دغدغه های تعلیم و تربیت از دیدگاه معاون پژوهشی استان اصفهان

معاون پژوهش، برنامه ریزی و نیروی انسانی اداره کل آموزش و پرورش استان اصفهان مهمترین دغدغه های تعلیم و تربیتی و پژوهشی را تشریح کرد.

غلامحسن سخایی در پاسخ مکتوب به سوالات روابط عمومی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی مهمترین دغدغه هایش در نظام تعلیم و تربیت را بیان داشت.متن کامل این مصاحبه به شرح زیر است:

1-از نظر شما کدام فعالیت سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی در استان با اقبال خوبی روبرو شده و دلیل آن چیست؟

طرح ارزیابی و اعتبار بخشی کتابهای درسی که با همکاری دو گروه تحقیق و پژوهش و تحلیل محتوا انجام شد مورد توجه بسیاری از کارکنان آموزشی قرار گرفت؛ نظر به ایجاد مسیر ارتباط بین مولف و معلمین در قالب ثبت تجربه زیسته از هر واحد یادگیری و تشکیل کانونها وهمچنین  دانش آموزان در قالب مصاحبه،  امکان ارائه دیدگاه ذینفعان را در بهبود کتابهای درسی مطابق نیاز فراهم می کرد.

طرح ارزیابی سالانه گروه تحقیق و پژوهش بوسیله امور استانها، که باعث  ایجاد زمینه برای تعیین محورهای فعالیت و تدوین برنامه  منسجم یک ساله و چهارساله و ارائه فعالیتهای طولی شده همچنین امکان ارزیابی استان و تعیین جایگاه خود در کشور و زمینه تبادل تجربه در جلسات سالانه فراهم  می آورد.

 

2- معاونت پژوهشی استانها چگونه می توانند روحیه امید به آینده، پیشرفت کشور و خودباوری را در بین دانش آموزان گسترش دهند؟

سند تحول بنیادین ایجاد روحیه امید و خودباوری را از رسالتهای مهم همه حوزه ها آموزش و پرورش می داند، اما با توجه به ماموریتهای خاص تعیین شده معاونین پژوهشی، این محور در اولویتهای  برنامه های این معاونت باید قرار گیرد.

مقام معظم رهبری در دیدار با خود با نمایندگان معلمان (مهرماه 91) ضمن تاکید این نکته که خودباوری و اعتماد به نفس از نیازهای تربیتی دانش آموزان است، بر دو محور برای ایجاد و تقویت این روحیه اشاره کرده اند؛ اول  شکل دهی و ساخت شخصیت و هویت دانش آموزان و دوم آموزش فرهنگ خردورزی، لذا  موفقیت آموزش و پرورش را در این بخش زمانی می توان تایید کرد که برون داد آن دارای روحیه کنجکاوی و پرسشگری، کار جمعی و همکاری و کارآفرین بوده و اهل مطالعه باشند.

  • تقویت هویت مذهبی ملی و بومی با ایجاد بستر محتواها و برنامه های بومی محلی
  • پیشنهاد  ویژگیهای بومی و فرهنگی مناطق مختلف در تدوین کتابهای درسی
  • ایجاد شرایط و امکانات ارائه و استفاده از ایده های پژوهشی دانش آموزان در برنامه های آموزشی و غیر آموزشی
  • تغییر فرایندهای تدریس به سمت تدریس های پژوهش محور
  • شناسایی و تقویت مهارتها و بسترهای کارآفرینی استانها و آموزش در قالب برنامه رسمی به خصوص در حوزه برنامه های درس کارآفرینی
  •  تأسیس مراکز پژوهشی و کارگاههای علمی برای دوره ابتدایی.
  •  

3- پنج مورد از شاخص ترین اقدامات سال 98 معاونت پژوهشی استان را بیان فرمایید.

 الف- با توجه به اهمیت انتخاب نیروی کارا و توانمند جهت شغل معلمی، تشکیل بانک مصاحبه گران و معلمین مرجع جهت ساماندهی مصاحبه داوطلبان ورود به دانشگاه فرهنگیان و متقاضیان آزمون استخدامی وزارت آموزش و پرورش و انتخاب بهترین افراد.

ب- هوشمند نمودن توزیع مناسب دانشجو معلمان در مدارس استان توسط سامانه کارورزی، جهت اجرای واحد کارورزی دانشگاه فرهنگیان، که منجر به ارتقا کمی و کیفی کارورزی دانشجومعلمان در استان اصفهان گردیده است.

