هیچکس به خوبی معلم نمی‌تواند محتوای الکترونیکی بسازد

مشاور اجرایی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی عقیده دارد در دوره بحران کووید 19 بچه‌ها یاد گرفتند که خودشان محور یادگیری هستند و نیز یاد گرفتند که موبایل تنها وسیله بازی و تلویزیون تنها وسیله سرگرمی نیست بلکه می‌تواند در یادگیری مورد استفاده قرار گیرد.

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، بحران‌ها و مشکلاتی در تاریخ حیات جوامع گرچه همواره موانعی بر جریان مرسوم و معمول امور بوده و از سرعت حرکت در مسیرهای از پیش تعیین‌ شده کاسته‌اند، اما خود تغذیه‌کننده نبوغ به شمار می‌روند و با ایجاد بینش و اندیشه‌ای نو، آغازگر مسیری متفاوت برای دستیابی به اهداف و آرمان‌ها خواهند شد. همه‌گیری کووید 19 که در زمستان گذشته همچون یک سونامی قدرتمند طی مدت کوتاهی جهان را درنوردید و جوامع را مبهوت و انگشت‌ به‌ دهان با کوهی از مشکلات گوناگون روبرو گذاشت، یکی از همین بلایای تاریخ بشری بود که برای بسیاری از اقشار مردم خصوصاً در سطوح تصمیم‌گیری چاره‌ای جز این نگذاشت که فلک را سقف بشکافند و طرحی نو دراندازند.

نظام آموزش و پرورش کشورها یکی از حوزه‌هایی است که بیشترین تأثیر را از این بحران عالمگیر پذیرفته است و به تبع آن بیشترین تحولات را نیز در گردش امور پشت سر گذاشته است.دگرگون‌ شدن ارائه خدمات آموزشی با تأکید بر غیرحضوری شدن آموزش‌ها از جمله این تحولات است که ایجاد بسترها و زیرساخت‌های جدیدی را برای تحقق اهداف و تداوم جریان آموزش طلب می‌کند.

سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی به عنوان یکی از ارکان اصلی دستگاه تعلیم و تربیت که عهده‌دار تولید و تأمین محتوای آموزشی برای همه سطوح آموزش عمومی در کشور است بهره‌های بسیاری از این توفیق اجباری برده و بی‌آنکه از عبورِ سونامی‌وارِ پاندمیِ کرونا غافلگیر شود، از نخستین روزهای بحران و در پی تعطیلی مدارس و مراکز آموزشی اقدام به تولید محتواهای مورد نیاز و ارائه انواع خدمات پشتیبانی به معلمان و دانش‌آموزان در مواجهه با بحران کرده است.

گوشه‌ای از تلاش‌های این سازمان در بخش تولید محتوای مورد نیاز برای دوره پاندمی کرونا در قالب بسته‌های خودآموز و راهنماهای برنامه درسی و راهنماهای معلمان عرضه شده که شرح این اقدامات و فرایندها و جزئیات محصولات تولید شده را در گفت‌ و شنید صمیمانه با روح الله رضاعلی، مشاور اجرایی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، مطرح کردیم که ماحصل این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:

تقریباً همه دستگاه‌های کشور در پی پاندمی کرونا ناچار به ایجاد تغییراتی در برنامه‌های معمول خود شدند که دستگاه تعلیم و تربیت یکی از بخش‌هایی است که تأثیرات بسیاری از این رویداد جهانی پذیرفته و متناسب با مأموریت خود طرح و برنامه‌های جدیدی را در کنار روال جاری امور وارد کرده است. سهم سازمان پژوهش، به عنوان نهادی که وظیفۀ هدایت محتوایی نظام آموزش و پرورش کشور را عهده‌دار است، از تحولات بعد از کرونا چه بود و باعث چه اقدامات و فرایندها و برنامه‌های جدیدی در حوزه شد؟

پیش از بحران کرونا، سازمان پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزشی روال معمول خود را منطبق بر برنامه ششم توسعه و زیرنظام‌ها با تمرکز بر یازده حوزه‌ یادگیری دنبال می‌کرد. در این مسیر با جذب نیروهای متخصص و انعقاد تفاهم‌نامه‌هایی با بخش‌های مختلف مثل دانشگاه فرهنگیان، حوزۀ علمیه و ... تولید راهنمای معلمان را در حوزه‌های یازده‌گانه یادگیری دردست پیگیری داشت تا مبنای تولید بسته‌های آموزشی شود.

