یادگیری، تحقق وعده آموزش

مصطفی حسن نژاد

کارشناس مسئول روابط بین الملل سازمان                                                                                      

آموزش و یادگیری یک نیاز فطری است که آمال و آرزوی انسان را متعالی ساخته و موجب خلق ارزش در زندگی می شود.

کره جنوبی، مثال خوبی برای نشان دادن این واقعیت است که چگونه آموزش می تواند نقش مهمی در بازسازی و توسعه آن ایفا نماید. بعد از اتمام جنگ در شبه جزیره ی کره، عده کثیری از مردم آن کشور بی سواد و فقیر بودند. به نحوی که بانک جهانی در آن زمان اعلام کرده بود؛ این کشور بدون کمک های فوری خارجی، به سختی می تواند نیازهای  اولیه مردم خود را تامین کند. حتی این نهاد اعلام کرده بود اعطای وام های کم بهره نیز برای این کشور با ریسک زیادی در بازپرداخت آن همراه است . رهبران کشور کره در آن زمان به این درک رسیدند، که بهترین راه برون رفت از معضلات اقتصادی، سرمایه گذاری در آموزش و پرورش است. بنابراین بیشترین تمرکز و اهتمام خود را بر بازسازی اساسی مدارس، فراهم نمودن تحصیل همگانی و گسترش آموزش کیفی قراردادند. با تلفیق هوشمندانه ی سیاست‌های ابتکاری دولت و مشارکت بخش خصوصی، سرمایه گذاری های خوبی در آموزش صورت گرفت. در حال حاضر این کشور نه تنها به باسوادی کامل دست یافته، بلکه دانش آموزانش، نتایج بسیار خوبی را در بالاترین سطوح سنجش های بین المللی کسب می کنند. اگرچه این کشور نمونه ی ممتازی در این زمینه به شمار می رود، اما از کشور های دیگری هم می توان نام برد که نشان دهد، آموزش چگونه در توسعه ی همه جانبه کشور تاثیر چشمگیری داشته است. آموزش کیفی – که منجر به خلق سرمایه انسانی گردد– دارای فواید زیادی برای اقتصاد و کل جامعه است. آموزش می تواند برای افراد شغل، درآمد و سلامت را به ارمغان آورده و باعث رشد، تعالی و گشوده شدن افق های نو در زندگی او گردد. آموزش در جوامع نه تنها با عواید و منافع زیادی همراه است بلکه زمینه ی رشد اقتصادی بلند مدت، کاهش فقر، افزایش خلاقیت، تقویت موسسات و همبستگی اجتماعی را فراهم می کند .بر اساس گزارش های سال جاری توسعه جهانی، در بسیاری از کشورها، علی رغم تحقق دسترسی به آموزش( مدرسه رفتن) و ارائه آموزش( تحصیل)، یادگیری کامل اتفاق نمی افتد.

تحصیل بدون یادگیری خسارتی بزرگ، و در حکم هدر دادن ظرفیت انسانها است:عدم یادگیری در مدارس، عین بی عدالتی است. زیرا هنگامی که دانش‌آموزان بدون یادگیری از مدرسه خارج می شوند، با یک زندگی همراه با فقر و محرومیت مواجه شده و فرصت ساختن زندگی بهتر و موفق را از دست می دهند. تحقق وعده ی آموزش به معنی دادن شانس بیشتر برای حضور و رقابت در اقتصاد آینده، بهبود جوامع، ساختن کشورهای قدرتمندتر و حرکت  به سمت  دنیای عاری از فقر است .

تحصیل الزاما به معنای یادگیری نیست :تحصیل الزاما به معنای یادگیری نیست .به عنوان نمونه وقتی از دانش آموزان پایه سوم ابتدایی کشور هایی همانند کنیا، تانزانیا و اوگاندا خواسته شد یک جمله ساده ی "اسم حیوان خانگی شما پاپی هست "را بخوانند، سه چهارم آنها نتوانستند مفهوم این جمله را بفهمند. یا در کشور هند، کمتر از سه چهارم دانش آاموزان پایه سوم و کمتر از یک دوم دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی در مناطق روستایی نتوانستند یک عملیات ریاضی دورقمی مثل
( ?=26-47) را حل کنند.  مقایسه نتایج بدست آمده از سنجش های یادگیری بین المللی پیش بینی می کند، اگر چه مهارتهای دانش آموزان ۱۵ ساله در کشور برزیل بهبود یافته است اما آنها  تا 75 سال آینده هم به میانگین نمرات  دانش آموزان کشورهای ثروتمند در درس ریاضی نخواهند رسید. همچنین این کشور به ۲6۰ سال زمان نیاز دارد تا خود را به  میانگین نمرات کشورهای توسعه یافته در مهارت خواندن برساند.