 ج- تشکیل جلسات مناظره ای بین روسای مناطق/نواحی استان با  مسئولین دانشگاه فرهنگیان در خصوص وضعیت فارغ التحصیلان دانشگاه فرهنگیان و انتظارات طرفین از یکدیگر.

د- افزایش تعاملات دوسویه و کمک به دانشگاه فرهنگیان در خصوص ارتقا سطح مهارتهای معلمی دانشجویان.

ه- راه اندازی سامانه ERP  در جهت ساماندهی نیروی انسانی و ارزیابی مستمر عملکرد مناطق و نواحی

و- راه اندازی استودیو کروماکی در محل مرکز تحقیقات معلمان

ز- تهیه فیلم های آموزشی همه دروس در دوران قرنطینه بدلیل شیوع ویروس کرونا، در استودیو کروماکی در سامانه ERP دانش آموزی.

 

4-  انتظار شما از سازمان پژوهش جهت اجرایی نمودن برنامه هایی که به کیفیت بیشتر عملکرد سازمان منجر شود چیست؟

سازمان پژوهش ها به شدت متمرکز در توانایی ها و امکانات موجود در تهران شده است. لذا توان آن به 1/31 تقلیل یافته است. باید این قرق شکسته شود و نخبگان و فرهیختگان کشور در اقصی نقاط استانها و سراسر کشور، شناسایی گردند. تا با تشکیل کارگروه های تخصصی از توانمندی های کل جامعه بهره برد. سپس، استفاده از ظرفیت استانها و تشکیل دبیرخانه های کشوری در استانها و اساسا کاهش تمرکز در همه برنامه از جمله طرح های مطالعاتی، تالیف کتاب، نشست های کانونی و هسته های تصمیم گیری.

همچنین، هماهنگی با سایر حوزه ها در سطح  وزارت در تدوین برنامه ها و جلوگیری از هم پوشانی بسیاری از فعالیتها به خصوص در مطالعات و طرح های پژوهشی به ویژه معاونتهای آموزشی.

 

5- مهمترین مشکلات موجود در راه پژوهش های موفق دانش آموزی را چه می دانید؟

 اولویت اول در نهادینه کردن پژوهش در کشور، سرمایه گذاری بر روی قشر دانش آموزی است. این امر مهم با اختصاص دادن یک عنوان کتاب، تحقق پیدا نمی کند. یک راهکار، فعالیت های فوق برنامه است. زیرا هیچ دانش آموزی با 2 یا 3 ساعت آموزش قران، قاری ممتازی نخواهد شد. همچنین با 2 ساعت درس تربیت بدنی به هیچ مقامی ورزشی دست نمی یابد. این فعالیت ها در خارج از ساعات رسمی و با هزینه اولیا و ساعات بسیار و تلاش مضاعف در خارج از محیط رسمی آموزش ثمر می دهد. همچنین مدیریت امور پژوهش در دو حوزه معاونت  متوسطه و معاونت پژوهش باعث پراکندگی و هدر رفت منابع مالی و انسانی است. انتقال فعالیتهای پژوهشی دانش آموزان و پژوهشسراها به حوزه معاونت پژوهشی می تواند ساماندهی این بخش را تسهیل کند و محدودیتهای آموزشی که برای دانش آموزان در این بخش است را کاهش دهد .

لذا باید تمامی پژوهش سراهای دانش آموزی به حوزه معاونت پژوهش منتقل شود. مدیرت جشنواره جابرابن حیان و خوارزمی هم به این بخش سپرده شود تا با یک جهش، فعالیت های فوق برنامه دانش آموزان علاقه مند بر روی فعالیت های پژوهش متمرکز شود. تنها در این صورت است که از اقدامات موازی، صرف بودجه های تکراری جلوگیری بعمل می آید و پژوهش از دوره ابتدایی در وجود دانش آموزان  نهادینه می شود و ابتکار و خلاقیت و نوآوری با یک برنامه ریزی منسجم و متمرکز، اثربخش خواهد بود. نور خورشید تا در کانون عدسی متمرکز  و منعکس نشود هیچ گرمایی تولید نخواهد کرد.