از سال 91 که برنامه درسی ملی به سازمان ابلاغ شده است تا امروز هنوز راهنمای برنامه درسی تولید نشده بود، بلکه براساس برخی نشست‌های کارشناسی و نگاه نخبگان سعی در ایجاد تحول در کتاب‌های درسی داشت و در این راه از واژۀ همسوسازی با برنامه درسی ملی استفاده می‌شد. در حالی که واژۀ همسوسازی باید از ادبیات برنامه درسی خارج می‌شد.

همزمان با همه‌گیری کرونا، موضوع تحول در ساختار سازمان نیز مطرح شد که با بازنشسته‌ شدن رئیس اسبق سازمان مصادف شد. با انتصاب آقای دکتر ملکی به ریاست سازمان پژوهش در اردیبهشت امسال (1399) موضوع تحول ساختاری با فوریت در دستور کار قرار گرفت که به دلیل تأکید آقای حاجی‌میرزایی وزیر محترم آموزش و پرورش و با همکاری هیأت امنا و تلاش دوستانی چون آقایان دکتر زرافشان، نوید ادهم، صدری، مهرمحمدی و همکاران سازمان از جمله آقایان دکتر کاظمی، امانی طهرانی، دوراندیش و ... طی مدت کوتاه تقریبا یک ماهه به سرانجام رسید. یک مجمع نخبگانی تشکیل شد و نتیجه آن چهار دفتر تحولی در سازمان بود که بعد از تصویب در هیأت امنا، به اداره امور استخدامی برای تصویب طرح تفصیلی فرستاده شده است. در صورت تایید ساختار جدید، با یک سازمان متحول روبرو هستیم.

از زمان وقوع پاندمی و تعطیلی مدارس از بهمن ماه گذشته، سازمان تمرکز خود را بر تقویت سایت رشد به عنوان سایت پشتیبان برای محتواهای درسی و معلمان، تولید محتواهای الکترونیکی و تولید راهنماها گذاشت. با انتصاب آقای دکتر ملکی کار جدی‌تر شد و در هریک از دفاتر تألیف کمیته‌ای برای تدوین راهنماها تشکیل شد. 

آیا پیش از این کتاب‌های راهنما تولید نمی‌شد؟

پیش از این انواع راهنماها برای معلم و دانش‌آموز تولید می‌شد که همه این راهنماها مربوط به شرایط عادی بود، ولی در دوره بعد از پاندمی همۀ این منابع متناسب با شرایط خاص تغییر کرد.

باتوجه به پیش‌بینی‌های موجود و احتمالات مطرح‌شده مبنی بر اینکه چه بسا بحران کرونا ادامه‌دار شود و سال تحصیلی آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد نمی‌توانستیم به عنوان یک اتفاق گذارا و کوتاه‌مدت به آن نگاه کنیم.

 تولید راهنماهای شرایط کرونا به پایان رسیده است؟

بله کتاب راهنمایی مربوط به دوره ابتدایی، دوره اول متوسطه نظری، دوره دوم متوسطه نظری، متوسطه فنی‌حرفه‌ای و متوسطه کاردانش برای شرایط زرد و قرمز کرونایی تا امروز تولید و چاپ شده و 6 جلد از این کتاب‌ها اواسط شهریورماه رونمایی شدند.

این راهنماها شامل چه نوع اطلاعات و محتواهایی هستند؟

مدیران و معلمان بسیاری در کشور دانش تدریس و مدیریت را دارند. صاحب ابتکار هستند و حتی قادر به تولید محتوا هستند اما دانش برنامه درسی را ندارند. مثلاً در وضعیتی که وقت اختصاص یافته به یک درس متناسب با محتوای کتاب نیست، معلم باید انتخاب کند که چه مبحثی را انتخاب و تدریس کند تا اهداف کلان و شایستگی‌های پایه مدنظر را تحت‌الشعاع قرار ندهد.

