابی دقیق قرار نگرفته است اما از زمان آغاز طرح با استقبال فراوانی مواجه بوده است ، به نحویکه طبق آخرین آمار بدست آمده طی سال1999میلادی، تعداد افراد ثبت نامی در طرح آموزش خانگی بر 28435 نفر بالغ می گردد.

همکاری‌های بین‌المللی

با وجود تلاش‌های فراوان کشور برای گسترش آموزش پایة همگانی، مبارزه با بیسوادی، کنترل رشد جمعیت، و ایجاد مؤسسات آموزشی و بهداشتی فراوان و کاهش نرخ مرگ و میر نوزادان و افزایش امید به زندگی و درآمد سالیانة افراد جامعه، کشور لیبی هرگز وانمود ننموده است که در مقایسه با کشورهای در حال توسعه از پیشرفت چشمگیری برخوردار بوده است زیرا این کشور هنوز با مشکلات و مسایل عدیده ناشی پس از پایان جنگ سرد نظیر کاهش بهای نفت خام ، نظم نوین جهانی، پیدایش ائتلاف‌های اقتصادی و سیاسی وجنگ‌های منطقه‌ای و بحرانهای داخلی فراوان دست به گریبان می باشد. البته‌این امر بر همگان واضح  است که عامل یک چنین بحرانهایی  تسلط اقتصادی کشورهای غربی بر جهان می باشد.یکی از مشکلاتی که کشور لیبی با آن دست به گریبان می‌باشد مبارزة علیه بیسوادی می‌باشد است زیرا در حال حاضر 609419  هزار نفر از ساکنان این کشور قادر به خواندن و نوشتن نمی‌باشند. علاوه بر موارد فوق رشد سریع و غیر قابل پیش بینی رایانه‌ها و علوم رایانه‌ای نیز مزید بر علت شده است و در خلال دهه‌های گذشته، این کشور با تحریم‌های اقتصادی قدرت‌های برتر جهان روبرو بوده است. این تحریمها در کل بر زندگی عامة مردم کشور و علی‌الخصوص بر توسعه و اجرای پروژه‌های آموزش همگانی تأثیر منفی نداشته است. علاوه بر موارد فوق پراکندگی جمعیت در مناطق مختلف و دور افتاده صحرا آن هم بصورت اجتماعات و گروه‌های کوچک تلاش‌های مسئولان آموزشی کشور را برای گسترش آموزش پایة همگانی به طور جدی به خطر انداخته است، زیرا انجام این امر مستلزم صرف هزینه‌های کلان می‌باشد. همچنین خاطر نشان می شود که افزایش در تعداد دانش‌آموزان نیز مزید بر کشورهای صنعتی نیز وجود دارد در حالیکه در گذشته تصور می‌شد که معضل فوق فقط مختص کشورهای در حال توسعه است و کشورهای توسعه یافته با یک چنین مشکلی روبرو نخواهند بود. این گزارش آشکار ساخت که بیش از (100) میلیون کودک ـ اعم از دختر و پسر ـ از رفتن به مدرسه محروم می‌باشند. همچنین بیش از 960 میلیون بزرگسال در سراسر جهان بیسواد می‌باشند که در این 3/2 درصد از کل بی‌سوادان جهان را زنان تشکیل می‌دهد. به هر حال همة کشورها اعم از توسعه یافته و در حال توسعه با معضل بی‌سوادی دست به گریبان می‌باشند.

مکانیسم عملکردی کمیتة فنی مسئول ارزشیابی و ارزیابی تلاش‌های دولت لیبی در خصوص آموزش همگانی

هدف از تهیة این گزارش ارزیابی تلاش‌های دولت لیبی برای عمومی کردن آموزش پایه، محو بیسوادی، آموزش بزرگسالان و تأمین نیازهای آموزش اولیة افراد جامعه در خلال یک دهة گذشته می باشد. گزارش فوق همزمان با گزارش جهانی آموزش برای همه در سال 2000 میلادی منتشر گردید.کمیتة فنی فوق متشکل از اعضاء و نمایندگان مؤسسات آموزشی، مراکز تحقیقاتی، مدیران آموزشی دانشگاهها، بخش‌های رایانه‌ای و دیگر نهادها و سازمانهایی دست اندرکار بخش آموزش می‌باشد.

از میان اعضاء کمیته به موارد زیر می‌توان اشاره نمود :

1 .  دانشگاه فاتح

2 .  سازمان ملی مستند سازی و علوم رایانه‌ای

3 .  مرکز ملی برنامه ریزی آموزش و تعلیم و تربیت

4 .  کمیتة ملی فرهنگ، آموزش و علوم

5 .  مدیر کل نظارت و ارزشیابی تحصیلی

6 .  بخش علوم رایانه‌ای دانشکدة علوم دانشگاه فاتح

7 .  مدیر کل آموزش متوسطه

8 .  مدیر کل آموزش پایه

9 .  مدیر کل آموزش و طرحهای پرورشی

بدنبال اصول مصرحه شورای جهانی آموزش برای همه . کمیتة فنی سعی نمود دایرة ارتباطی فوق را گسترش داده تا از این طریق تعداد زیادی از مؤسسات دیگری را جذب نماید. که می‌توانند به آموزش شهروندان لیبیایی کمک نموده و به نیازهای اصلی آموزشی آنان پاسخ مثبت دهند. در این راستا کمیته  با مؤسسات، انجمن ها، ادارات، نهادها و سازمانهای خصوصی و دولتی مختلف مکاتبه نموده ، از آنان درخواست نمود تا در ارزشیابی همه جانبه و جامع کمک نمایند.