 

6- مهمترین موانع انجام پژوهش های کاربردی توسط معلمان را چه می دانید؟

 فعالیت های پژوهشی همکاران فرهنگی هیچ تاثیری در سرنوشت حرفه ای آنها ندارد. در حقیقت به یک نمایش بدل شده که کارآیی خود را از دست داده است. بین همکاری که 10 مقاله و چندین جلد کتاب تالیف کرده است و کسی که هیچ فعالیتی انجام نداده، هیچ تفاوت آشکاری وجود ندارد. مهمترین نقطه ضعف، عدم انگیزه بخشی به فعالیت های پژوهشی است. در این میان مهمترین موانع به شرح ذیل می باشند:

  • نبود نگرش و باور در بین مدیران و رهبران نظام آموزشی در خصوص جایگاه و اهمیت پژوهش
  • عدم احساس نیاز معلمان و فقر اطلاعات علمی و منابع آموزشی معلمان در زمینه پژوهش
  • نهادینه نشدن پژوهش در جامعه
  • کمبود و نامناسب بودن منابع مالی
  • عدم ایجاد بستر حمایتهای مالی و معنوی از پژوهشگران
  • عدم فعالیت کمیته های تالیفات
  • عدم توجه به ایجاد زمینه در ساعت های فعالیت معلمان برای انجام امور پژوهشی و کاهش زمینه های فرهنگ
  • بی توجهی به پژوهش های معلمان در تدوین محتواها وبسته های آموزشی  و برنامه ریزی های آموزشی
  • عدم تشکیل بانکهای اطلاعاتی منسجم

 

7-  چالش اصلی موجود برای بهره گیری از پژوهش ها در سطح مدرسه و سهیم کردن دانش آموزان در این امر چیست؟

چالش اصلی در سهیم کردن دانش آموزان در فعالیت های پژوهشی مدرسه، بی خبر ماندن اکثر قریب به اتفاق معلمان از راهکارهای پژوهشی است. دوره های آموزش پژوهش محور، دوره های مقاله نویسی، کارگاه های پرورش خلاقیت، کارگاه های آموزش فناوری و راه های دستیابی به منابع مختلف بسیار کمیاب است یا با بهره وری پایینی برگزار می شود.

پیشنهاد می شود یک دوره کشوری برای تربیت مدرسین پژوهش محور کشوری بصورت حضوری توسط سازمان پژوهش ها برگزار شود، تا این افراد بتوانند دوره های مشابه را بین همکاران استانها برنامه ریزی و اجرا نمایند. تا با این اقدام پژوهش محور، در اختیار دوره های ضمن خدمت فرهنگیان قرار گیرد و به یک نهضت پژوهشی تبدیل شود. ثمره این آموزش های اصولی به معلمین، در مرحله دوم نصیب دانش آموزان خواهد شد. چون فقط یک معلم پژوهشگر می تواند دانش آموز پژوهشگر تربیت کند.

همچنین، عدم تناسب بین زمان آموزشی و حجم کتابهای درسی (با توجه به محتوا و عدم سنخیت با اهداف کتاب) یکی مهمترین چالش برای برنامه ریزی امورآموزشی و پژوهشی است . پیشنهاد می شود به تناسب کاهش حجم کتب درسی و زمان آموزشی، به ساعت پژوهش بصورت عملی در مدارس افزوده گردد. از سوی دیگر، نبود امکانات در آموزشگاهها و عدم همکاری نهادها و دستگاههای دارای امکانات که بعضا مانند شهرداریها به صورت مجزا به ارائه این خدمات می پردازند، نیز از چالش های پیش روی پژوهش در مدارس می باشد.

 

8- تاثیر حاصل از پژوهش ها را در افزایش مشارکت اجتماعی، ارتقا سطح سواد اجتماعی-سیاسی، مهارت آموزشی و تبیین مکلفه های اخلاقی را چگونه ارزیابی می نمایید؟

ریشه بسیاری از آسیب های اجتماعی در قرن 21، چالشی است که عصر اطلاعات برای تربیت اسلامی ایجاد کرده است. قبلا مربی مجاز بودن یا غیرمجاز بودن را تعیین می کرد و مربی با دور نگه داشتن دانش آموزان از محیط های ناسالم او را حفظ می کرد. اما امروزه با وجود عصر ارتباطات، یک نفر از آن سوی کره زمین رفتار مجاز و غیرمجاز را برای متربی تعیین می کند و مربی ها نیز بی خبر هستند!

تعداد فالورهای برخی از این نامربیان را ملاحظه کنید تا متوجه عمق فاجعه شوید. آیا راهی وجود ندارد که معلمین ما مجهز به آخرین دستاوردهای فناوری شده و آخرین پاسخ های عقلانی و علمی را برای تردید افکنی ها و شبه افکنی ها، دریافت نمایند؟ تحقیق و پژوهش یگانه ابزاری است که می تواند معلم و کلاس درس ما را از این هجمه ها و رفتارهای غیر اخلاقی نجات دهد. سوالهای جدید پاسخ های جدید می طلبد و دانش آموزان امروز با پاسخهای کهنه و قدیمی قانع نمی شوند. بنا بر یافته های پژوهشی معلمان و پژوهشگران یگانه نسخه شفابخش آسیب های نسل جدید در برابر چالش های قرن حاضر است.