آیا در این راهنماها نحوه تدریس هر مبحث از کتاب به طور مشخص تعیین شده یا به صورت کلی به موضوع پرداخته شده است؟

در این راهنماها متن کتاب‌ها درس به درس مورد بررسی قرار گرفته و مشخص می‌شود مثلاً در شرایط زرد در آموزش‌های ترکیبی که شامل کلاس‌های حضوری و غیرحضوری است چه مباحثی در کلاس‌های حضوری و چه مباحثی در کلاس‌های آنلاین تدریس شود و حتی چه مباحثی از مدرسۀ تلویزیونی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین در مواردی توصیه می‌شود برای یادگیری بهتر به سایت رشد مراجعه کنند. شبکه شاد نیز به عنوان پلتفرم پایه در همۀ مباحث مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آیا مباحثی هم حذف می‌شود؟

خیر مبحثی حذف نمی‌شود ولی در این شرایط، آموزش صد درصدی هم امکان‌پذیر نیست، یعنی در شرایط فعلی بخشی از دروس به صورت خودخوان آموخته می‌شوند؛ به این صورت که دانش‌آموز با مراجعه به سایت رشد یا آموزش‌های تلویزیونی یا پرسش از والدین خود درس را یاد می‌گیرد.

فکر می‌کنید چه درصدی از مباحث برنامه درسی به صورت خودخوان منتقل می‌شوند؟

در شرایط حاضر با توجه به محدودیت زمانی که در تشکیل کلاس‌های حضوری و آنلاین وجود دارد حدود 30 درصد دروس را به صورت خودخوان فرا می‌گیرند.

آیا مباحثی که به عنوان خودخوان تعیین شده در ارزشیابی‌ها نیز متفاوت سنجیده می‌شود؟

بله. جز پایه‌های نهم و دوازدهم، که امتحان نهایی دارند، 70 درصد نمره از دروسی خواهد بود که به صورت حضوری و غیرحضوری تدریس می‌شوند و 30 درصد نمره نیز از بخش خودخوان خواهد بود که در ارزشیابی‌ها به صورت سؤال انتخابی قرار می‌گیرند. بارم‌بندی‌های مربوطه تا پایان مهرماه به مرکز سنجش آموزش کشور اعلام خواهد شد.

باتوجه به اینکه ارزشیابی‌ها در پایان سال تحصیلی گذشته با مشکلاتی همراه بوده و خلل‌هایی به سلامت ارزشیابی وارد بوده است، آیا موضوع تحت کارشناسی قرار گرفته تا ایراد کمتری به صحت آن وارد باشد؟

خوشبختانه تجربۀ کشورها در شرایط کرونا از طریق یونسکو به سایر کشورها فرستاده شده است و ما با بررسی تجارب دیگر کشور متوجه شدیم این مشکل مختص کشور ما نبوده و اغلب کشورها در بخش ارزشیابی با همین مشکلات دست به گریبان بودند. در واقع جریان آموزش در دوره کرونا مثل قطاری است که در همان حین حرکت تعمیر می‌شود و اشکالات آن را برطرف می‌کنند. یکی از دلایلی که در دورۀ ابتدایی نمره حذف شد و ارزشیابی توصیفی و مستمر رایج شد این بود که دانش‌آموزان به خودارزیابی برسند یعنی در حین درس‌خواندن خود را ارزشیابی کنند.

نقش معلم در ارزشیابی‌های جدید چطور تعریف شده است؟

در این ارزشیابی‌ها فرمان در دست معلم است به این صورت که از بخش خودخوان سؤالات اختیاری مطرح می‌کند و به این وسیله دانش‌آموزان به خودیادگیری تشویق می‌شوند و به نوعی استقلال در یادگیری برسند. یکی از محاسن این شرایط این بود که بچه‌ها یاد گرفتند که خودشان محور یادگیری هستند. همچنین یاد گرفتند که موبایل تنها وسیله بازی و تلویزیون تنها وسیله سرگرمی نیست بلکه می‌تواند در یادگیری مورد استفاده قرار گیرد و این موضوع در درازمدت کمک بزرگی به امر آموزش در جامعه خواهد کرد.

باتوجه به اینکه سازمان پژوهش طی سال‌های اخیر بر کلیدواژه «بسته‌های یادگیری»  تأکید بسیاری داشته و از طرفی استفاده از انواع فیلم‌ها، فایل‌های مولتی مدیا، آموزش‌های الکترونیکی و ...که از اجزاء بسته‌های یادگیری محسوب می‌شوند در دوران پاندمی محور یادگیری واقع شدند، به نظر می‌رسد بحران پاندمی به نوعی اثر مثبت به این برنامه سازمان گذاشته و تقویت‌کنندۀ مهم‌ترین بخش از برنامه‌های سازمان بوده است.   