بررسی های صورت گرفته نشان می دهد در کشورهای محروم تر، نتایج و خروجی های یادگیری از  وضعیت بدتری برخوردار است. برای اثبات این موضوع نتایج عملکرد دانش آموزان پایه ششم خانواده های فقیر، با دانش آموزان خانواده های مرفه  کشور اوروگوئه مقایسه شد و تاثیر اقتصاد خانوار و رفاه خانواده در یادگیری دانش آموزان مورد بررسی قرار گرفت .

بحران یادگیری یک بحران معنوی است : هنگامی که آموزش درست ارائه شود و یادگیری اتفاق بیافتد می تواند بستر ساز علاج بسیاری از بیماری های اجتماعی باشد.آموزش می تواند فواید و کارکردهایی مانند ارتقاء جایگاه شغلی، کسب درآمد بیشتر، سلامت و بهداشت داشته و منجر به کاهش فقر گردد . آموزش برای جامعه نیز کارکردها و منافع متعددی همانند توسعه ی خلاقیت، تقویت سازمان ها و موسسات، ترویج همبستگی اجتماعی دارد . اما باید توجه داشت، زمانی وعده آموزش محقق می شود، که یادگیری اتفاق بیافتد .

تحصیل بدون یادگیری به معنای تلف کردن فرصت ها و بیشتر از آن یک بی‌عدالتی بزرگ است . چرا که این مساله کودکان را در کسب موفقیت، دستیابی به شایستگی ها و استعداد های خود با شکست مواجه می سازد . باید توجه نمود کشورهایی که مساله و چالش عدم یادگیری را به طور واقعی مورد توجه قرار داده اند، در بهبود یادگیری فراگیران خود به  نتایج خوبی دست پیدا کرده اند . البته ممکن است این سوال پیش پا افتاده و بدیهی مطرح گردد که آموزش به غیر از یادگیری چه کار دیگری می تواند انجام بدهد؟ اما باید اعتراف کرد علی رغم بدیهی بودن این سوال و وجود یک پشتوانه تاریخیِ قدرتمند، نظام های یادگیری کشورها به گونه ای عمل کرده اند   که در مقام ِ عمل، در دست یابی به یادگیری در آموزش با موانع جدی مواجه شده اند.

بهبود یادگیری، اولویت نظام های آموزشی: زمانی که بهبود یادگیری در اولویت نظام آموزشی  قرار گیرد، امکان پیشرفت فراهم می شود. همانطور که قبلا نیز بیان شد کشور کره در اوایل دهه ۵۰  ، یک جامعه از هم گسیخته و بی سواد بود. اما با اعمال اصلاحات لازم و تحقق وعده ی آموزش، توانست در سال ۱۹۹۵ به پوشش کاملی از آموزش کیفی در مقطع متوسطه برسد. در حال حاضر نیز عملکرد دانش آموزان این کشور در بالاترین سطح از نمرات سنجش های بین المللی یادگیری قرار دارد. کشور ویتنام با کسب نتایج درخشان در سنجش بین المللیِ کودکان، جهان را شگفت زده کرده است. این کشور در عملکرد کودکان ۱۵ ساله، خود را به سطح کشور توسعه یافته ای مانند آلمان رسانده است. پیشرفتهای ذکر شده در کشور ها مرهون  شناخت دقیق مشکلات و پیگیری آن از طریق اجرای برنامه‌های هماهنگ و همراستا بوده است .

مثال ها و نتایج ذکر شده در انی مجموعه، شاید در ابتدا باعث ایجاد ناامیدی در خوانندگان شود، اما نباید اینطور تلقی گردد که همه چیز تمام شده است. در ادامه این مجموعه سعی خواهد کرد، نشان دهد اصلاحات چگونه، امکان تحقق یادگیری برای همه را فراهم می نماید، همچنین نمونه هایی از پیشرفت های صورت گرفته در سطح خانواده، آموزش دهندگان، جوامع، نظام های آموزشی را معرفی خواهد نمود .برای تحقق بخشیدن به وعده آموزش (یادگیری)، ما نیازمند اولویت دادن به آن هستیم، نه فراهم نمودن ِ صرف امکان تحصیل .

منبع : گزارش توسعه جهانی سال 2018 (بانک جهانی)