از سوی دیگر، به نظر می رسد پژوهش در بهترین حالت به عنوان ابزاری  برای  دستیابی به دانش نو، حل مسائل و تصمیم‌گیری‌های درست در سازمانها قلمداد می گردد، اما در واقع پژوهش یعنی یادگیری مادام العمر، در کشورهای توسعه یافته راهی برای دیده شدن و ارائه ایده ها و مشارکت در تصمیم گیری است. با این الگو نه تنها شرایط برای مشارکت اجتماعی نخبگان جامعه فراهم می گردد، بلکه  اطلاع از وضعیت موجود و خواسته ها و مطالبات افراد نیز به صورت کاملا علمی و با شواهد دریافت می شود. مطالعه  نتایج و پیشینه پژوهش سبب ارتقاء سطح سواد اجتماعی معلمان و اساسا جامعه می شود؛ از طرف دیگر روحیه پژوهشگری امکان ارزیابی و پایش تصمیمات و بخش های سازمانی را ایجاد می کند.

 

9- با توجه به تاکید مقام معظم رهبری در بیانیه گام دوم انقلاب در خصوص آینده نگری و بهره بردن از نیروهای جوان، به نظر جنابعالی پژوهش های دانش آموزی باید چه چشم اندازی را مد نظر داشته باشند؟

دانش آموزان امروز را نمی توان با سنتهای تربیتی گذشته که بر محور تلقین، یا عادات و یا تحمیل بود، قانع نمود. آنان باید بینش درستی نسبت به موضوعات اخلاقی پیدا کنند تا از آن تبعیت کنند. تا دانش آموزان خدا را با تمام وجود احساس نکنند و خود را به آن نیازمند نبینند و آن خدا را شایسته ستایش و تکریم نبینند و اثرات عاطفی این نیاز و آن ستایش را در درون خود احساس نکنند، «نماز» نخواهند خواند.

پاداش مربی پرورشی و مجازات پدر برای انجام این کار بی ثمر شده است. لذا اگر به آینده دانش آموزان خود علاقه مندیم باید آنان را بر اساس آموزه های عقلانی و مبتنی بر نیازهای عاطفی پرورش دهیم. ابزار این کار وجود معلمینی است که از صلاحیت های حرفه ای لازم برای انجام اینکار برخوردار باشند. سازمان پژوهش ها باید بیشترین سرمایه گذاری و تعامل را با دانشگاه فرهنگیان برقرار کند و این دانشگاه را محل اجرای برنامه های پژوهشی خود قرار دهد.

همچنین، تحول بنیادین در آموزش و پرورش با رویکرد پژوهش محور ایجاد  می شود؛   تا بتوان دانش آموزانی متفکر پژوهشگر و متخلق به اخلاق اسلامی تربیت کرد. به عبارت دیگر، توسعه آتی پژوهش درهرکشورمبتنی برگسترش رویکرد پژوهش مدار در آموزش آن کشور است که ازسطح آموزش ابتدایی شروع شده وتا پایان تحصیلات دانشگاهی استمرار می یابد. به این معنی که نهادینه کردن پژوهش در برنامه آموزش دانش‌آموزان از همان سال های اولیه تحصیل زمینه برای رشد و شکوفایی،  بروز خلاقیت و نوآوری در نوجوانی و بزرگسالی فراهم می‌شود. در واقع اگر نگاهی دراز مدت به امر پژوهش داشته باشیم  شاید مهمتر از انجام پژوهش در زمینه های گوناگون گسترش رویکرد پژوهش مدار در آموزش مقاطع تحصیلی باشد و بدیهی است که گسترش این رویه در گرو تعامل سازنده همه بخش های آموزشی و پژوهشی کشور است.

منظور از رویکرد پژوهش مدار در آموزش و پرورش آن است که در همه سطوح و مقاطع آموزشی شیوه های تدریس به گونه ای باشد که دانش آموزان به مطالعه کتاب های درسی اکتفا نکرده و خود با بررسی منابع موجود در موضوعات درسی به گسترش دانش خود بپردازند.