دقیقاً همین‌طور است. مثلاً ما در راهنماها برای بخش غیرحضوری از سایت رشد آدرس محتوای الکترونیکی را ذکر کردیم یا در بخش فنی و حرفه‌ای به معرفی سایت‌های معتبری پرداختیم که در بخش‌های صنعت، فناوری و کشاورزی حاوی مطالب آموزشی هستند؛ معرفی کردیم یا لینک فیلم‌های آموزشی موجود در سایت رشد را قرار دادیم. در واقع شرایط کرونا باعث شد بسته‌های یادگیری، که دغدغه اصلی سازمان پژوهش است، مورد توجه و تأکید قرار گرفتند.

 

البته فکر می‌کنم فیلم‌های آموزشی موجود در سایت رشد پوشش‌دهنده همه مباحث و مواد درسی نباشد.

ما انتظار داریم معلمان ما هم از خود خلاقیت نشان دهند و برای تکمیل محتوای الکترونیکی به ما کمک کنند.

فکر نمی‌کنید تنها بخشی از جامعه معلمان ایده‌های نو و خلاقیت‌های خود را در این بخش به کار می‌گیرند و هنوز جمع بزرگی از این جامعه در گروه معلمان آفرینشگر قرار ندارند؟

تقریباً در همه مشاغل افرادی هستند که خصلت کارمندی دارند و اهمیتی به آفرینش و خلاقیت نمی‌دهند ولی گاه فشار و مطالبه جامعه هدف آن‌ها را مجبور به پیوستن به این جمع می‌کند. مثلاً اگر پزشک یا وکیلی ضعیف باشد مشتری خود را از دست می‌دهد ولی متأسفانه در بین معلمان هم درصد پایینی در گروه ضعیف قرار می‌گیرند اما خوشبختانه شرایط حاضر آن‌ها را هم وادار به حرکت کرده است.

یکی از محاسن دوره پاندمی این بود که انتظارات جامعه از معلمان بالا رفت. مثلا دانش‌آموز گلایه می‌کرد که چرا معلم ما تدریس آنلاین ندارد، چرا برای ما کارتون نمی‌فرستد و .. این خیلی خوب است و در آن بخش از معلمان ما که نگاه کارمندی دارند تغییر ایجاد می‌کند.

فکر می‌کنم سازمان پژوهش مدتها پیش از کرونا متوجه اهمیت این بخش از محتواها شده بود.

از سال‌ها پیش در سازمان پژوهش جشنواره‌ای به نام تولید محتوای الکترونیک راه‌اندازی شد که شرکت‌کننده اصلی آن معلمان بودند چون هیچکس به خوبی معلم نمی‌تواند محتوای الکترونیکی بسازد. آن موقع ما از بحران کرونا خبر نداشتیم ولی این فرهنگ را ذره ذره در معلمان ایجاد کردیم و معلمان خلاق را مورد تشویق قرار دادیم.

آیا دوره پاندمی باعث رشد این قبیل تولیدات الکترونیک شده است؟

بله چیزی قریب به 3 هزار فایل الکترونیک به سازمان پژوهش ارسال شده که تولیدات معلمان ما در بخش محتوای الکترونیکی است که البته باید مورد بررسی قرار گیرند تا موارد مناسب از طریق سایت رشد در دسترس علاقه‌مندان قرار گیرد.

سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی به منظور آگاهی بخشی، اطلاع رسانی و هم افزایی در خصوص انعکاس فعالیت‌ها و مأموریت‌های سازمانی و تعامل مؤثر با اصحاب رسانه اقدام به تهیه و تدوین پرونده‌های خبری ویژه‌ای نموده است. در همین راستا پرونده خبری در خصوص اقدامات و فعالیت‌های سازمان در تدوین محتوای الکترونیکی در شرایط کرونایی را آماده کرده که بخش دوم آن نیز بزودی تقدیم خواهد شد.

5
امتیاز: 5 (1 رای)

ارسال نظر

Image CAPTCHA