 در این رویکرد دانش آموزان چگونه آموختن را می آموزند و قادر خواهند بود که به شیوه های علمی دانش خود را توسعه بخشند. توسعه پایدار و همه جانبه در هر کشوری به نحو قابل توجهی در گرو گسترش کمی و کیفی فعالیت های پژوهشی آن کشور است .

 برخی از مهمترین مولفه های که باید مورد توجه قرار گیرد:

  • تغییر رویکرد محتوا ها و بسته های آموزشی از حافظه محوری به سمت  پژوهش محوری
  • اختصاص ساعاتی از وقت دانش آموزان به مطالعه در کتابخانه، ساعت درس کتابخوانی در کتابخانه مدارس به انتخاب خود دانش آموز و  موضوع شخصی.
  • گنجاندن آموزش شیوه روش تحقیق در موقعیت های متنوع یادگیری
  • توسعه آموزش  جرات ورزی و فعالیت های کلاسی از طریق روش های مساله محور،
  • ایجاد زمینه های لازم جهت انجام کارهای گروهی و ارتباطات بیشتر دانش آموزان با یکدیگر در قالب گروه ها و تیم های پژوهشی
  • فراگیر کردن اطلاعات در بین دانش آموزان و دانش آموزان با مربیان و سهیم شدن با یکدیگر در اطلاعات.

 

10- ارزیابی شما از حجم کتب درسی و توجه به تمرکز مطالب بر مهارت های زندگی، چگونه است؟

آموزگاران همچنان از حجم بالای کتب درسی نالان هستند. منابع درسی بشدت متمرکز است و این هم یکی از اشکالات عمده محسوب می شود. در سند تحول 10 تا 20 درصد منابع باید توسط استانها و بر پایه محتوای بومی تهیه شود. متاسفانه هنوز هیچ اقدامی در جهت اجرای عملیاتی این بند سند، صورت نگرفته است.

هر چند اخیرا رویکرد مثبتی در جهت، مهارتهای زندگی مشاهده میشود، ولی هنوز کافی نیست. بویژه آنکه با گزینشی برخورد کردن با حذف محتوای برخی از دروس، اسباب نارضایتی برخی از معلمین را نیز فراهم کرده است.

 

11- ارزیابی آموزشی-تربیتی مغفول در کتب درسی از منظر جنابعالی کدام مورد است؟

آموزه های اخلاقی مغفول نمانده، اما بسیار کم رنگ هستند. اگر بتوان با استفاده از داستان ها، امثال، حکایات، فیلمهای حماسی، زندگی نامه بزرگان و اندیشمندان ایران و جهان، دانش آموزان را با فضایل اخلاقی در وجود آنها آشنا کرد، بیشتر می توان بر روی آنان تاثیر گذاشت. نکته مهم اینکه در بهره گیری از فضایل اخلاقی باید جهانی اندیشید.  همچنین، بنظر می رسد که  سواد رسانه ای، مدیریت هوش هیجانی و پرورش خلاقیت و خودمدیریتی در دانش آموزان تا حدودی مغفول مانده است. 

 

12- بهره گیری از نگاه صاحب نظران استانی در تدوین کتب درسی و تولید بسته های یادگیری را چگونه ارزیابی می کنید و چه راهکاری برای تحقق این دیدگاه ارائه می نمایید.

تا آنجایی که من اطلاع دارم، همه یا اکثر قریب به اتفاق مولفین کتب درسی در تهران ساکن هستند یا اهل تهران اند و آنها در قالب اعتباربخشی نظر همکاران را در گروههای درسی استان ها جویا می شوند. ولی این کافی نیست. پیشنهاد ما این است که سازمان پژوهش ها، ضمن ارزیابی از عملکرد گروههای درسی تمامی استانها، قوی ترین گروه در هر زمینه و رشته را شناسایی کنند. مثلا متوجه می شوند گروههای درسی ریاضی در استان اصفهان از تمامی کشور قوی تر هستند. هم به دلیل رتبه علمی اعضای گروه، هم به دلیل عملکرد درخشان آنان طی 3 سال گذشته. خوب چه اشکالی دارد که این گروه بعنوان مولف کتب ریاضی کشور تعیین شوند و این گروه در قالب اعتبار بخشی نظرات سایر گروه های استانهای دیگر را نیز در تالیف لحاظ کنند. یا مثلا در کتب مربوط به معارف اسلامی و تعلیمات دینی، گروه مشهد یا قم باشد و همینطور سایر مولفین انتخاب شوند.

امتیازی داده نشده

ارسال نظر

Image CAPTCHA